Chloroquine (Chloroquinefosfaat): Patiëntvriendelijke Medicijninformatie
Basisinformatie
- Internationale Naam (INN): Chloroquine
- Merknamen in Nederland: Nivaquine®, Resochin® (en generieke varianten)
- ATC-code: P01BA01
- Beschikbare vormen en sterktes:
- Tabletten (100 mg, 250 mg, 500 mg chloroquinefosfaat, overeenkomend met 62,5 mg, 155 mg, 310 mg pure chloroquinebasis)
- Oplossing/injectie (beperkt beschikbaar; vooral in ziekenhuissetting)
- Fabrikanten: Diverse, o.a. Sanofi, Bayer, Sandoz
- Receptstatus: Uitsluitend op recept (UR-geneesmiddel)
Werkingsmechanisme
Chloroquine behoort tot de groep antimalariamiddelen en wordt gebruikt tegen bepaalde infectieziekten. Voor patiënten is het het makkelijkst uit te leggen als volgt: chloroquine verstoort het functioneren van ziekteverwekkende micro-organismen (zoals de malariaparasiet) in het bloed, waardoor deze niet langer kunnen doorgroeien of overleven.
Voor specialisten: het werkt vooral door accumulatie in endosomale/lisosome organellen en remt de plasmodiale heem-polymerisatie in de malariaparasiet, wat giftig is voor de parasiet.
Farmacokinetiek
- Opname: Goede orale absorptie (70–90%) na inname met water
- Distributie: Uitgebreide verspreiding in lichaamsweefsels (lever, milt, longen, nieren); bindt zich aan weefsels, niet uitsluitend aan bloedbaan
- Metabolisering: Hepatisch (lever); omzetting via CYP2C8- en CYP3A4-enzymen
- Eliminatie: Langzame uitscheiding via urine; halfwaardetijd 20–60 dagen
- Werkingsduur: Effect houdt dagen tot weken aan; belangrijk voor de behandeling en preventie van malaria
Toepassing in het dagelijks leven en gebruiksrichtlijnen
Chloroquine wordt traditioneel voorgeschreven bij malaria(profylaxe en behandeling), maar ook soms bij bepaalde auto-immuunziekten (zoals reumatoïde artritis, lupus erythematodes). In Nederland komt malaria zelden voor, maar het middel kan voorgeschreven worden bij reizigers naar risicogebieden, of bij teruggekeerde patiënten met een tropenziekte. In uitzonderlijke gevallen kan chloroquine worden voorgeschreven bij auto-immuunstoornissen, wanneer modernere middelen niet werken of (tijdelijk) niet beschikbaar zijn.
- Typische dosering (volwassenen):
- Malariaprofylaxe: meestal 1x per week 300 mg chloroquinebasis (of vergelijkbare fosfaatdosering), starten 1 week vóór vertrek, tot 4 weken na terugkomst
- Behandeling auto-immuunziekten: vaak 1x daags 250–500 mg (op geleide van effect/LICHTE dosering)
's Ochtends vs. 's Avonds innemen
Het tijdstip van innemen veroorzaakt weinig verschil in werkzaamheid, maar voor patiënten geldt: regelmaat is belangrijk. Afhankelijk van het optreden van bijwerkingen (maagklachten, slapeloosheid) kan het aan te raden zijn het middel tijdens de maaltijd in te nemen, bij voorkeur steeds op hetzelfde moment van de dag. In sommige gevallen kan het innemen in de ochtend misselijkheid voorkomen, 's avonds gebruiken kan slaapproblemen geven bij gevoeligheid.
Innemen met of zonder voedsel
Inname met voedsel, bij voorkeur tijdens een volwaardige Nederlandse maaltijd, vermindert het risico op maagklachten zoals misselijkheid of buikpijn. Zuivelproducten, brood, groente, vis en aardappelen – zoals in het Nederlandse dieet – zijn geen probleem bij chloroquine. Het is aanbevolen een heel glas water te drinken bij inname. Inname op een lege maag wordt afgeraden vanwege het grotere risico op maagdarmklachten.
Interactie Waarschuwingen
| Interactie | Effect | Advies |
|---|---|---|
| Alcohol | Verhoogt kans op maag-darm klachten, leverbelasting | Beperk gebruik, geen excessief drinken |
| Antacida (maagzuurremmers) | Verminderde opname chloroquine | Minstens 2 uur tussen inname |
| Middelen die het hartritme beïnvloeden (bijv. amiodaron, sotalol, macroliden) | Risico op hartritmestoornissen | Arts moet risico zorgvuldig beoordelen |
| Andere antimalaria-middelen (bijv. mefloquine) | Toegenomen neurotoxiciteit | Combinatie vermijden tenzij strikt noodzakelijk |
| Bepaalde antibiotica (claritromycine, azitromycine) | Risico op QT-verlenging (hartritmestoornis) | Controle door arts noodzakelijk |
| Voedsel | Geen relevante interacties | Wel innemen met voedsel, voor maagcomfort |
Indicaties
| Gebruiksindicatie | Officieel (SmPC/NL) | Off-label |
|---|---|---|
| Malaria (behandeling/profylaxe) | Ja | N.v.t. |
| Ziekte van lupus erythematodes | Ja | N.v.t. |
| Reumatoïde artritis | Ja | N.v.t. |
| Virale ziekten (bijvoorbeeld COVID-19) | Nee | Zeer beperkt, uitsluitend in klinisch onderzoek |
Dosering per indicatie
| Leeftijdsgroep | Malariaprofylaxe | Lupus/RA |
|---|---|---|
| Volwassenen | 1x per week 300 mg chloroquinebasis | Dagelijks 250 – 500 mg chloroquinefosfaat ('s ochtends of tijdens maaltijd) |
| Kinderen (≥8 jaar) | 5 mg/kg (max. 300 mg chloroquinebasis), 1x/week | Doseringsadvies op basis van gewicht; arts beslist |
| Ouderen | Zelfde als volwassenen, rekening houdend met nier-/leverfunctie | Vaak lagere dosering/slaag controle op bijwerkingen |
Veiligheidsprofiel en Bijwerkingen
- Vaak (1–10%): Misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, hoofdpijn, jeuk, huiduitslag, wazig zien
- Soms (0,1-1%): Slaapproblemen, duizeligheid, spierzwakte, emotionele schommelingen, pigmentveranderingen van huid
- Zelden (<0,1%): Ernstige hartritmestoornissen (QT-verlenging), ernstige allergische reacties, bloedafwijkingen, netvliesbeschadiging/Oogschade (bij langdurig gebruik), leverbeschadiging, convulsies
| Bijwerking | Symptomen | Handelen |
|---|---|---|
| Oogproblemen (visusstoornissen) | Wazig zien, kleurveranderingen | Altijd arts waarschuwen; oogcontrole aanbevolen bij chronisch gebruik |
| Maag- en darmklachten | Misselijkheid, buikpijn | Innemen met voedsel, melden bij langdurige klachten |
| Huiduitslag | Bultjes, jeuk | Arts raadplegen bij ernstige of uitgebreide uitslag |
| Hartritmestoornissen | Hartkloppingen, duizeligheid, flauwvallen | Direct arts of 112 bellen bij ernstige symptomen |
Behandel- en gebruiksadvies (Nederlandse praktijk)
- Neem het geneesmiddel altijd zoals voorgeschreven door uw arts of apotheker
- Bewaar chloroquine op kamertemperatuur, uit het zicht van kinderen
- Neem tabletten met voldoende water in, bij voorkeur tijdens de maaltijd
- Houd een innameschema bij (via digitale app of papieren schema beschikbaar bij de Nederlandse apotheek)
- Laat bij langer dan 3 maanden gebruik regelmatig uw ogen controleren bij de optometrist of oogarts
- Informeer uw apotheek over al uw medicijnen, vanwege het risico op geneesmiddelinteracties
- Rapporteer bijwerkingen via het Bijwerkingencentrum Lareb (www.lareb.nl)
Alternatieven (en terugbetaling door zorgverzekeraar)
- Hydroxychloroquine (meestal eerste keus bij lupus/RA vanwege gunstiger veiligheidsprofiel, breed vergoed door Nederlandse zorgverzekeraars)
- Mefloquine, Atovaquon/proguanil, Doxycycline (voor malariaprofylaxe – keus afhankelijk van reisbestemming en resistentiepatroon)
- Biologicals/nieuwe immunomodulerende middelen (voor complexe auto-immuunziekten – meestal onder specialistische begeleiding)
Vergelijking: Hydroxychloroquine geeft minder snel oogafwijkingen bij langdurig gebruik, maar is ook op recept. Moderne middelen voor RA/lupus zijn effectiever maar worden afgestemd op individuele patiëntkenmerken. Uw zorgverzekeraar (via ZN-regeling) vergoedt deze alternatieven op basis van geldende richtlijnen.
Wettelijke status en vergoeding in Nederland
- Registratie: Beoordeeld door het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen)
- URPL-status: Alleen op recept, onder toezicht van arts of apotheker
- Vergoeding: Basisverzekering dekt meestal chloroquine of gelijkwaardige middelen bij medisch noodzakelijke indicaties. Aanvullende verzekeringen kunnen extra dekking bieden.
- Meld bijwerkingen bij Lareb (officieel bijwerkingscentrum van het RIVM)
Laatste inzichten uit onderzoek en richtlijnen (2022–2025)
- Chloroquine en COVID-19: Recente studies tonen geen overtuigend bewijs voor werkzaamheid bij COVID-19; niet langer aanbevolen bij virusinfecties in Nederland of Europa (bron: NHG, SWAB, EMA-adviezen 2023).
- Malaria: Chloroquine blijft effectief bij bepaalde stammen, maar er is toenemende resistentie (vooral in Sub-Sahara-Afrika). Uw arts kiest het middel op basis van de meest actuele LCR/Tropencentrum reisadviezen.
- Lupus/RA: Nationale en internationale richtlijnen (NVR, EULAR) prefereren hydroxychloroquine boven chloroquine bij auto-immuunziekten, vanwege het betere veiligheidsprofiel.
- Oogtoxiciteit: Geadviseerd wordt jaarlijks oogheelkundig onderzoek bij chronisch gebruik (vanaf 5 jaar continu gebruik; NVOG/NOG-richtlijn 2024).
Beschikbaarheid, verpakkingen en levertijden
| Verpakking | Tabletten per doos | Indicatieve prijs (2024) | Levertijd Amsterdam | Levertijd Rotterdam | Levertijd Utrecht | Levertijd Groningen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Chloroquinefosfaat 250 mg | 100 | €21 - €32 | 1 werkdag | 1 werkdag | 1-2 werkdagen | 1-2 werkdagen |
| Chloroquinefosfaat 500 mg | 60 | €40 - €55 | 1 werkdag | 1-2 werkdagen | 1-2 werkdagen | 1-3 werkdagen |
Let op: prijzen en levertijden zijn indicatief, afhankelijk van voorraad en apotheekketen. Spoedlevering via regionale dienstapotheken is meestal mogelijk.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Mag ik autorijden als ik chloroquine gebruik?
Ja, maar let op bij het ontstaan van wazig zien of duizeligheid. Bij deze bijwerkingen moet u niet rijden. Overleg bij twijfel met uw apotheek of arts. - Kan ik chloroquine combineren met andere medicijnen?
Dat hangt af van het middel. Belangrijk is alle andere medicijnen (ook zelfzorg of vitamines) te melden aan uw apotheker, wegens risico op interacties. Zie het overzicht hierboven of vraag advies. - Is controle van mijn ogen echt nodig?
Ja, vooral bij langdurig gebruik (>3 maanden). Uw arts kan u verwijzen voor oogheelkundig onderzoek om vroegtijdige schade aan het netvlies te voorkomen. - Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?
Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk in, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Sla nooit een dubbele dosis over om in te halen. - Wordt chloroquine altijd vergoed door de zorgverzekeraar?
Meestal wel, bij medisch noodzakelijke indicatie zoals malaria of een auto-immuunziekte, binnen het basispakket. Vraag bij uw apotheek of zorgverzekeraar na bij twijfel.
Heeft u verdere vragen of behoefte aan persoonlijk advies over chloroquine? Neem dan contact op met uw huisarts, apotheek of bel het landelijke informatienummer voor geneesmiddelen (CIBG: 0900-xxxxxxx).
