Nitrofurantoïne: Uitgebreide Productomschrijving
Basisinformatie
| Internationale Naam (INN) | Nitrofurantoïne |
|---|---|
| Merknamen in Nederland | Furabid®, Furadantine®, Nitrofurantoïne (diverse generieken) |
| ATC-code | J01XE01 |
| Beschikbare toedieningsvormen & sterktes | Capsules (50 mg, 100 mg), Tabletten (50 mg, 100 mg), Suspensie (25 mg/5 ml) |
| Fabrikanten | Sandoz, Teva, Tillomed, Diverse Apotheekbereidingen |
| Receptstatus | Uitsluitend op recept (UR-geneesmiddel) |
Werkingsmechanisme
Nitrofurantoïne is een antibioticum dat wordt gebruikt bij de behandeling en preventie van urineweginfecties (blaasontstekingen). De stof werkt in op de bacteriën in de urinewegen door schade aan hun DNA, enzymen en celmembranen aan te brengen. Hierdoor kunnen de bacteriën zich niet meer vermenigvuldigen en sterven zij uiteindelijk af.Voor professionals: Nitrofurantoïne interfereert met bacteriële ribosomale eiwitsynthese en veroorzaakt reactieve zuurstofspecies binnen de bacterie. Het spectrum is primair gericht tegen Escherichia coli, Staphylococcus saprophyticus en bepaalde enterokokken, met minimale resistentieproblemen binnen Nederland.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Snel en grotendeels in de dunne darm, verhoogd bij inname met voedsel.
- Metabolisme: Gedeeltelijk in de lever en weefsels, restant wordt uitgescheiden in de urine (waar de werking gewenst is).
- Eliminatie: Voor circa 30-50% onveranderd in urine. Klaring neemt af bij nierfunctiestoornissen.
- Duur van werking: Circa 6-8 uur per dosis.
Gebruik in het dagelijks leven en goede gewoonten
Nitrofurantoïne wordt voorgeschreven bij acute, ongecompliceerde urineweginfecties bij vrouwen, soms als onderhoudsbehandeling bij recidiverende infecties.Typische doseringen:
- Acute infectie: 50-100 mg om de 6 uur, 5-7 dagen. Meestal geen nachtelijke dosis.
- Profylaxe: 50 mg voor het slapengaan, doorgaans gedurende meerdere weken/maanden.
| Toedieningsvorm | Moment van inname | Frequentie (volw.) |
|---|---|---|
| Capsule | Bij voorkeur bij de maaltijd | 4x daags (elke 6 uur) |
| Tablet | Bij het eten | 4x daags, evt. eenmaal daags (profylaxe) |
| Suspensie | Bij eten of melk | Afhankelijk van gewicht/leeftijd |
Ochtend- versus avondinname
- Regelmatige innametijden verminderen bijwerkingen en verhogen effectiviteit.
- Voordeel ochtend: Drukkere urineproductie, regelmatig ledigen van de blaas, makkelijker combineren met maaltijden.
- Voordeel avond (vooral bij profylaxe): Lage dosis vlak voor de periode met lage urineproductie (nacht), minder kans op vergeten.
- Advies: Neem volgens voorschrift, liefst verspreid over de dag. Kies vaste tijdstippen.
Inname met of zonder voedsel/maaltijd (maaltijd-adviezen)
Het is aan te bevelen nitrofurantoïne in te nemen tijdens of direct na de maaltijd. Dit vergroot de opname van het middel, vermindert maagklachten en draagt bij aan een gelijkmatige werking.Aangezien de Nederlandse voeding doorgaans een ontbijt, lunch en avondmaaltijd kent, is het makkelijk de innamemomenten rond deze maaltijden te plannen. Vermijd inname op een lege maag vanwege kans op misselijkheid.
Interactiewaarschuwingen
| Interactiesoort | Beschrijving |
|---|---|
| Voedsel | Rustig innemen met voedsel of melk voorkomt maagklachten en vergroot werkzaamheid. |
| Alcohol | Geen directe interactie, maar alcohol kan herstel bij infecties vertragen. Matig gebruik aanbevolen. |
| Medicatie |
|
| Nierfunctie | Niet gebruiken bij ernstige nierfunctiestoornis (GFR < 30 ml/min). |
Indicaties
| Aangewezen indicatie | Toelichting |
|---|---|
| Acute, ongecompliceerde cystitis (blaasontsteking) | Eerste keus bij vrouwen, volgens NHG-standaard. |
| Profylaxe van recidiverende urineweginfecties | Lange kuur, meestal bij vrouwen met herhaalde infecties. |
| Off-label: urinekatheter-geassocieerde infecties | In specifieke gevallen, altijd op artsadvies. |
Dosering per indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen (≥3 mnd) | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Cystitis acuut | 4x 50-100 mg/dag, 5-7 dgn | 3-7 mg/kg/dag verdeeld in 2-4 doses, max 7 dgn | 4x 50 mg/dag (afh. nierfunctie) |
| Profylaxe | 50-100 mg voor het slapengaan | 1 mg/kg voor het slapengaan | 50 mg voor het slapengaan |
Let op: Dosering kan aangepast worden op basis van gewicht, leeftijd en nierfunctie. Raadpleeg altijd arts of apotheker bij vragen.
Bijwerkingen & risicoprofiel
| Vaak voorkomend (>1/100) | Zelden (<1/1.000) | Waarschuwingen |
|---|---|---|
|
|
|
Richtlijnen voor correct gebruik (praktische apotheekadvies)
- Zorg voor regelmaat in inname, verspreid over 24 uur.
- Neem altijd bij een maaltijd of glaasje melk om de maag te beschermen.
- Maak de kuur altijd volledig af, ook als de klachten verminderen.
- Niet geschikt als eerste keus bij pyelonefritis (nierbekkenontsteking).
- Verwittig huisarts/apotheker bij zwangerschap, borstvoeding of gebruik andere medicijnen.
- Nitrofurantoïne veroorzaakt vaak donkere urine – dit is onschadelijk.
- Bij gebruik van antistollingsmiddelen (zoals acenocoumarol of fenprocoumon): overleg met arts.
- Draag goede hygiëne en drink voldoende water conform Nederlandse adviezen.
Alternatieve behandelmogelijkheden (NHG-richtlijn, vergoedbare middelen)
- Fosfomycine (Monuril®): 1-dose kuur (vooral bij blaasonsteking).
Voordeel: éénmalige inname. Nadeel: hogere kans op recidief bij sommige gebruikers. - Trimethoprim: 3–5-daagse kuur.
Voordeel: praktisch, weinig bijwerkingen.
Nadeel: resistentie bij bepaalde bacteriën neemt toe. - Amoxicilline/clavulaanzuur of ciprofloxacine:
Enkel bij gecompliceerde infecties, meestal in overleg met arts.
Alle bovengenoemde middelen zijn vergoed door de Nederlandse zorgverzekeraar (ZN/NZa) indien correct voorgeschreven.
Wettelijk, registratie en vergoeding Nederland
- Geregistreerd bij: College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG-MEB)
- Juridische status: UR-geneesmiddel (alleen op recept verkrijgbaar)
- Vergoeding: Volledig vergoed via het basispakket indien voorgeschreven voor geregistreerde indicaties
- Voorlichting: NHG-Standaard Urineweginfecties en richtlijnen van de SWAB, KNMP en ZN-NZa.
Recent onderzoek/klinische richtlijnen (2022–2025)
- NHG-Standaard Urineweginfecties (2023): Nitrofurantoïne is eerste keus bij ongecompliceerde cystitis bij vrouwen. Resistentie in Nederland blijft laag (< 10%).
- Cochrane Review (2023): Nitrofurantoïne is effectief en veilig voor kortdurende therapie bij vrouwen, met weinig ernstige bijwerkingen en goede werkzaamheid.
- SWAB Richtlijn (2024): Aanpassing doseringsadvies voor patiënten met licht verminderde nierfunctie: voorzichtigheid, individuele beoordeling.
Beschikbaarheid en levering
| Populaire verpakking | Dosis | Indicatieve prijs (2024) | Levertijd (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen, Maastricht) |
|---|---|---|---|
| 30 capsules | 100 mg | €7,50 | 1 werkdag |
| 100 capsules | 50 mg | €19,50 | 1 werkdag |
| 1 flesje suspensie | 25 mg/5 ml (100 ml) | €11,75 | 1-2 werkdagen |
Indicatieve prijzen, leverdata afhankelijk van voorraad apotheek en zorgverzekeraar. Aflevering bij vrijwel alle apotheekvestigingen in Nederland.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Mag ik autorijden tijdens gebruik?
In uitzonderlijke gevallen kunnen duizeligheid of sufheid voorkomen. Bij merkbare bijwerkingen niet rijden. Overleg bij twijfel met apotheek. - Verstoort nitrofurantoïne mijn anticonceptiepil?
Nee, nitrofurantoïne vermindert niet de werking van de anticonceptiepil. Bij aanhoudende diarree of overgeven geldt wel het gewone extra-piladvies. - Kan ik borstvoeding geven tijdens gebruik?
Na kortdurend gebruik (max. 7 dagen) mag borstvoeding worden voortgezet. Overleg bij langdurig gebruik met arts of consultatiebureau. - Kan mijn urine echt verkleuren?
Ja, donkere/bruine urine is normaal bij nitrofurantoïne en onschadelijk. - Wat doe ik als ik een dosis vergeet?
Sla een vergeten dosis over (niet inhalen). Ga verder op het oorspronkelijke schema om overdosering te voorkomen.
Heeft u nog vragen? Neem gerust contact op met uw apotheek of behandelend arts voor persoonlijk advies, afgestemd op de Nederlandse situatie en regelgeving.
