Zyloprim (Allopurinol) – Uitgebreide Productbeschrijving
Basisinformatie
| Internationale Naam (INN) | Allopurinol |
|---|---|
| Nederlandse Merknamen | Zyloprim, Allopurinol Sandoz, Allopurinol Teva |
| ATC-code | M04AA01 |
| Beschikbare vormen/sterktes | Tabletten 100 mg, 300 mg |
| Fabrikanten | Aspen, Sandoz, Teva |
| Receptstatus | UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept verkrijgbaar) |
Werkingsmechanisme
Voor patiënten: Allopurinol vermindert de vorming van urinezuur in het lichaam. Het wordt gebruikt om verhoogde urinezuurwaarden te behandelen die klachten, zoals jicht, kunnen veroorzaken.
Voor specialisten: Allopurinol is een xanthine-oxidase-remmer. Het remt het enzym xanthine-oxidase dat hypoxanthine en xanthine omzet in urinezuur, waardoor de urinezuurspiegel in serum en urine daalt.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Na orale inname wordt allopurinol snel en goed (ca. 80–90%) opgenomen.
- Metabolisme: In de lever omgezet in actief oxipurinol, dat verantwoordelijk is voor het verlagen van het urinezuurgehalte.
- Eliminatie: Allopurinol en oxipurinol worden vnl. via de nieren uitgescheiden (urine).
- Werkingsduur: De halfwaardetijd van oxipurinol is 13–30 uur, waardoor eenmaal daagse inname volstaat.
Gebruik in het dagelijks leven en best practices
- In Nederland bekend als preventieve behandeling van jicht en bepaalde vormen van niersteenvorming.
- Typische dosering: Meestal startdosering 100 mg per dag, ophogend tot 200–300 mg (gemiddeld) of max. 600 mg, verdeeld over de dag.
- Neem allopurinol dagelijks op hetzelfde moment in voor het beste resultaat.
- Zorg voor voldoende vochtinname (2–3 liter/dag), passend bij het Nederlandse dieet en klimaat.
- Een gevarieerd, niet te purinerijk dieet (minder rood vlees, orgaanvlees, zeevruchten, alcohol) ondersteunt de therapie.
- Volg het advies van uw arts/pharmacist m.b.t. dosering/controle.
Inname 's ochtends versus 's avonds
| Moment van inname | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| Ochtend | Gemakkelijk te onthouden, voorkomt vergeten dosis in drukke avonden | Kan maagklachten geven bij lege maag |
| Avond | Combinatie met andere avondmedicatie mogelijk, minder invloed op dagindeling | Mogelijk minder effect bij bepaalde nierfunctiestoornissen |
Regelmaat is belangrijker dan het exacte tijdstip. Kies het moment dat het best in uw dagelijkse routine past.
Inname met of zonder voedsel
Allopurinol kan ingenomen worden met of zonder voedsel. Bij voorkeur vlak na een maaltijd, zeker bij gevoeligheid van de maag, zoals vaak wordt gezien bij Nederlanders die een broodmaaltijd ('s ochtends/middag) of warme maaltijd ('s avonds) nuttigen. Het effect op opname is minimaal, maar bijwerkingen worden zo beperkt.
Interacties
| Interactie | Effect/Risico | Advies |
|---|---|---|
| Alcohol | Kan urinezuurspiegel verhogen, verhoogt risico op jichtaanval | Beperk alcoholgebruik sterk |
| Puurinerijke voeding (rood vlees, orgaanvlees, zeevruchten) | Vermindert effectiviteit behandeling | Volg een purine-arm dieet |
| Thiazide-diuretica | Toename risico op hypersensitiviteitsreacties | Arts informeren, overleg alternatief |
| Azathioprine/6-mercaptopurine | Verhoogde toxiciteit | Dosisaanpassing noodzakelijk |
| Anticoagulantia (coumarinederivaten) | Versterkte werking | Extra controle stolling nodig |
| Antibiotica (amoxicilline/ampicilline) | Meer kans op huidreacties | Meld bijwerkingen direct aan arts |
Indicaties
| Indicatie | Status in Nederland |
|---|---|
| Jicht (preventie van aanvallen) | Officieel (SmPC, NHG-standaard) |
| Chronische hyperurikemie bij hematologische aandoeningen/chemotherapie | Officieel |
| Calciumoxalaat nierstenen bij verhoogde urinezuurspiegels | Officieel |
| Urolithiasis door overproductie van urinezuur | Officieel |
| Tumorlysesyndroom (preventie) | Off-label/experimenteel |
Dosering naar klinische indicatie
| Leeftijd/groep | Indicatie | Startdosering | Onderhoudsdosering | Max. dosering |
|---|---|---|---|---|
| Volwassenen | Jicht, hyperurikemie | 100 mg per dag | 200–300 mg per dag (één gift of verdeeld) | 900 mg per dag |
| Kinderen <15 jaar | Maligniteiten of enzymdeficiënties | 10 mg/kg/dag | afhankelijk van respons | 400 mg per dag |
| Ouderen / Nierfunctiestoornis | Alle indicaties | Verlaagde startdosis (bijv. 50–100 mg/dag) | Max. 100 mg/dag bij eGFR < 20 ml/min | Max. afhankelijk van nierfunctie |
Controle van urinezuurspiegels na 2–4 weken, zo nodig bijstellen.
Veiligheidsprofiel en bijwerkingen
| Bijwerking | Frequentie | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Huidreacties (rash, jeuk) | Vaak (>1%) | Meld direct aan arts, kan ernstig zijn |
| Maag-darmklachten (misselijkheid, diarree, buikpijn) | Vaak | Vaak mild, verminderen bij inname met voedsel |
| Lichte koorts/algemene malaise | Incidenteel | Meestal bij start of dosisverhoging |
| Leverfunctieafwijkingen | Zelden | Bloedcontrole indien klachten of risicofactoren |
| Severe Cutaneous Adverse Reactions (SCAR): o.a. SJS/TEN | Zeer zelden (<0,1%) | Onmiddellijk staken bij vermoeden |
| Verergering jicht bij therapie-initiatie | Regelmatig | Overweeg profylaxe colchicine tijdens startfase |
Waarschuwingen: Voorzichtig bij ouderen, nierfunctiestoornissen, overgevoeligheidsreacties in voorgeschiedenis en HLA-B*5801-positiviteit (vooral Aziatische afkomst). Overleg bij zwangerschap/kinderwens.
Richtlijnen voor correct gebruik
- Neem allopurinol elke dag op hetzelfde tijdstip in, bij voorkeur na de maaltijd om maagklachten te beperken.
- Drink voldoende water (zeker 2 liter/dag).
- Vermijd alcohol (vooral bier) en purinerijke voeding.
- Stop niet plotseling met medicatie zonder overleg arts/apotheker.
- Interactie met andere geneesmiddelen? Licht uw arts in!
- Laat regelmatig het urinezuur controleren en evt. bloed- of nierfunctie.
- Bewaren bij kamertemperatuur, buiten bereik van kinderen.
Alternatieve behandelopties (vergoed door Nederlandse zorgverzekeraars)
- Febuxostat (Adenuric): Alternatief bij intolerantie; krachtiger, meer bijwerkingen. Minder ervaring bij ernstige nierstoornissen.
- Benzbromaron: Stimuleert uitscheiding urinezuur; kans op levertoxiciteit, controle noodzakelijk.
- Uricosurica (probenecide): Alleen werkzaam bij goede nierfunctie; zeldzamer in gebruik NL.
- Rasburicase: Alleen voor acute tumorlyse; niet geschikt voor chronische behandeling.
Uw arts kiest het meest geschikte middel op basis van effectiviteit, bijwerkingen en vergoeding door verzekeraar.
Juridische, registratie- en vergoedingsstatus in Nederland
- Registratie via College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- UR-geneesmiddel, alleen op recept leverbaar door arts (huisarts, reumatoloog, internist).
- Opgenomen in het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS), volledig vergoed vanuit basisverzekering (voorwaarden kunnen variëren).
- Strikte controle op indicatie vermeld in het Landelijk Formularium.
Laatste onderzoek/klinische inzichten (2022–2025)
- NHG-Standaard Jicht (2023): allopurinol blijft eerste keus bij chronische jicht, met dosisaanpassingen op basis van nierfunctie.
- Richtlijnen EULAR/ACP (2023-2024): start altijd laag, langzaam ophogen, voorkom jichtflairs door profylaxe (colchicine/NSAIDs) in het begin.
- Let op risicogroepen voor ernstige huidreacties (SCAR); overweeg HLA-B*5801-screening, vooral bij patiënten van Zuidoost-Aziatische afkomst (CBG 2024).
- Binnen de Nederlandse populatie geen aanwijzingen voor extra cardiovasculaire risico's bij verantwoord gebruik.
- Let op interacties met immunosuppressiva zoals azathioprine: DDD aanpassing verplicht.
- Bronnen: NHG, CBG, Lareb, EULAR, ACP, 2022–2025.
Beschikbaarheid en levering
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve prijs* | Levering Amsterdam | Levering Rotterdam | Levering Utrecht | Levering Den Haag | Levering Eindhoven |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 30 tabletten 100 mg | ca. €4,50 | 24 uur | 24 uur | 24 uur | 24 uur | 1–2 dagen |
| 100 tabletten 100 mg | ca. €9,80 | 24 uur | 24 uur | 24 uur | 24 uur | 1–2 dagen |
| 30 tabletten 300 mg | ca. €14,00 | 24 uur | 24 uur | 24 uur | 24 uur | 1–2 dagen |
*Prijs indicatief; levering via geregistreerde NL-apotheek, volledig verzekerd indien medisch noodzakelijk.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- 1. Hoe snel werkt allopurinol?
Binnen enkele dagen tot weken, maar het maximale effect doorgaans na 2–6 weken. Controle van de urinezuurspiegel na 4 weken wordt aangeraden. - 2. Mag ik stoppen met allopurinol na klachtenvrije periode?
Nee, allopurinol dient doorlopend gebruikt te worden ter preventie van nieuwe aanvallen. Stop nooit zonder overleg met uw arts. - 3. Wat moet ik doen bij een allergische reactie (jeuk, huiduitslag)?
Stop direct met het middel en raadpleeg uw arts of huisarts spoedig, vanwege risico op ernstige huidreacties. - 4. Moet ik een speciaal dieet volgen tijdens gebruik?
Het Nederlandse dieet voldoet meestal, maar beperk rood vlees, orgaanvlees, zeevruchten en alcohol voor het beste resultaat. - 5. Kan ik allopurinol combineren met andere medicijnen?
Ja, maar overleg altijd met uw arts of apotheker. Sommige geneesmiddelen vereisen dosisaanpassing of extra controle.
Voor vragen of meer informatie: Neem contact op met uw apotheek of huisarts, of raadpleeg de officiële bijsluiter via cbg-meb.nl.
