Metoclopramide – Uitgebreide Productinformatie voor de Nederlandse Patiënt
Basisinformatie over het Product
- Internationale Niet-Gebruikelijke Naam (INN): Metoclopramide
- Handelsnamen in Nederland: Primperan®, Metoclopramide Accord, Metoclopramide Mylan, Metoclopramide Aurobindo
- ATC-code: A03FA01
- Beschikbare vormen en sterktes:
- Tabletten (10 mg)
- Drank (1 mg/ml)
- Injectievloeistof (5 mg/ml, 2 ml ampullen)
- Fabrikanten: Sanofi, Accord, Mylan, Aurobindo en diverse generieke leveranciers
- Verkrijgbaarheid: Op recept verkrijgbaar (UR-geneesmiddel)
Werkingsmechanisme
Metoclopramide is een prokinetisch en anti-emetisch geneesmiddel. Het werkt door het verhogen van de bewegingen (peristaltiek) in de maag en darmen en remt misselijkheid en braken via de blokkade van dopaminereceptoren (D2) in de hersenen (chemoreceptor-triggerzone). Voor specialisten: Metoclopramide verhoogt acetylcholine-afgifte in het enterische zenuwstelsel, wat leidt tot versnelde maagleging, en vermindering van respons op emetogene stimuli in het centrale zenuwstelsel.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Snel en vrijwel volledig via het maag-darmkanaal na orale inname (biologische beschikbaarheid ~75-80%)
- Metabolisering: In de lever via voornamelijk CYP2D6 en sulfatering/glucuronidering
- Eliminatie: Voor het grootste deel via urine (≤ 50% onveranderd)
- Werkingsduur: Ongeveer 1-2 uur na een orale dosis, werkingsduur tot ca. 6 uur
Gebruik in het Dagelijks Leven en Beste Praktijken
Metoclopramide wordt vaak gebruikt bij misselijkheid, braken, vertraagde maagontlediging (gastroparese) en in sommige gevallen bij migraine (vooral wanneer andere middelen niet volstaan).
Typische dosering: 10 mg tot driemaal daags, minimaal 6 uur tussen de doses.
Gebruik nooit langer dan 5 dagen achtereen per kuur, tenzij afgesproken met uw huisarts of specialist.
- Voorschrift: altijd op recept
- Let op: overmatig of langdurig gebruik verhoogt risico op ernstige bijwerkingen zoals bewegingsstoornissen
- Controle bij kinderen en ouderen extra belangrijk vanwege hogere kans op bijwerkingen
- Bewaar volgens aanwijzingen van de apotheek, buiten bereik van kinderen
Inname in de Ochtend of Avond
Ochtend: Kan de misselijkheid overdag beter beheersen; risico op slaperigheid is aanwezig.
Avond: Soms gunstig bij nachtelijke klachten, maar kan slaap beïnvloeden door motorische onrust.
Tip: Houd vaste innametijden aan (bv. om 8.00, 14.00 en 20.00 uur) voor een gelijkmatige werking en betere therapietrouw.
Inname met of zonder Voedsel
In Nederland is het gebruikelijk Metoclopramide voor de maaltijd in te nemen, omdat het de snelheid van maaglediging bevordert en het risico op klachten vermindert. In de praktijk: neem Metoclopramide 15-30 minuten voor de hoofdmaaltijd.
Invloed van voeding: Zuivel of zware, vetrijke maaltijden kunnen het effect iets vertragen, maar beïnvloeden de opname niet significant. Metoclopramide past goed in het Nederlandse dieet.
Interactiewaarschuwingen
| Interactie met | Gevolg | Advies |
|---|---|---|
| Alcohol | Verhoogde sufheid/daling reactievermogen | Vermijd gelijktijdige inname |
| Anti-psychotica/antidepressiva | Verhoogd risico op bewegingsstoornissen | Overleg met arts |
| Levodopa/dopaminagonisten | Tegenwerkende werking | Combinatie vermijden |
| Sedatieve middelen (benzodiazepinen, opioïden) | Versterkte onderdrukking centraal zenuwstelsel | Pas extra op |
| Digoxine, ciclosporine | Veranderingen in bloedspiegels | Serummonitoring |
| MAO-remmers | Hogere kans op bloeddrukverstoringen | Combinatie sterk af te raden |
Indicaties
| Toepassing | Officieel geregistreerd | Toelichting |
|---|---|---|
| Misselijkheid en braken | Ja | Met name bij chemotherapie, radiotherapie, post-operatief, migraine |
| Gastroparese (vertraagde maagontlediging) | Ja | Vooral bij diabetische gastroparese |
| Opwekking darmmotiliteit | Ja | Na operaties of bij radiologisch onderzoek |
| Hik (zware, langdurige) | (Off-label) | Wordt soms voorgeschreven in consult met specialist |
| Refluxklachten/GERD | (Off-label) | Alleen op strikte indicatie |
Dosering volgens Indicatie en Leeftijd
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen/Jongeren (1-18j) | Ouderen & lever-/nierfunctiestoornis |
|---|---|---|---|
| Misselijkheid/braken | 10 mg tot max. 3x/dag | 0,1-0,15 mg/kg, max. 0,5 mg/kg/dag | Begin met lagere dosis, doseren volgens renal/livermodellen |
| Gastroparese | 10 mg tot max. 3x/dag | Idem misselijkheid | Lage onderhoudsdosis; monitoren bijwerkingen |
| Migraine | 10 mg bij begin aanval, evt. herhalen | Niet aanbevolen onder 18 jaar | Alleen in overleg arts |
Veiligheidsprofiel & Bijwerkingen
Metoclopramide is over het algemeen goed verdraagbaar, maar kent enkele belangrijke risico's.
- Vaak (1-10%): Sufheid, slaperigheid, diarree, misselijkheid, duizeligheid, hoofdpijn
- Soms (0,1-1%): Bewegingsstoornissen (dystonie, parkinsonisme), onrust, depressie, huiduitslag
- Zelden (<0,1%): Extrapiramidale symptomen (EPS), het maligne neurolepticasyndroom, ernstige allergische reacties
- Waarschuwingen: Niet langdurig gebruiken; verhoogd risico op bewegingsstoornissen bij kinderen en ouderen. Direct stoppen bij symptomen als spierspasmen in gezicht, slikproblemen of plotselinge zwakte.
Richtlijnen voor Goed Gebruik (Nederlandse context)
- Neem in op de voorgeschreven tijden, bij voorkeur voor de maaltijd.
- Blijf in contact met uw apotheek of huisarts bij twijfel of bijwerkingen.
- Wegens kans op sufheid: pas op met autorijden of machines bedienen tot duidelijk is hoe u reageert.
- Bewaren volgens instructie buiten bereik van kinderen en bij voorkeur beneden 25°C.
- Patiënten met nieraandoeningen: overleg over aangepaste dosering.
- Niet samen met alcohol of andere sederende middelen gebruiken.
Alternatieve Behandelmogelijkheden
- Domperidon: Ook prokinetisch maar minder centrale bijwerkingen.
Voordeel: minder EPS; nadeel: risico op hartritmestoornissen.
Vergoeding via basisverzekering selectief. - Ondansetron: Vooral bij chemotherapie-induceerde misselijkheid.
Voordeel: zeer effectief bij hevige misselijkheid; nadeel: obstipatie, duurder.
Meestal vergoed, receptplichtig. - Gemberpreparaten: OTC, mild effect, veilig.
Voordeel: goed getest voor zwangerschapsmisselijkheid; nadeel: minder effectief bij ernstige klachten. - Granisetron, tropisetron: Alleen bij bepaalde specialistische indicaties, recept en machtiging vereist.
Juridische, Registratie- en Vergoedingsstatus in Nederland
- Registratie: RVG-status, geregistreerd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Wet Geneesmiddelenvoorziening: Uitsluitend op recept (UR-geneesmiddel).
- Vergoeding: Basispakket, afhankelijk van indicatie. Aanvullende vergoeding (zorgverzekering/NFZ) mogelijk bij langdurig gebruik op strikte indicatie. Raadpleeg uw apotheek/verzekering voor actuele voorwaarden.
Recente Onderzoek en (Nederlandse) Richtlijnen (2022–2025)
- De NHG-Standaard Misselijkheid en braken (2024) adviseert Metoclopramide als tweedelijnsbehandeling na non-farmacologische interventies, vooral bij ernstige klachten, en benadrukt restrictief gebruik bij ouderen en kinderen (nhg.org).
- Lareb (2024) waarschuwt specifiek voor bewegingsstoornissen bij kinderen en jongeren, met rapportages van acute dystonieën.
- De richtlijn Oncologie (2023, Integraal Kankercentrum Nederland) bevestigt de effectiviteit van Metoclopramide bij chemo-gerelateerde misselijkheid in lagere emetogeniciteitsklassen, maar noemt Ondansetron/Granisetron als voorkeur voor hoog-emetogene schema’s.
Beschikbaarheid en Levering
- Gangbare verpakkingen: 30, 50 of 100 tabletten à 10 mg; 100 ml drank; 10 ampullen injectievloeistof.
- Indicatieve prijs (mei 2024): 30 stuks 10 mg tabletten ≈ €3-6 (verschilt per apotheek/verzekeraar).
- Volledige vergoeding bij indicatie via zorgverzekering, behalve in persoonlijke bijdrage bij sommige merken.
| Bestel-/afhaalmethode | Amsterdam | Rotterdam | Utrecht | Groningen | Eindhoven |
|---|---|---|---|---|---|
| Apotheek aan huis | 24 uur | 24 uur | 24 uur | 48 uur | 24 uur |
| Online bestellen | 24-48 uur | 24-48 uur | 24-48 uur | 48-72 uur | 24-48 uur |
| Afhalen fysieke apotheek | Direct/24 uur | Direct/24 uur | Direct/24 uur | 24-48 uur | Direct/24 uur |
Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Mag ik autorijden met Metoclopramide?
Metoclopramide kan slaperigheid en duizeligheid veroorzaken. Rijd alleen als u zeker weet dat u er geen last van heeft. - Kan ik Metoclopramide samen met mijn andere medicijnen gebruiken?
Sommige medicijnen combineren niet goed met Metoclopramide. Vertel altijd uw arts en apotheker welke middelen u gebruikt, zodat zij kunnen controleren op mogelijke interacties. - Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?
Neem de volgende dosis op het gebruikelijke tijdstip. Neem geen dubbele dosis om een vergeten dosis in te halen. - Mag ik Metoclopramide gebruiken bij zwangerschap of borstvoeding?
Alleen gebruiken in overleg met uw arts. De toepassing is redelijk veilig bij kortdurend gebruik tijdens zwangerschap, maar voorkeur gaat uit naar niet-medicamenteuze maatregelen. - Hoe snel werkt Metoclopramide?
Meestal binnen 30-60 minuten na inname, met een werkzaamheid tot ongeveer 6 uur.
Raadpleeg altijd uw arts of apotheker bij twijfel of vragen over het gebruik, bijwerkingen of leveringsmogelijkheden van Metoclopramide. Voor actuele informatie kunt u ook terecht op Apotheek.nl of bij uw lokale apotheek.
