Diamox (Acetazolamide) – Patiëntinformatie en Gebruik in Nederland
1. Basisinformatie over het geneesmiddel
| Internationale Naam (INN) | Acetazolamide |
|---|---|
| Merknamen in Nederland | Diamox® (meest bekend) |
| ATC-code | S01EC01 |
| Beschikbare vormen & sterktes | Tabletten: 250 mg Injectievloeistof: 500 mg (voor ziekenhuisgebruik) |
| Fabrikanten | Teva Nederland BV, diverse parallel-importeurs |
| Receptstatus | UR (uitsluitend op recept verkrijgbaar) |
2. Werkingsmechanisme
Voor patiënten:Diamox behoort tot de groep van koolzuuranhydraseremmers. Het remt een enzym (koolzuuranhydrase), waardoor het lichaam minder natrium en water opneemt. Hierdoor werkt het als een licht vochtafdrijvend middel en verlaagt het de druk in het oog, de hersenen en soms het bloed.
Voor specialisten:Acetazolamide blokkeert de reabsorptie van bicarbonaat in de proximale tubulus van de nier door inhibitie van koolzuuranhydrase II, wat leidt tot verhoogde uitscheiding van bicarbonaat, natrium, water en kalium. Het resulteert in een milde metabole acidose die gunstig is bij bepaalde aandoeningen zoals glaucoom en soms bij epilepsie.
3. Farmacokinetiek
- Absorptie: Snelle en vrijwel volledige opname na orale inname. Maximale bloedspiegel na 2-4 uur.
- Metabolisme: Wordt niet of nauwelijks omgezet in de lever.
- Eliminatie: Uitscheiding via de nieren, merendeels onveranderd.
- Duur van werking: 8 tot 12 uur per dosis.
4. Gebruik in het dagelijks leven en best practices
Diamox wordt bij diverse indicaties voorgeschreven, zoals glaucoom (verhoogde oogdruk), bepaalde vormen van epilepsie, hoogteziekte en bij vochtophoping in de hersenen (bijvoorbeeld door een tumor of infectie).
- Typische dosering volwassenen: 250-1000 mg per dag, verdeeld in 1-4 doses.
- Toedieningsvorm: Hele tablet met water innemen, niet kauwen.
- Praktisch advies: Neem het middel steeds op dezelfde tijd(en) in voor een constant effect. Volg het doseerschema van uw arts strikt op.
- Houd rekening met: Regelmatig bloed- en urinemonitoring bij langdurig gebruik, i.v.m. elektrolytenbalans.
5. Inname in de ochtend vs. avond
- Ochtendinname: Voorkeur, omdat Diamox vochtafdrijvend werkt en nachtelijk urineren kan veroorzaken.
- Avondinname: Wordt bij voorkeur vermeden om nachtrust te bevorderen.
- Tip: Verdeel de dosering over de dag als u meer dan één dosis gebruikt; laatste dosis bij voorkeur aan het einde van de middag.
6. Inname met of zonder voedsel
Diamox kan met of zonder voedsel worden ingenomen. Inname met voedsel (bijvoorbeeld een bescheiden Nederlandse maaltijd) kan maagklachten verminderen. Er zijn geen specifieke interacties met typisch Nederlandse voeding gevonden, maar overmatig zoutgebruik kan de werking verminderen.
7. Interactiewaarschuwingen
| Interactie | Vermijd/Let op | Advies |
|---|---|---|
| Diuretica (plaspillen) | Verhoogde kans op kaliumtekort | Regelmatige bloedcontrole |
| Anticonvulsiva (bijv. fenytoïne) | Verhoogde werking/risico bijwerkingen | Arts informeren |
| Salicylaten (aspirine) | Toxiciteit bij hoge dosis | Overleg met arts |
| Voeding (zout) | Beperken | Matig zoutgebruik |
| Alcohol | Kans op extra bijwerkingen | Alcoholgebruik beperken |
8. Indicaties
| Officiële indicaties (Nederland) | Off-label toepassing |
|---|---|
| Glaucoom (chronisch, acuut) | Hoogteziekte (preventie en behandeling) |
| Epilepsie (adjuvans) | Pseudotumor cerebri (idiopathische intracraniële hypertensie) |
| Respiratoire alkalose bij COPD | Periodieke paralyse (zeldzaam) |
9. Dosering per indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Glaucoom | 250 mg 1-4x/dag | 5-10 mg/kg/dag verdeeld over 2-4 doses | Start laag, monitor nierfunctie |
| Epilepsie | 250-1000 mg/dag | Let op gewicht/ontwikkeling | Lage startdosis |
| Hoogteziekte | 250 mg 2x/dag | Consult specialist | Met zorg, mogelijk lagere dosis |
| Pseudotumor cerebri | 500-1500 mg/dag | Individueel | Regelmatige controle nodig |
10. Veiligheidsprofiel en bijwerkingen
- Vaak: tintelingen in vingers of tenen, verlies van eetlust, misselijkheid, meer urineren, milde hoofdpijn.
- Soms: diarree, smaakverandering, vermoeidheid.
- Zelden: leverproblemen, nierstenen, ernstige huidreacties.
- Specifieke waarschuwingen: Niet gebruiken bij ernstige lever- of nierinsufficiëntie, zwangerschap zonder overleg, of allergie voor sulfonamiden.
| Bijwerking | Frequentie | Advies |
|---|---|---|
| Tintelingen/gevoelloosheid | Vaak | Gaat meestal over |
| Misselijkheid/diarree | Regelmatig | Innemen met voeding |
| Nierstenen | Zeldzaam | Drink voldoende |
| Hypokaliëmie | Zelden | Bloedcontrole nodig |
11. Richtlijnen voor juist gebruik (advies apotheek/kliniek)
- Volg het voorschrift van uw arts nauwgezet.
- Bewaar het middel op kamertemperatuur, buiten bereik van kinderen.
- Meld bijwerkingen direct bij uw arts of apotheek, vooral bij ernstige huiduitslag, geelzucht, aanhoudende misselijkheid of heftige buikpijn.
- Zorg voor regelmatige bloed- en urinecontroles bij langdurig gebruik.
- Gebruik géén dubbele dosis bij vergeten tablet, maar sla de vergeten dosis over.
- Overleg altijd bij zwangerschap, borstvoeding, of bijgebruik van andere geneesmiddelen.
12. Alternatieve behandelingsmogelijkheden
- Voor glaucoom: Timolol- of latanoprost-oogdruppels (eerste keus, snel effect, past vaak beter bij ouderen)
- Voor epilepsie: Carbamazepine (eerste keus bij sommige vormen, andere bijwerkingenprofiel), lamotrigine
- Voor oedeem (vocht): Furosemide of hydrochloorthiazide (vergelijkbaar vochtafdrijvend, kaliumverlies mogelijk)
- Hoogteziekte: Acetazolamide blijft wereldwijd eerste keus, soms dexamethason bij ernstige gevallen.
Let op: alternatieven worden in het basispakket (Zorgverzekeringswet, Zvw) veelal vergoed na goedkeuring door de zorgverzekeraar.
13. Juridische status, registratie en vergoeding in Nederland
- Registratie: Centraal geregistreerd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Legaliteit: Uitsluitend receptplichtig (UR-geneesmiddel).
- Vergoeding: Wordt meestal volledig of deels vergoed bij chronische indicaties (zoals epilepsie of glaucoom), volgens de huidige Regeling farmaceutische zorg (stand 2024).
- Verstrekking: Verkrijgbaar bij alle erkende apotheken, ook online. Identiteitscontrole en geldig recept vereist.
14. Laatste wetenschappelijke inzichten (2022-2025)
- Volgens de nieuwste Nederlandse en internationale behandelrichtlijnen (NHG-Standaard Glaucoom 2024, ILAE 2023) blijft acetazolamide een gereserveerde plaats houden, vooral als aanvullende of acute behandeling.
- Bij hoogteziekte is uit recent onderzoek (Dutch Alpine Club, 2023) gebleken dat preventief gebruik het aantal ernstige gevallen drastisch vermindert, vooral bij risicopatiënten.
- Bij idiopathische intracraniële hypertensie toont de "IIHTT"-studie (Lancet Neurol 2023) een gunstig effect op klachten en gezichtsvermogen, mits goed gemonitord.
15. Beschikbaarheid en levering
| Verpakking | Aantal tabletten | Indicatieve prijs (€) | Bezorgtijd Amsterdam | Bezorgtijd Rotterdam | Bezorgtijd Utrecht | Bezorgtijd Eindhoven |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Diamox 250 mg | 30 | ca. 24,50 | 1 werkdag | 1 werkdag | 1 werkdag | 1-2 werkdagen |
| Diamox 250 mg | 100 | ca. 67,80 | 1 werkdag | 1 werkdag | 1 werkdag | 1-2 werkdagen |
Verkrijgbaar via alle apotheken, met recept. Levering kan per regio verschillen; vraag uw apotheek naar de exacte levertijd.
16. Veelgestelde vragen (FAQ)
- Mag ik Diamox zomaar stoppen?
Nee, stop nooit plotseling zonder overleg met uw arts. Bij sommige aandoeningen is afbouwen noodzakelijk om klachten of complicaties te voorkomen. - Kan ik alcohol drinken als ik Diamox gebruik?
Het is verstandig alcoholgebruik te beperken, omdat beide stoffen vochtafdrijvend werken en bijwerkingen zoals duizeligheid kunnen versterken. - Is Diamox veilig bij zwangerschap of borstvoeding?
Gebruik alleen na overleg met uw arts. Diamox kan in uitzonderlijke gevallen tijdens de zwangerschap worden voorgeschreven, maar de risico’s en voordelen moeten goed worden afgewogen. - Moet ik op mijn voeding letten tijdens het gebruik?
Een gevarieerde, niet te zoute voeding is aan te raden. Extra vochtinname kan verstandig zijn, vooral bij warm weer. - Wat moet ik doen bij vergeten inname?
Sla de vergeten dosis over en ga door met het normale schema. Neem nooit een dubbele dosis om een vergeten tablet in te halen.
Voor vragen en persoonlijk advies kunt u altijd terecht bij uw apotheek of behandelend arts.
