Cyproteronacetaat en Ethinylestradiol: Uitgebreide Patiëntinformatie
Basisinformatie over het product
- INN (Internationale Naam): Cyproteronacetaat en Ethinylestradiol
- Nederlandse merknamen: Diane-35®, Cyprodiol®, Feminil®
- ATC-code: G03HB01
- Beschikbare vormen en sterktes: Tabletten met 2 mg cyproteronacetaat & 0,035 mg ethinylestradiol
- Fabrikanten: Bayer B.V., Sandoz, diverse generieke leveranciers
- Voorschriftstatus: UR-geneesmiddel (Uitsluitend op Recept)
Werkingsmechanisme (voor patiënten & specialisten)
Dit combinatiemedicijn bevat cyproteronacetaat, een anti-androgeen, en ethinylestradiol, een synthetisch oestrogeen. Samen remmen zij de aanmaak van mannelijke hormonen (androgenen) en regelen zij de hormoonbalans.
Voor patiënten: Dit helpt o.a. bij het verminderen van overmatige haargroei, acne en vette huid.
Voor specialisten: Cyproteronacetaat blokkeert competitie van androgenen op receptorniveau en remt gonadotrofine-secretie, waardoor androgenen minder worden geproduceerd. Ethinylestradiol stabiliseert de endometriumdikte en verbetert het anti-androgene effect.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Snelle en goede opname uit het maag-darmkanaal (bijna 100%).
- Metabolisme: Krachtige eerste passage in de lever; beide werkzame stoffen worden grotendeels gemetaboliseerd via CYP3A4-enzymen.
- Eliminatie: Uitscheiding via urine en feces; eliminatiehalfwaardetijd: cyproteronacetaat ca. 1,6 dagen, ethinylestradiol ca. 1 dag.
- Duur van de werking: 24–48 uur na inname van 1 tablet.
Gebruik in het dagelijks leven & beste praktijken
- Meestal voorgeschreven voor vrouwen met ernstige acne, overmatige haargroei (hirsutisme) en soms als anticonceptie wanneer een anti-androgeen effect gewenst is.
- Typische dosering: 1 tablet per dag, bij voorkeur op een vast tijdstip, gedurende 21 dagen, gevolgd door 7 dagen tabletvrije periode.
- Start bij voorkeur op de eerste dag van de menstruatie.
- De strip bevat doorgaans 21 tabletten; na de stopweek begint men aan een nieuwe strip.
- Controleer altijd de bijsluiter en volg het voorschrift van de arts of apotheker.
Inname in de ochtend vs. avond
- Ochtend: Betere kans op routine (binden aan tandenpoetsen/ontbijt).
- Avond: Voor sommige gebruikers minder maagklachten.
- Belangrijkste tip: Neem dagelijks op hetzelfde tijdstip voor optimale werking; gebruik eventueel een dagelijkse reminder.
Inname met of zonder voedsel
Inname met of zonder voedsel heeft geen invloed op de opname van cyproteronacetaat/ethinylestradiol. Combineer de inname gerust met het ontbijt of het avondeten, volgens het Nederlandse eetpatroon. Alcohol heeft geen directe invloed, maar overmatig gebruik is af te raden.
Interactiewaarschuwingen
| Interactiesoort | Specifieke producten | Effect/Advies |
|---|---|---|
| Geneesmiddelen | Antibiotica (bijv. rifampicine), antiepileptica, sint-janskruid, antivirale middelen | Kunnen werking verminderen of bijwerkingen versterken. Overleg altijd met de (huis)arts of apotheker. |
| Voeding | Grapefruitsap | Kan leverenzymen remmen en concentraties beïnvloeden. Vermijd in het Nederlands dieet zoveel mogelijk grapefruit(producten). |
| Alcohol | - | Geen directe interactie, maar matig gebruik aanbevolen. |
Indicaties
| Indicatie | Status (officieel/off-label) | Toelichting |
|---|---|---|
| Ernstige acne (na falen van lokale therapie/antibiotica) | Officieel | Niet geschikt als eerste keuze |
| Ernstig hirsutisme bij vrouwen | Officieel | Alleen bij uitgesproken klachten met verhoogde androgenen |
| Anticonceptie met extra anti-androgeen effect | Off-label | Alleen als anticonceptie gewenst is |
| PCOS (Polycysteus Ovarium Syndroom) | Off-label | Symptomatisch gebruik; niet officieel geregistreerd |
Dosering volgens klinische indicatie
| Doelgroep | Aangeraden dosering | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Volwassen vrouwen (tot postmenopauzaal) | 1 tablet dag, 21 dagen per cyclus | Zie startinstructies, niet continu |
| Adolescenten (na menarche) | 1 tablet per dag | Alleen na beoordeling door specialist |
| 55+ | Niet aanbevolen | Vanwege verhoogd tromboserisico |
Veiligheidsprofiel en bijwerkingen
| Bijwerking | Frequentie | Waarschuwing/Advies |
|---|---|---|
| Misselijkheid, buikpijn | Vaak | Neem na de maaltijd voor minder klachten |
| Gewichtstoename, borstspanning | Regelmatig | Controleer gewicht; bespreek met huisarts |
| Stemmingswisselingen, hoofdpijn | Regelmatig | Meld bij langdurige klachten |
| Trombose (veneuze trombo-embolie) | Zeldzaam/ernstig | Stop bij pijn, zwelling been, kortademigheid; medische spoed |
| Leveraandoeningen/geelzucht | Zeer zeldzaam/ernstig | Stop bij geel worden huid/ogen |
| Huiduitslag, allergie | Zeldzaam | Arts raadplegen bij ernstige symptomen |
Let op: Patiënten met een voorgeschiedenis van trombose, migraine met aura, of leverproblemen mogen dit middel niet zonder zorgvuldige medische beoordeling gebruiken.
Gebruiksadvies en praktische tips (Nederlandse situatie)
- Bewaar tabletten op een droge plek bij kamertemperatuur. Niet in de badkamer!
- Neem de tablet dagelijks op hetzelfde tijdstip in voor de beste werking.
- Gebruik een pillendoosje of telefonische herinnering.
- Niet onnodig stoppen zonder overleg met arts of apotheker.
- Bij diarree of overgeven binnen 3 uur na inname: zie bijsluiter – mogelijk extra anticonceptiemaatregelen noodzakelijk.
- Laat elke 6–12 maanden bloeddruk en risicoprofiel controleren bij huisarts/apotheek.
- Stop direct bij symptomen van trombose (zie hierboven).
Alternatieve behandelingsopties (ook vergoed door Nederlandse zorgverzekeraars)
- Andere gecombineerde orale anticonceptiva – bij minder uitgesproken androgenenproblemen (bv. Microgynon®, Yasmin®)
- Spironolacton – off-label bij ernstige hirsutisme/acne
- Topische anti-acnemiddelen – benzoylperoxide, adapaleen (vergoed bij acne graad II–III)
- Antibiotica lokaal/systemisch – bij ernstige acne, indien geschikt
- Mechanische ontharing (laser, epileren) – niet altijd vergoed, afhankelijk van de indicatie
Elke behandelmogelijkheid heeft voor- en nadelen; overleg altijd met uw (huis)arts wat het best past bij uw persoonlijke situatie.
Wettelijke status, registratie & vergoeding in Nederland
- Geneesmiddelstatus: Uitsluitend op recept (UR-geneesmiddel), onder toezicht van arts.
- Registratie: Geregistreerd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG), Europees Medisch Agentschap (EMA).
- Vergoeding: Beperkt vergoed voor de officiële indicaties (ernstige acne, hirsutisme) via basisverzekering; alleen na verwijzing/transparantie (zie www.medicijnkosten.nl). Als anticonceptie meestal niet vergoed boven 21 jaar.
Recente richtlijnen en onderzoeksresultaten (2022–2025)
- Dutch College of General Practitioners (NHG, 2023): Cyproteronacetaat/ethinylestradiol is niet eerste keus bij acne; alleen toepassen bij zware, therapieresistente gevallen en na overleg specialist.
- EMA (2022, 2024): Nieuwe waarschuwingen voor trombosegevaar; gebruik alleen als strikt noodzakelijk.
- Poliklinisch onderzoek Erasmus MC (2023): Bijwerkingen komen vaker voor bij rokers en vrouwen boven 35 jaar.
- Nieuwe zelfzorgmodules (KNMP, 2024): Besteed aandacht aan goede voorlichting en jaarlijkse controle.
Beschikbaarheid en levering (Nederland)
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve prijs (2024) | Levertijd binnen NL |
|---|---|---|
| 1 strip (21 tabletten) | €10–12 | 1 werkdag (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen, Den Haag) |
| 3 strips (63 tabletten) | €25–34 | 1–2 werkdagen |
Diane-35® en generieken zijn bij de meeste openbare apotheken en online apotheken leverbaar. In geval van tijdelijke leveringsproblemen kunt u contact opnemen met uw apotheek voor alternatieven.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Is dit middel ook veilig als ik rook?
Roken (vooral boven de 35 jaar) verhoogt het risico op ernstige bijwerkingen, zoals trombose. Overleg altijd met uw arts—stoppen met roken is sterk aan te raden! - Kan ik een dosis vergeten?
Neem de vergeten tablet zo snel mogelijk alsnog in. Is het langer dan 12 uur geleden, sla deze over en ga verder volgens schema. Raadpleeg de bijsluiter en eventueel uw apotheker voor extra maatregelen, vooral qua anticonceptie. - Mag ik cyproteronacetaat/ethinylestradiol combineren met andere medicijnen?
Niet altijd; sommige middelen kunnen elkaars werking verminderen of juist bijwerkingen versterken (zie interactietabel hierboven). Overleg altijd met arts of apotheker! - Mag ik de pil doorslikken?
Dat mag soms, bijvoorbeeld om de menstruatie uit te stellen. Doe dit alleen na overleg met uw (huis)arts of gynaecoloog. - Ontstaat er direct effect na het starten van de tabletten?
Vaak treedt verbetering van klachten na enkele weken tot maanden op. Bij onvoldoende resultaat na 6 maanden: overweeg met de arts een alternatieve behandeling.
Heeft u nog andere vragen? Neem gerust contact op met uw apotheker of behandelend arts.
Deze informatie is up-to-date tot juni 2024 en bedoeld voor patiënten in Nederland.
