Thorazine (Chloorpromazine): Uitgebreide Medicijninformatie voor Patiënten
Basale Productinformatie
| Stofnaam (INN) | Chloorpromazine |
| Merknamen in Nederland | Thorazine®, Largactil® |
| ATC-code | N05AA01 |
| Beschikbare vormen en sterktes | Tabletten (25 mg, 50 mg, 100 mg, 200 mg) Drank (25 mg/5 ml, 100 mg/5 ml) Injectie (25 mg/ml) |
| Fabrikanten (NL) | Sanofi, diverse generieke leveranciers |
| Voorschriftstatus | UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept verkrijgbaar) |
Werkingsmechanisme
Voor patiënten: Chloorpromazine behoort tot de groep klassieke antipsychotica (fenothiazines). Het vermindert signalen in de hersenen die bijvoorbeeld psychotische klachten, zoals hallucinaties of waanideeën, kunnen veroorzaken. Dit gebeurt door het blokkeren van bepaalde receptoren (zoals dopamine D2-receptoren) in de hersenen.
Voor specialisten: Chloorpromazine is een niet-selectieve dopamine-antagonist met sterke affiniteit voor D2-receptoren, matige 5HT2-blokkade, en ook werkzaam op histaminerge, cholinerge en adrenerge receptoren, hetgeen het uitgebreide bijwerkingenprofiel verklaart.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Orale biologische beschikbaarheid ligt rond de 30–50% (door sterk first pass-metabolisme in de lever).
- Metabolisme: Wordt in de lever afgebroken, voornamelijk via CYP2D6 (belangrijk voor interacties!).
- Eliminatie: Uitscheiding voornamelijk via urine en feces als metabolieten, slechts in geringe mate onveranderd.
- Duur werking: Werkingsduur per dosis meestal 6 tot 12 uur, actief metaboliet kan langer werkzaam blijven.
Gebruik in het Dagelijks Leven & Beste Praktijken (Nederlandse Context)
- Chloorpromazine wordt doorgaans gestart onder begeleiding van een psychiater of neuroloog.
- Startdosis voor volwassenen is vaak 25–100 mg per dag, verdeeld over 2–3 giften; dosering kan langzaam worden opgehoogd afhankelijk van effect en tolerantie.
- Dosering bij kinderen en ouderen is lager, vanwege verhoogde gevoeligheid voor bijwerkingen.
- Gebruik Thorazine consequent op hetzelfde tijdstip; vaste gewoontes bevorderen therapietrouw.
- Tabletten innemen met een glas water; drank mag ook in water of vruchtensap opgelost worden.
Ochtend- versus Avonddosering
- Chloorpromazine kan sedatie (slaperigheid) veroorzaken. Daarom wordt een groot deel van de dosis vaak ‘s avonds gegeven, vooral bij hinderlijke slaperigheid overdag.
- Voordeel van avonddosering: minder last van sufheid gedurende de dag.
- Bij sommige indicaties, bv. misselijkheid, kan een gespreide inname (‘s ochtends, ‘s middags, ‘s avonds) effectiever zijn.
- Tip: Houd een dagelijkse schema aan en gebruik een medicijnwekker of -app om inname te onthouden.
Gebruik met Voedsel of op een Lege Maag
- Chloorpromazine mag met of zonder voedsel ingenomen worden.
- Bij misselijkheid of maagklachten verdient het de aanbeveling in te nemen met de maaltijd (bv. een boterham of Hollandse avondmaaltijd).
- Gebruik in combinatie met zuivelproducten of traditionele Nederlandse maaltijden is veilig—geen invloed op de werking.
Interactie Waarschuwingen
| Product/Voedingsmiddel | Gevolg | Advies |
|---|---|---|
| Alcohol | Versterkte slaperigheid, ademhalingsremming | Vermijd tijdens gebruik |
| Andere antipsychotica, antidepressiva | Verhoogd risico op bijwerkingen | Alleen combineren in overleg met arts |
| Bloeddrukverlagende middelen | Risico op hypotensie | In overleg aanpassen dosering |
| Anticholinergica | Versterkte droge mond, obstipatie | Monitor klachten |
| Grapefruitsap | Remt leverenzymen; hogere spiegels mogelijk | Bij voorkeur vermijden |
| Anticonvulsiva (bv. carbamazepine) | Beïnvloeden elkaars werking | Alleen onder controle van arts |
Indicaties (Officieel & Off-label)
| Indicatie | Officieel (SmPC) | Off-label in NL |
|---|---|---|
| Schizofrenie & andere psychotische stoornissen | ✔️ | |
| Manie bij bipolaire stoornis | ✔️ | |
| Opwinding & agressie (bij ouderen/dementie) | ✔️ | |
| Misselijkheid en braken (resistent of ernstig) | ✔️ | |
| Kortdurende pre-anesthetische medicatie | ✔️ | |
| Hik (therapieresistent) | ✔️ | |
| Jeuk (pruritus) | ✔️ |
Doseringen per Indicatie
| Indicatie & Leeftijd | Startdosering | Onderhoudsdosering | Opmerkingen |
|---|---|---|---|
| Volwassenen (psychose) | 25–50 mg 2–3x per dag | tot 300–1000 mg/dag in verdeelde doses | Lage dosering bij ouderen of leverfalen |
| Ouderen | 10–25 mg 1–2x per dag | max 100–200 mg/dag | Zorgvuldige monitoring |
| Pediatrisch (6–12 jaar) | 1 mg/kg/dag, verdeeld | max 5 mg/kg/dag | Alleen bij ernstige indicatie |
| Misselijkheid/braken | 10–25 mg elke 4–6 uur | Max 75 mg/dag | Kortdurend gebruik |
Bijwerkingen en Waarschuwingen
| Bijwerking | Frequentie | Advies |
|---|---|---|
| Slaperigheid/suffigheid | Zeer vaak | Meestal tijdelijk, avonddosering helpt |
| Droge mond, obstipatie | Vaak | Drink voldoende, vezelrijke voeding |
| Daling bloeddruk (orthostase) | Regelmatig | Langzaam opstaan |
| Toegenomen eetlust, gewichtstoename | Regelmatig | Gezonde voeding, extra bewegen |
| Extrapiramidale stoornissen (tremor, spierstijfheid) | Soms | Meld klachten direct bij arts |
| Lichtgevoeligheid huid | Soms | Zonnebrandcrème, beschermende kleding |
| Rare: maligne neurolepticasyndroom, agranulocytose | Zeer zeldzaam | Koorts, spierpijn, malaise: direct arts waarschuwen |
Richtlijnen voor Juiste Inname
- Neem Thorazine altijd precies in zoals voorgeschreven door uw arts.
- Stop nooit zelf acuut met het medicijn, in verband met ontwenningsverschijnselen.
- Bespreek altijd nieuwe symptomen of bijwerkingen met de apotheker of behandelend arts.
- Gebruik zonbescherming: chloorpromazine maakt de huid gevoeliger voor zonlicht.
- Bewaar het geneesmiddel bij kamertemperatuur (<25°C), buiten bereik van kinderen.
Alternatieve Medicamenteuze Opties (vergoed door het Nederlandse Zorginstituut/NFZ)
- Haloperidol (Haldol®): Krachtige antipsychoticum; minder sedatie, meer kans op motorische bijwerkingen.
- Olanzapine (Zyprexa®): Moderne antipsychoticum; iets gunstiger bijwerkingenprofiel, gewichtstoename mogelijk.
- Risperidon (Risperdal®): Ook eerste keuze bij oudere patiënten, breed toepasbaar.
- Quetiapine (Seroquel®): Minder stijfheid, wel meer kans op slaperigheid.
Vergelijking: Chloorpromazine is uniek door zijn kalmerende effect, maar geeft vaker bijwerkingen zoals sufheid, droge mond en orthostase in vergelijking met nieuwere middelen. Haloperidol geeft vaker bewegingsstoornissen, olanzapine en quetiapine juist meer kans op gewichtstoename en metabole bijwerkingen.
Wettelijke, Registratie en Vergoedingsstatus (Nederland)
- Thorazine/Chloorpromazine is een UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept).
- Toelating en bewaking via het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Vergoeding vindt plaats via de basisverzekering/Zorginstituut Nederland (ZiN), onder voorwaarden (geïndiceerde en geregistreerde toepassing).
- Wordt niet langer als eerste keus beschouwd bij psychose, maar kent specifieke, met name resistentere toepassingen.
Laatste Wetenschappelijke Stand van Zaken (2022–2025)
- Richtlijnen van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP, 2024) adviseren chloorpromazine slechts bij therapieresistente gevallen, gezien gunstigere alternatieven qua bijwerkingen.
- Recent Europees onderzoek (2022–2025) bevestigt effectiviteit bij hardnekkige psychosen, maar benadrukt het belang van vroege herkenning en behandeling van bewegingsstoornissen en metabole bijwerkingen.
- Cijfers & Literatuur:
- NVvP Richtlijn Schizofrenie nvvp.net (2024)
- NICE guidance NG222 “Antipsychotics” (2023)
- “Chlorpromazine in Treatment-Resistant Patients”, European Psychiatry, 2023
Beschikbaarheid, Verpakking en Levering
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve Apotheekprijs (2024) | Beschikbaarheid |
|---|---|---|
| 30 tabletten á 25 mg | Ca. € 15,00 | Uit voorraad leverbaar |
| 100 ml drank 25 mg/5 ml | Ca. € 22,50 | 1–2 werkdagen |
| 5 ampullen 1 ml (25 mg/ml) | Ca. € 28,00 | Alleen op bestelling |
Levering:
- Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag: binnen 24 uur mogelijk via lokale apotheek
- Groningen, Eindhoven, Maastricht: doorgaans 1–2 werkdagen
- Thuisbezorging mogelijk bij (internet)apotheken; afleverkosten variëren (€ 0–7,50)
Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Hoe snel werkt Thorazine (chloorpromazine)?
De eerste werking wordt meestal binnen enkele uren gevoeld (kalmering), maar het duurt vaak enkele dagen tot weken voor een volledige vermindering van psychotische symptomen merkbaar is. - Kan ik autorijden met chloorpromazine?
Thorazine veroorzaakt sufheid en vermindert het reactievermogen; autorijden of bedienen van machines wordt ten minste in de eerste dagen sterk afgeraden. Overleg met uw arts voor individueel advies. - Moet ik direct contact opnemen bij bijwerkingen?
Bij ernstige klachten zoals hoge koorts, spierstijfheid, verwardheid, of geelzucht dient u onmiddellijk medische hulp te zoeken. Bij minder ernstige klachten (zoals droge mond) kunt u contact opnemen met uw apotheek of huisarts. - Mag ik alcohol gebruiken tijdens de behandeling?
Dit wordt sterk afgeraden; alcohol versterkt de sufheid en verhoogt het risico op gevaarlijke bijwerkingen. - Wordt deze medicatie vergoed?
Ja, als Thorazine wordt voorgeschreven voor een geregistreerde indicatie, vindt vergoeding plaats via de basisverzekering. Raadpleeg uw zorgverzekeraar voor details.
