Isosorbide: Uitgebreide Patiëntinformatie
Basisinformatie over het product
| Internationale Naam (INN) | Isosorbide (vaak als Isosorbidedinitraat of Isosorbidemononitraat) |
|---|---|
| Merknamen (Nederland) | Isosorbide dinitraat, Isosorbidemononitraat, Cedocard, Isordil, ISDN, Monocedocard, Ecedis, Elantan |
| ATC-Code | C01DA08 (dinitraat), C01DA14 (mononitraat) |
| Beschikbare vormen & sterktes | Tabletten (5 mg, 10 mg, 20 mg, 40 mg, 50 mg, 60 mg); Retardtabletten 20 mg-60 mg; Drank; Injectie (voor ziekenhuisgebruik) |
| Belangrijkste fabrikanten | Teva, Mylan, Sandoz, Centrafarm, Accord Healthcare |
| Receptstatus | Uitsluitend op recept (UR-geneesmiddel) |
Werkingsmechanisme
Eenvoudige uitleg:
Isosorbide behoort tot de groep van nitraatpreparaten. Het verwijdt de bloedvaten (vasodilatatie), vooral die naar het hart toe. Hierdoor kan het hart efficiënter werken en is er minder zuurstof nodig. Dit vermindert pijn op de borst (angina pectoris).
Voor specialisten:
Isosorbide-derivaten verhogen de beschikbaarheid van stikstofmonoxide (NO), dat de activering van guanylaatcyclase stimuleert en hierdoor de cGMP-concentratie in de gladde spiercellen verhoogt. Dit leidt tot vasodilatatie met name van venen (voorbelasting↓) en in mindere mate arteriën (nabelasting↓). De preload vermindert en het myocard gebruikt minder zuurstof.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Orale vormen worden snel en goed opgenomen (biologische beschikbaarheid 20–80%).
- Metabolisme: Lever (grote first-pass effect, afhankelijk van preparaattype).
- Eliminatie: Voornamelijk via de nieren (urine), kleine hoeveelheid in feces.
- Duur van werking: Dinitraat: 2–4 uur; Mononitraat (retard): tot 12 uur.
Gebruik in het dagelijks leven en praktische adviezen
- Neem Isosorbide zoals voorgeschreven door uw arts, meestal 1-2 keer per dag op vaste tijden.
- Bescherm de tabletten tegen licht en bewaar ze bij kamertemperatuur (15-25°C).
- Tabletten met verlengde afgifte niet kauwen of breken.
- Bij acute klachten kan een arts een snelwerkende (sublinguale) vorm voorschrijven; standaard tabletten zijn bedoeld voor onderhoudsbehandeling.
- Typische dosering: 20-60 mg per keer, afhankelijk van het type en de ernst van de klachten.
In Nederland wordt Isosorbide met name gebruikt bij patiënten met stabiele angina pectoris en soms bij hartfalen als aanvullende therapie.
Ochtend- vs. avonddosering
- Ochtend: Voorkeur, omdat nitraattolerantie dan minder vaak ontstaat en de belasting van het hart overdag hoger is.
- Avond: Soms gewenst bij nachtelijke klachten, maar let op mogelijk verstoorde slaap (‘nitraat hoofdpijn’).
- Tip: Houd dagelijkse doseringstijden aan. Stel indien nodig een herinnering in (telefoon/wekker).
Inname met of zonder voedsel
Isosorbide kan met of zonder voedsel ingenomen worden. Bij gevoelige maag of spijsverteringsklachten verdient innemen na de maaltijd de voorkeur.
Typisch Nederlands dieet (brood, zuivel, aardappelen) heeft geen invloed op de werking.
Vermijd grapefruit(sap) en overmatig alcoholgebruik.
Interactiewaarschuwingen
| Interactiesoort | Producten | Advies |
|---|---|---|
| Geneesmiddelen | Fosfodiësteraseremmers (Viagra®, Cialis®), andere nitraten, calciumantagonisten, bètablokkers, antihypertensiva | Niet combineren met PDE-5-remmers (ernstige bloeddrukdaling); overleg altijd met arts/apotheker |
| Voeding | Grapefruit(sap), alcohol | Vermijd grapefruit(sap); wees voorzichtig met alcohol (versterkt effect op bloeddrukdaling) |
| Overig | Illegale drugs als poppers | Zeer gevaarlijk: nooit combineren! |
Indicaties
| Indicatie | Toelichting |
|---|---|
| Stabiele angina pectoris | Onderhoudsbehandeling en profylaxe |
| Chronisch hartfalen | Soms als aanvullende therapie |
| Zeldzame vormen van vasospastische angina | Alleen op advies cardioloog |
| Off-label: pulmonale hypertensie | Toepassing onder specialistische begeleiding |
Dosering naar klinische indicatie
| Patiëntengroep | Startdosering | Onderhoudsdosering | Opmerkingen |
|---|---|---|---|
| Volwassene | 10-20 mg 2x/dag | 20-60 mg 1-2x/dag (afhankelijk van vorm) | Verhoog langzaam; spreid dosering ivm tolerantie |
| Oudere | 5-10 mg 2x/dag | 20-40 mg 1-2x/dag | Voorzichtig titreren ivm kans op hypotensie |
| Kind | Geen standaardadvies | Alleen op specialistisch advies | Off-label, zelden toegepast |
Veiligheidsprofiel en bijwerkingen
- Zeer vaak (≥1/10): Hoofdpijn ('nitraathoofdpijn'), duizeligheid, blozen
- Vaak (≥1/100, <1/10): Lage bloeddruk (hypotensie), misselijkheid, hartkloppingen
- Soms (≥1/1000, <1/100): Flauwvallen, braken, zwakte
- Zelden (<1/1.000): Overgevoeligheidsreacties (huiduitslag, jeuk, ademhalingsklachten)
Waarschuwingen:
- Vermijd plotseling stoppen; risico op toename klachten ("rebound")
- Voorzichtig bij ouderen: kans op vallen
- Niet gebruiken bij ernstige hypotensie of cardiogene shock
Adviezen voor goed gebruik
- Neem Isosorbide op vaste tijden in, met voldoende water.
- Bij eerste gebruik of dosisverhoging: let op duizeligheid bij opstaan (sta langzaam op uit bed/stoel).
- Attendeer uw apotheek op andere medicijnen: mogelijk risico op wisselwerking.
- Rijvaardigheid: wees extra voorzichtig bij begin van behandeling of na dosisaanpassing.
- Er zijn geen beperkingen voor typisch Nederlandse maaltijden.
Alternatieve behandelingsopties (bij vergoeding door de zorgverzekering)
- Bètablokkers (bijv. metoprolol): Eerste keus bij angina, vaak goed verdragen; niet geschikt bij astma/COPD.
- Calciumantagonisten (bijv. amlodipine, verapamil): Werkzaam bij angina/vasospasme; kan enkel of samen met nitraat.
- Ranolazine: Nieuwe optie, alleen bij onvoldoende effect nitraat/bètablokkers.
- Ivabradine: Alleen bij specifieke indicaties, minder vaak ingezet.
- Acetylsalicylzuur + statines: Onderdeel van standaardbehandeling bij coronarialijden, geen alternatief voor nitraat.
Alternatieven worden in Nederland in veel gevallen vergoed, afhankelijk van zorgverzekeraar (basisverzekering) en aanvullende indicatie.
Juridische, registratie- en vergoedingstatus Nederland
- Registratie: Toelating door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG); UR-geneesmiddel.
- Recept: Uitsluitend op recept van huisarts of specialist (apotheekplichtig).
- Vergoeding: Volledig vergoed uit basisverzekering bij medische indicatie (angina pectoris, hartfalen).
- Wetgeving: Voldoet aan Geneesmiddelenwet en eisen van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).
Laatste onderzoek en klinische richtlijnen (2022–2025)
- De Nederlandse Richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (2023) bevestigt de rol van nitraatpreparaten als tweedelijns onderhouds- of reservebehandeling bij angina pectoris, vooral bij intolerantie voor bètablokkers/calciumantagonisten.
- ESC Guideline 2023: Nitraatpreparaten zijn minder geschikt voor monotherapie vanwege risico op tolerantie, maar waardevol in combinatietherapie.
- Gerandomiseerde studies (2022-2024) tonen dat isosorbidedinitraat- en mononitraat-preparaten gelijkwaardig werkzaam zijn, met iets minder hoofdpijn bij mononitraat-retard.
- Bronnen: ESC Guidelines on Cardiovascular Disease Prevention 2023, NHG-Standaard Stabiele Angina Pectoris 2024, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 2023/2024.
Beschikbaarheid en levering
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve prijs (2024, incl. BTW) | Levertijd (voorraad) | Levertijd (nabestelling) |
|---|---|---|---|
| 30 tabletten (20 mg) | €8,90 | Direct, in elke apotheek | 1-2 werkdagen |
| 100 tabletten (20 mg) | €24,50 | Direct/binnen 24 uur | 1-3 werkdagen |
| 60 tabletten (retard 50 mg) | €22,00 | Direct, grote apotheken | 1-3 werkdagen |
Levertijden Nederland: In grote steden als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag: vaak levering binnen enkele uren via stadskoerier of binnen 24 uur via reguliere bezorging. Voor kleine dorpen: doorgaans binnen 1-2 werkdagen.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Mag ik Isosorbide tegelijk met andere hartmedicatie gebruiken?
Ja, maar overleg altijd met uw arts/apotheker vanwege risico op interacties, vooral met bloeddrukverlagers of Viagra®-achtige middelen. Informeer altijd uw zorgverlener over uw volledige medicatielijst. - Wat als ik mijn Isosorbide-dosis ben vergeten?
Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk in, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Sla in dat geval de vergeten dosis over. Neem nooit een dubbele dosis. - Kan ik autorijden met Isosorbide?
Wees voorzichtig in het begin van de behandeling of na dosisverhoging, omdat duizeligheid of wazig zien kan optreden. Autorijden is toegestaan zodra u geen klachten ervaart. - Is Isosorbide veilig tijdens zwangerschap en borstvoeding?
Gebruik Isosorbide alleen als uw arts dit noodzakelijk acht. Overleg altijd met uw huisarts/specialist bij zwangerschap of borstvoeding. - Hoe lang moet ik Isosorbide blijven gebruiken?
Isosorbide wordt doorgaans langdurig gebruikt bij chronische hart- en vaatziekten. Stop niet zonder overleg met uw arts, ook niet als u klachtenvrij bent.
