Chlooramfenicol: Informatie voor Patiënten
Basisinformatie
| Internationale Naam (INN) | Chlooramfenicol |
|---|---|
| Nederlandse Merknamen | Chlooramfenicol FNA, Levicom, Optoclor |
| ATC-code | J01BA01 |
| Beschikbare Toedieningsvormen & Sterktes | Oogdruppels (0,5% en 1%), Oogzalf (1%), Poeder voor injectie (zeldzaam gebruikt in Nederland), Capsules (250 mg, zeer zelden gebruikt) |
| Fabrikanten in Nederland | FNA, Apotheekbereidingen, Diverse internationale leveranciers |
| Receptplicht | Uitsluitend op recept (UR-geneesmiddel) |
Werking (Werkingsmechanisme)
Voor de patiënt:
Chlooramfenicol is een breedwerkend antibioticum dat infecties bestrijdt door de groei van bacteriën te stoppen. Het wordt voornamelijk voorgeschreven bij ooginfecties zoals een bacteriële conjunctivitis (bindvliesontsteking).
Voor de specialist:
Chlooramfenicol remt bacteriële eiwitsynthese door binding aan de 50S subeenheid van het bacterieel ribosoom. Hierdoor wordt peptide-binding geremd, waardoor bacteriën zich niet meer kunnen delen en afsterven. Chlooramfenicol is bacteriostatisch, maar kan bactericide werken bij hoge concentraties.
Farmacokinetiek
- Resorptie: Oculair toegediend in druppel- of zalfvorm; minimale systemische absorptie (behalve bij langdurig en/of grootschalig gebruik). Bij orale toediening snelle en volledige absorptie vanuit het maagdarmkanaal.
- Metabolisme: Omzetting in de lever door glucuronidering; transport naar organen via het bloed.
- Eliminatie: Metabolieten worden met de urine uitgescheiden; geringe uitscheiding via gal en feces.
- Duur van werking: Topisch: ca. 4–6 uur per dosis; Orale/intravenieuze vorm: halfwaardetijd 1,5–3,5 uur.
Gebruik in het dagelijks leven & praktische tips
- Chlooramfenicol wordt vooral toegepast als oogdruppel of oogzalf.
- Gebruik de druppels exact volgens voorschrift, meestal 4 tot 6 keer per dag; zalf meestal 2–3 maal per dag, of 's nachts als aanvulling.
- Was uw handen altijd vóór en na het indruppelen of aanbrengen van zalf.
- Draag een bril tijdens de behandeling van een ooginfectie; draag bij voorkeur géén contactlenzen totdat genezing is bevestigd door de arts.
- Rond altijd de volledige kuur af, zelfs als de klachten vóór het einde van de behandeling verminderen.
- Tabletten of poeder voor injectie worden in Nederland bijna uitsluitend in ziekenhuizen toegepast en zijn bij ooginfecties eigenlijk niet van toepassing.
Toediening: Ochtend versus avond
- Ochtend: Het is verstandig 's ochtends meteen na het wakker worden te druppelen, zodat het middel gedurende de dag werkt.
- Avond: De laatste dosis indien mogelijk net vóór het slapen gaan aanbrengen, vooral als er een zalf wordt gebruikt zodat het geneesmiddel langer ter plaatse blijft.
- Regelmaat: Probeer vaste tijdstippen aan te houden, zodat de werking optimaal blijft en de behandeling consistent verloopt.
Gebruik met of zonder voedsel (Nederlandse voedingstradities)
Chlooramfenicol oogdruppels en -zalf kunnen onafhankelijk van maaltijden worden gebruikt.
Voor (zeer zeldzame) orale vormen (tabletten/capsules) geldt dat voedsel de opname enigszins kan vertragen, maar het effect blijft meestal behouden. Bij maagklachten kan het innemen met wat voedsel (bijvoorbeeld een lichte boterham) de tolerantie verhogen, wat past binnen het Nederlandse voedingspatroon. Melkproducten zijn toegestaan.
Interactie-waarschuwingen
| Interactiesoort | Combinatie te vermijden/waarschuwing |
|---|---|
| Alcohol | Geen bekende directe interactie; overmatig alcoholgebruik wordt altijd afgeraden bij infecties. |
| Voeding | Bij druppels/zalf geen relevante interacties. Orale vorm: geen relevante voedingsinteracties. |
| Geneesmiddelen |
|
Indicaties
| Indicatie | Status |
|---|---|
| Bacteriële conjunctivitis (bindvliesontsteking van het oog) | Officieel (SmPC, NHG-standaard) |
| Keratitis (hoornvliesontsteking, tweede keus) | Off-label/second-line |
| Blefaritis (ooglidontsteking, bij onvoldoende effect andere middelen) | Off-label |
| Systeemtherapie bij ernstige infecties (zoals meningitis, tyfus) | Niet gangbaar in Nederland, uitsluitend in uitzonderingssituaties |
Dosering afhankelijk van indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen (< 18 jr) | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Bacteriële conjunctivitis (oogdruppels) | 1 druppel 4–6 × per dag tot 2 dagen na verdwijnen klachten (meestal max. 7 dagen) | Als volwassenen (vanaf 2 jaar), jonger alleen na overleg arts | Als volwassenen |
| Bacteriële conjunctivitis (oogzalf) | 1–2 cm zalf 2–3 × per dag, vaak 's nachts | Als volwassenen | Als volwassenen |
Veiligheidsprofiel en bijwerkingen
Chlooramfenicol wordt over het algemeen goed verdragen bij kortdurend oculair gebruik. Langer en systemisch gebruik kent meer risico’s. Hieronder de meest voorkomende bijwerkingen:
| Vaak voorkomend (>1/100) | Zelden (<1/1000) | Ernstige waarschuwingen |
|---|---|---|
|
|
|
Waarschuwing: Bij plotselinge verslechtering van het zien, ernstige pijn, of tekenen van een allergische reactie, direct contact opnemen met arts of apotheek.
Advies voor correct gebruik (Nederlandse praktijk)
- Was altijd uw handen voor en na het toedienen.
- Voorkom contact tussen het flesje/tube en het oog, huid of andere oppervlakken.
- Breng de druppel/zalf aan in de binnenste ooghoek met het oog naar boven gericht.
- Sluit na toediening het oog en druk gedurende 1 minuut zachtjes op de traanbuis (naast neus) om systemische opname te minimaliseren.
- Draag géén contactlenzen tot 48 uur na het einde van de kuur, tenzij uitdrukkelijk toegestaan door de oogarts.
- Bewaar het medicijn zoals aangegeven op de verpakking (meestal niet boven 25°C, soms in de koelkast).
Alternatieve behandelingen (verzekerde varianten)
- Fusidinezuur: eerste keus bij milde ooginfecties, vooral kinderen; minder breed spectrum dan chlooramfenicol.
- Tobramycine oogdruppels/-zalf: bij resistentie of allergie voor chlooramfenicol.
- Azithromycine oogdruppels: soms bij chronische of atypische infecties.
Vergelijking: Chlooramfenicol werkt breder dan fusidinezuur maar is tweede keus in Nederlandse NHG-standaarden vanwege zeldzame ernstige bijwerkingen.
Juridische status, registratie, en vergoeding
- Chlooramfenicol is in Nederland geregistreerd bij het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) en ingeschreven in het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS); vergoeding afhankelijk van polis en indicatie.
- UR-geneesmiddel: alleen verkrijgbaar bij de apotheek op doktersrecept.
- Niet vrij verkrijgbaar, ook niet als zalf of druppels.
- Receptcontrole verplicht door apotheker conform KNMP-richtlijnen; controle op contra-indicaties en interacties.
Recente onderzoeken en klinische richtlijnen (2022–2025)
- NHG-Standaard Oogheelkundige Klachten (2024): Chlooramfenicol wordt aanbevolen als tweedelijns behandeling bij matig-ernstige bacteriële conjunctivitis, vooral bij onvoldoende effect van fusidinezuur.
- Cochrane-review (2023): Kortdurende behandeling (5–7 dagen) is effectief met weinig bijwerkingen; langere behandeling geeft meer risico’s.
- CBG/KNMP (2022–2025): Geadviseerd wordt terughoudend met systemisch gebruik om resistentie en ernstige bijwerkingen te voorkomen. Topische therapie kent een gunstig veiligheidsprofiel.
Bronnen: NHG-Standaard Oogheelkundige klachten, CBG Geneesmiddeleninformatiebank, Cochrane Database 2023.
Beschikbaarheid en levering
| Vorm | Inhoud | Gemiddelde Prijs (€) | Levertijd Amsterdam | Levertijd Rotterdam | Levertijd Eindhoven |
|---|---|---|---|---|---|
| Oogdruppels Chlooramfenicol | 10 ml | 7,95–10,50 | zelfde dag bij bestelling vóór 15:00 | 1 werkdag | 1 werkdag |
| Oogzalf Chlooramfenicol | 4 gram | 6,75–9,20 | zelfde dag bij bestelling vóór 15:00 | 1 werkdag | 1 werkdag |
Voor spoedbestellingen buiten kantoortijden wordt geadviseerd contact op te nemen met de dienstapotheek.
Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Mag ik contactlenzen dragen tijdens gebruik van chlooramfenicol?
Nee, het advies is om géén contactlenzen te dragen tot zeker 48 uur na het einde van de behandeling, tenzij de arts anders zegt. - Mag ik autorijden direct na het indruppelen of zalven?
Wacht enkele minuten totdat het zicht helder is; direct na toediening kan het zicht tijdelijk wazig zijn. - Zijn er alternatieven als ik allergisch ben voor chlooramfenicol?
Ja, alternatieven zijn fusidinezuur, tobramycine of azithromycine oogdruppels. Overleg hierover met uw arts of apotheker. - Wordt chlooramfenicol vergoed?
Meestal wel, afhankelijk van uw verzekeringspolis en de reden van voorschrijven. Vraag dit na bij uw apotheek. - Wat te doen bij vergeten dosis?
Dien de vergeten dosis toe zodra u eraan denkt, behalve als het bijna tijd is voor de volgende dosis; sla in dat geval de gemiste dosis over.
