Compazine (Prochlorperazine) – Uitgebreide Productinformatie
Basisinformatie over het Medicijn
- Internationale Naam (INN): Prochlorperazine
- Merknaam in Nederland: Compazine, Stemetil
- ATC-code: N05AB04
- Beschikbare vormen & sterktes:
- Tabletten: 5 mg, 10 mg
- Orale druppels: 5 mg/ml
- Injectievloeistof (i.m./i.v.): 12,5 mg/ml of 25 mg/ml
- Zetpillen: 5 mg, 25 mg
- Fabrikanten (NL): Diverse generieke fabrikanten, waaronder Sandoz en Teva
- Geneesmiddelstatus: Uitsluitend op recept (UR) - Geneesmiddel op recept, niet vrij verkrijgbaar
Werkingsmechanisme
In gewone taal: Compazine (Prochlorperazine) werkt door het afremmen van bepaalde stoffen (dopamine) in de hersenen die misselijkheid, braken, duizeligheid en sommige psychische klachten aansturen. Hierdoor helpt dit middel bij het onderdrukken van misselijkheid en voorkomt het symptomen zoals braken of onrust.
Voor specialisten: Prochlorperazine is een fenothiazine-derivaat met voornamelijk dopamine (D2)-receptorantagonisme in het centrale zenuwstelsel, met name in de chemoreceptor-triggerzone van de hersenstam. Het heeft lichte anticholinerge, antihistaminerge, maar beperkte sedatieve eigenschappen.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Snel na orale toediening; biologische beschikbaarheid ~12-50% (afhankelijk van toedieningsvorm).
- Metabolisme: Extensief in de lever via CYP2D6 en andere enzymen.
- Eliminatie: Met name via de urine (30–40%) en gal/feces; conjugatie met glucuronzuur.
- Duur werking: 8–12 uur na orale toediening, korter bij injectie.
- Tmax: 1-2 uur (oraal), piek in bloed na 20–40 min (injectie).
Gebruik in het Dagelijks Leven en Goede Praktijken
Prochlorperazine wordt in Nederland vooral gebruikt bij ernstige misselijkheid en braken (o.a. na chemotherapie, migraine of operaties), maar ook bij duizeligheids- of evenwichtsstoornissen en soms als aanvullende behandeling bij psychotische klachten.
- Neem het medicijn in zoals voorgeschreven door uw arts of apotheker.
- Slik de tablet heel door met een glas water.
- Voor kinderen en ouderen worden vaak lagere doses aangeraden.
- Gebruik geen dubbele dosis bij per ongeluk vergeten inname; sla de vergeten dosis over als het bijna tijd is voor de volgende inname.
- Regelmatige inname verhoogt de effectiviteit.
Inname in de Ochtend vs. de Avond
- Voordeel ochtend: Minder kans op nachtelijke sufheid en slaapproblemen.
- Voordeel avond: Kan behulpzaam zijn bij misselijkheid in de nacht, of als het lichte sedatie-effect gewenst is.
- Advies: Vraag uw arts of apotheker wat voor u de beste innametijd is. Houd elke dag dezelfde inname aan voor de beste werking.
Inname met of zonder Voedsel
U mag Prochlorperazine met of zonder voedsel innemen. Inname met wat voedsel of melk kan maagirritatie verminderen, wat vooral bij een typisch Nederlands dieet (brood, melk, fruit, groentes) niet tot extra aanpassingen hoeft te leiden. Zware/vette maaltijden vertragen soms de opname, maar verminderen zelden de werkzaamheid.
Waarschuwingen voor Interacties
| Interactietype | Voorbeelden | Advies |
|---|---|---|
| Alcohol | Bier, wijn, sterke drank | Vermijd, verhoogt kans op sufheid, duizeligheid |
| Lichte sederende middelen | Benzodiazepinen, opioïden, slaapmiddelen | Risico op versterkte sufheid, voorzichtig doseren |
| Antidepressiva | SSRI's, tricyclische AD | Kans op serotoninesyndroom of hartproblemen |
| Antihypertensiva | Bètablokkers, ACE-remmers | Mogelijk extra bloeddrukdaling |
| Voeding | Grapefruitsap, vetrijk eten | Vermijden bij onzekerheid of bij plots klachten |
| Anders | Leverdrempelende middelen, CYP2D6-remmers | Overleg met arts/apotheker |
Indicaties (Toepassingen)
| Officiële Indicaties | Off-label Indicaties |
|---|---|
|
|
Dosering naar Indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Misselijkheid & braken | 5–10 mg, 2-3×/dag | 0,25 mg/kg/dag in verdeelde doses | Start met laagste dosering, monitor op bijwerkingen |
| Psychose | Tot 100 mg/dag (gespreid over de dag) | Alleen specialistisch, in lagere doses | Start laag, max. 30 mg/dag |
| Migraine (off-label) | 10 mg bij aanvang aanval | Niet aanbevolen zonder specialist | Individueel advies |
Veiligheidsprofiel en Bijwerkingen
- Vaak (≥1/100): Sufheid, droge mond, slaperigheid, obstipatie, duizeligheid, wazig zien
- Soms (≥1/1.000): Onrust, spierkrampen, verhoogde hartslag, stolsel- en hartritmestoornissen
- Zelden (≤1/10.000): Ernstige allergische reacties, leverproblemen, tardieve dyskinesie
- Waarschuwingen:
- Verhoogd risico op vallen bij ouderen
- Let op extra gevoeligheid bij Parkinson of dementie
- Niet combineren met alcohol of drugs
- Beperkt toepassen tijdens zwangerschap/borstvoeding, alleen onder strikte medische controle
Juiste Gebruik – Advies van de Apotheker of Kliniek
- Respecteer altijd de voorgeschreven dosis van uw arts.
- Bewaar het medicijn op een droge plek, buiten bereik van kinderen.
- Plan het gebruik op vaste tijden (bijv. ochtend, middag, eventueel avond).
- Bijwerkingen zoals sufheid: wees voorzichtig met autorijden en machines.
- Meld ongewone klachten direct bij uw huisarts of apotheek.
- Binnen Nederland zijn huisartsen en apothekers goed bereikbaar voor medicatievragen.
- Vragen over reizen, sport of dieet? Overleg met uw apotheker voor praktisch advies (bijv. bij deelname aan het verkeer, of bijzondere eetgewoonten).
Alternatieve Behandelopties (Vergoed door Nederlandse Zorgverzekeraars)
- Metoclopramide (Primperan): Eveneens standaardmiddel bij misselijkheid, sneller werkend, anders bij extrapiramidale bijwerkingen.
- Domperidon: Minder doorbloeding van de hersenen, minder geschikt bij langdurig gebruik, verhoogd hartritmerisico.
- Ondansetron: Selectief voor chemotherapie-geassocieerde misselijkheid, duurder, ziekenhuissetting.
- Haloperidol: Psychotisch beeld, niet primair bij misselijkheid.
- Niet-medicamenteus: Rust, voldoende vocht, lichte voeding, gemberproducten (beperkt wetenschappelijk bewijs).
Juridische Status, Registratie en Vergoeding
- Registratie: Geregistreerd bij het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen)
- Geneesmiddelstatus: UR (Uitsluitend op Recept)
- Vergoeding: In basisverzekering, meestal volledig vergoed door de zorgverzekeraar (let op preferentiebeleid per verzekeraar en merk/generiek)
- Wetgeving: Geneesmiddelenwet, Farmaceutisch Kompas-richtlijn
Laatste Onderzoek en Klinische Richtlijnen (2022–2025)
- NHG-Standaard (Nederlands Huisartsen Genootschap) 2024: Prochlorperazine aanbevolen bij hardnekkige misselijkheid na andere opties.
- Internationale literatuur: JAMA Neurology 2022 bevestigt effectiviteit bij migraine-geassocieerde misselijkheid; Cochrane Review 2023 legt nadruk op zorgvuldig doseren bij kwetsbare groepen.
- Veiligheidsonderzoeken wijzen op verhoogd hartritmerisico bij ouderen en patiënten met hartproblemen (zie Pharmacovigilance Risk Assessment Committee, EMA-rapport 2023).
Beschikbaarheid, Verpakkingen en Indicatieve Prijzen
| Vorm / Strength | Verpakkingsgrootte | Indicatieve prijs (EUR) | Levertijd (Randstad) | Levertijd (Noord-Nederland) | Levertijd (Zuid-Nederland) |
|---|---|---|---|---|---|
| Tabletten 5 mg | 30 stuks | €12 – €17 | 1 dag | 1–2 dagen | 1 dag |
| Tabletten 10 mg | 30 stuks | €13 – €18 | 1 dag | 1–2 dagen | 1 dag |
| Injectievloeistof 25 mg/ml | 5 ampullen | €20 – €30 | Op bestelling (1–3 dagen) | Op bestelling (2–4 dagen) | Op bestelling (1–3 dagen) |
| Zetpillen 5 mg | 12 stuks | €14 – €18 | 1 dag | 1–2 dagen | 1 dag |
Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Mag ik autorijden met Compazine?
Door sufheid en verminderde alertheid moet u voorzichtig zijn met autorijden of het bedienen van machines, zeker bij de start of bij dosisverhoging. - Kan ik dit medicijn samen met paracetamol innemen?
Ja, er zijn geen bekende interacties met paracetamol. Bij twijfel, overleg altijd met uw apotheek. - Wat doe ik bij bijwerkingen?
Lichte klachten zoals droge mond of lichte slaperigheid zijn vaak tijdelijk. Ernstige klachten of jeuk/huiduitslag → direct contact opnemen met arts of apotheek. - Is dit middel veilig tijdens zwangerschap of borstvoeding?
Uitsluitend gebruiken op advies van arts. Meestal alleen bij ernstige klachten als andere behandelingen niet werken. - Kan ik met dit medicijn op reis?
Ja, mits goed verpakt & met een medicijnpaspoort. Vraag uw apotheek naar een Engelstalige verklaring voor buitenlandse reizen.
Let op: Deze tekst is een algemene informatiebron. Lees altijd de bijsluiter en volg het medische advies van uw arts of apotheker. Heeft u nog vragen? Uw Nederlandse apotheker staat voor u klaar.
