Productinformatie: Cyclogyl (cyclopentolaat hydrochloride)
Basisinformatie
| INN (Generieke naam) | Cyclopentolaat hydrochloride |
| Nederlandse merknamen | Cyclogyl, Minims Cyclopentolaat |
| ATC-code | S01FA04 |
| Beschikbare vormen & sterktes | Oogdruppels 0,5%, 1%, unit-dose of multidose flacons |
| Fabrikanten | Alcon Nederland BV, Bausch & Lomb Netherlands BV |
| Verkrijgbaarheid | Uitsluitend op recept (UR), geleverd via Nederlandse apotheek |
Werkingsmechanisme
Cyclopentolaat behoort tot de groep anticholinerge middelen die worden toegepast op het oog. Het middel werkt door het blokkeren van de muscarinereceptoren in de spiercellen van het oog, voornamelijk in de iris en het corpus ciliare. Hierdoor ontstaat een tijdelijke verwijding van de pupil (mydriase) en verlamming van de accommodatie (cycloplegie), waardoor het oog niet scherp kan stellen van dichtbij. Dit wordt vooral gebruikt bij oogonderzoeken, metingen en bepaalde behandelingen.
Voor specialisten
Cyclopentolaat is een selectieve parasympathicolyticum met hoge lipofilie. Het remt de werking van acetylcholine op de muscarine M3-receptoren van het irisbloemblad en corpus ciliare, wat leidt tot een snelle en relatief korte functionele paralyse van de m. sphincter pupillae en m. ciliaris.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Cyclopentolaat wordt snel via het cornea-oppervlak opgenomen na toediening van de oogdruppel.
- Distributie: Lokale penetratie in het voorste oogsegment; kleine systemische opname mogelijk, met name bij kinderen.
- Metabolisatie: Snelle hydrolyse en afbraak in de lever.
- Eliminatie: Renale excretie van metabolieten; halfwaardetijd 2–4 uur.
- Werkingsduur: Mydriase houdt gewoonlijk 24 uur aan, accommodatieverlamming 6–24 uur, soms langer bij (jonge) kinderen.
Toepassing in het dagelijks leven & aanbevolen gebruik
- Typische dosering: 1 druppel in het te onderzoeken oog; kan na 5–10 minuten herhaald worden zoals door de arts voorgeschreven.
- Gebruikt bij: Oogonderzoek (mydriase/cycloplegie), pre-operatieve voorbereiding, diagnostiek bij kinderen met een afwijking aan de refractie.
- Wij adviseren om voor de toediening make-up te verwijderen en contactlenzen uit te nemen.
- Na het druppelen gedurende 1 minuut de traanbuis dichtdrukken om opname in het bloed te beperken (nasolacrimale occlusie).
- Cyclogyl wordt vrijwel altijd toegediend in de setting van een oogarts, maar kan meegegeven worden voor herhaald gebruik bij bepaalde aandoeningen of controles.
Ochtend- versus avondgebruik
- Ochtend: Wordt aangeraden voor oogonderzoeken, omdat het effect (wazig zicht, gezichtsveldverstoring) minder hinderlijk is tijdens activiteiten overdag.
- Avond: Minder gebruikelijk; kan overwogen worden als het nadelige effect op dagelijks functioneren geminimaliseerd dient te worden, bijvoorbeeld bij jonge kinderen met aanhoudende effecten ’s ochtends.
- Tip: Houd het tijdstip van toediening zoveel mogelijk gelijk voor regelmaat; deelname aan het verkeer wordt afgeraden zolang de werking voortduurt.
Gebruik met of zonder voedsel
Cyclogyl oogdruppels worden plaatselijk (lokaal) in het oog toegediend. Eten of drinken heeft geen invloed op de werking of opname van het geneesmiddel. De Nederlandse dieetgewoonten spelen hier geen rol. Gelijktijdige inname van grote hoeveelheden alcohol of sterke koffie rond het toedienen is echter niet wenselijk, omdat dit de kans op bijwerkingen licht kan verhogen, vooral bij gevoelige personen.
Interactie-waarschuwingen
| Interactie met | Effect of risico |
|---|---|
| Anticholinerge geneesmiddelen (bv. atropine, antihistaminica) | Versterkte bijwerkingen (droge mond, tachycardie, verwardheid) |
| Alcohol | Potentiatie van centrale bijwerkingen, met name bij kinderen/ouderen |
| Andere oogdruppels | Kans op interactie, tijd tussen oogdruppels minimaal 10-15 minuten |
| Voedsel | N.v.t. (geen interactie) |
Indicaties
| Indicatie | Status | Opmerking |
|---|---|---|
| Mydriase (voor oogonderzoek) | Geregistreerd | Standaard bij fundusonderzoek |
| Cycloplegie (accommodatieverlamming) | Geregistreerd | Voor meting bij kinderen/refractieafwijkingen |
| Uveïtis (ontstekingsremming) | Off-label | Als adjuvante therapie |
| Postoperatief herstel (oogchirurgie) | Off-label | Ter voorkoming synechieën |
Dosering naar indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Mydriase | 1 druppel 1%; evt. herhalen na 5 min | 1 druppel 0,5–1%; met voorzichtigheid | 1 druppel 1%; observeer bijwerkingen |
| Cycloplegie | 1 druppel 1% 2× met 5 min tussenpoos | 1 druppel 1% tot max 2× met 5 min interval | 1 druppel 1%; extra opletten op systemische effecten |
| Uveïtis/postoperatief | 1 druppel 1%, 2–4× daags | Alleen op uitdrukkelijk voorschrift arts | Zo laag mogelijke dosering |
Veiligheidsprofiel en bijwerkingen
- Bijwerkingen zijn doorgaans mild en tijdelijk.
- Zelden kunnen (vooral bij kinderen en ouderen) systemische anticholinerge reacties optreden zoals droge mond, verhoogde hartslag, misselijkheid of verwardheid.
| Bijwerking | Frequentie | Toelichting |
|---|---|---|
| Wazig zien | Zeer vaak | Vooral bij dichtbij kijken |
| Gevoeligheid voor licht | Zeer vaak | Altijd zonnebril dragen bij daglicht |
| Brandend/scherp gevoel | Vaak | Direct na druppel; verdwijnt meestal snel |
| Droge mond, droge huid | Soms | Vooral bij overmatig gebruik |
| Verhoogde hartslag, onrust | Zeldzaam | Vooral bij kinderen/kwetsbaren |
| Verwardheid, hallucinaties | Zeer zelden | Neem direct contact op met arts |
| Allergische reactie | Bijzonder zeldzaam | Geef melding aan arts/apotheek |
Advies voor correct gebruik in Nederland
- Was uw handen voor en na het druppelen.
- Neem contactlenzen uit vóór de toediening. Plaats ze na minimaal 15 minuten weer terug (op advies specialist).
- Draag een zonnebril na toediening tot het effect verdwenen is, vanwege verhoogde lichtgevoeligheid.
- Gebruik geen voertuig zolang uw zicht wazig is.
- Indien u meerdere oogdruppels gebruikt: houd minimaal 10–15 minuten tussen de verschillende druppels aan.
- Laat kinderen nooit zelfstandig druppelen; toezicht vereist.
- Heeft u restanten over? Lever deze in bij de apotheek voor veilige afvoer.
Alternatieven en vergoedingsstatus (Nederland)
- Atropine oogdruppels (langere werking; voor sommige indicaties zoals myopiecontrole bij kinderen, UR-geneesmiddel, vergoeding afhankelijk van indicatie).
- Tropicamide oogdruppels (korter werkend, sneller herstel, vergelijkbare werking; meestal vergoed op specialistisch voorschrift).
- Homatropine oogdruppels (middelmatige werkingsduur, minder beschikbaar in Nederland).
- Vergelijking: Cyclopentolaat biedt een goede balans tussen snelheid van werking, effectduur en veiligheidsprofiel en is eerste keuze bij metingen bij kinderen.
Regelgeving, registratie en vergoeding
- Cyclopentolaat oogdruppels zijn geregistreerd bij het CIBG/FARMATEC als UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept).
- Vergoeding uit het basispakket door alle zorgverzekeraars (afhankelijk van indicatie en specialistische indicatie in de GBG-lijst).
- Bij off-label gebruik (bijvoorbeeld uveïtis) kan aanvullende motivatie van de arts nodig zijn voor vergoeding.
- Mogelijk geldt een eigen bijdrage of eigen risico.
- De verstrekking geschiedt uitsluitend via apotheek met digitaal recept.
Nieuwste inzichten en klinische richtlijnen (2022–2025)
- Het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap (NOG) beveelt cyclopentolaat eerste-keus aan voor cycloplegisch onderzoek bij kinderen & adolescenten (Richtlijn Refractieafwijkingen bij kinderen, update 2024).
- Voor refractiemeting bij peuters verdient 1%-oplossing de voorkeur wegens betere en langduriger accommodatieverlamming.
- Internationale studies tonen aan dat cyclopentolaat een uitstekend veiligheid- en effectiviteitsprofiel behoudt, mits juist toegediend (Ophthalmology, 2023; Dutch Journal of Ophthalmology, 2024).
- Klinische ervaring leert dat bij jonge kinderen soms lichte sedatie of tijdelijke gedragsverandering kan optreden, met snelle normalisatie.
- Binnen het door ZonMw gefinancierde “Myopie Preventie Nederland” onderzoek wordt cyclopentolaat ook onderzocht als diagnostisch hulpmiddel voor vroege detectie van progressieve myopie.
Beschikbaarheid, verpakkingsgroottes en levering
| Inhoud verpakking | Indicatieve prijs (apotheek) | Beschikbaarheid | Levering |
|---|---|---|---|
| 5 ml flacon (1%) | €8–10 (receptplichtig) | Direct leverbaar | 1 dag, Amsterdam/Rotterdam/Utrecht/Den Haag |
| 10 × 0,5 ml Minims | €12–16 | Direct leverbaar | 1–2 dagen, overige Nederland |
| 30 × 0,5 ml Minims | €28–34 | Op bestelling | 2–4 dagen, buitenrandstedelijke regio |
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Mag ik na Cyclogyl oogdruppels auto rijden of fietsen?
Nee, zolang u wazig ziet of de pupil sterk verwijd is, mag u niet deelnemen aan het verkeer. Wacht tot de werking volledig is uitgewerkt (meestal na 12–24 uur). - Is gebruik van Cyclogyl veilig bij kinderen?
Ja, mits juist toegediend onder toezicht van arts of ouder/verzorger. Let bij jonge kinderen goed op bijwerkingen zoals sufheid of onrust en raadpleeg bij twijfel een arts. - Wat moet ik doen als ik per ongeluk te veel heb toegediend?
Spoel het oog met lauw water en neem contact op met uw arts of apotheek, met name bij kinderen, ouderen of bij het optreden van ongewone symptomen (sufheid, koorts, snelle hartslag). - Kan ik Cyclogyl samen met mijn andere oogmedicatie gebruiken?
Ja, maar houd altijd minimaal 10–15 minuten tijd tussen de verschillende oogdruppels aan. Overleg bij gecombineerde therapie met uw apotheker of oogarts. - Worden de kosten van Cyclogyl vergoed?
In de meeste gevallen wel, mits voorgeschreven door een specialist en afhankelijk van indicatie, verzekering en eigen risico. Informeer bij uw zorgverzekeraar of apotheek.
