Cyproheptadine – Informatie voor Patiënten in Nederland
Basisinformatie over het product
| Internationale Naam (INN) | Cyproheptadine |
|---|---|
| Merknaam (Nederland) | Periactin®, generieke cyproheptadine |
| ATC-code | R06AX02 |
| Beschikbare toedieningsvormen en sterktes | Tabletten (4 mg), siroop (2 mg/5 ml, beperkte beschikbaarheid) |
| Fabrikanten/Distributeurs (NL) | GSK, diverse generieke fabrikanten |
| Receptstatus | Uitsluitend op recept (UR-geneesmiddel) |
Werkingsmechanisme
Cyproheptadine behoort tot de groep klassieke antihistaminica (1e generatie). Het blokkeert H1-histaminereceptoren, waardoor klachten van allergie, zoals niezen en jeuk, verminderen. Daarnaast remt het bepaalde serotonine-receptoren, wat zorgt voor eetluststimulatie en invloed heeft op zenuwprikkels. Voor specialisten: het bindt aan H1-, 5-HT2- en muscarine-receptoren.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Vrijwel volledig via het maag-darmkanaal bij orale toediening.
- Opname: Toptiter bereikt na ca. 1-3 uur.
- Metabolisme: In de lever, via demethylering en oxidatie.
- Uitscheiding: Vooral via de urine, deels als onveranderde stof.
- Duur van werking: 4-6 uur (tabletten); bijwerkingen zoals slaperigheid kunnen langer aanhouden.
Gebruik in het dagelijks leven en best practices in Nederland
- Typische dosering volwassenen: Startdosis is meestal 4 mg 2-3 keer per dag, maximaal 32 mg per 24 uur.
- Kinderen: Afhankelijk van leeftijd en gewicht; zie doseringstabel.
- Behandelduur: Alleen gebruiken zolang voorgeschreven.
- Controle: Jaarlijkse controle bij chronisch gebruik—uw apotheker/arts zal regelmatig navragen hoe het gaat.
- Toepassing Nederland: Vooral gebruikt bij allergieën, zelden bij eetluststimulatie (off-label).
Dosis ‘s ochtends vs. ‘s avonds
Eerste generatie antihistaminica als cyproheptadine maken vaak slaperig. Bijwerkingen als sufheid zijn sterker kort na inname.
- Voordeel avond: Gebruik in de avond voorkomt hinder bij dagelijkse activiteiten (autorijden/werk).
- Voordeel ochtend: Soms nodig bij ernstige allergie waarbij overdag klachten op treden.
- Advies: Begin met avondinname, evalueer effect na enkele dagen. Eventueel overdag bij onvolledige dekking.
- Regelmaat: Neem zo veel mogelijk op vaste tijden voor optimaal effect.
Inname met voedsel of op een lege maag (Nederlandse voedingscontext)
- Cyproheptadine mag met of zonder voedsel ingenomen worden.
- Maaltijden of melkproducten vertragen absorptie licht maar beïnvloeden de werkzaamheid nauwelijks.
- Bij spijsverteringsklachten: neem in met wat brood of yoghurt, passend bij het Nederlandse ontbijt/lunch.
- Bijbehorende allergie-diëten (bijv. noten/pinda, koemelk) hebben geen invloed op werking cyproheptadine zelf.
Interacties: Voedsel, Alcohol, Medicatie
| Groep | Voorbeelden/Toelichting | Actie/Advies |
|---|---|---|
| Alcohol | Bier, wijn, sterke drank | Niet combineren, versterkt sufheid en verkeersgevaar |
| Geneesmiddelen | Benzodiazepines, antidepressiva, andere antihistaminica | Overleg met arts; risico op versterkte bijwerkingen |
| Voedsel | Grapefruitsap (theoretisch); zware maaltijden | Geen relevante interactie, wel alert bij maagklachten |
| Overige | MAO-remmers (antidepressiva), anticholinerge middelen | Niet samen gebruiken i.v.m. verhoogde risico’s |
Indicaties
| Indicatie | Status | Toelichting |
|---|---|---|
| Allergische rinitis (hooikoorts) | Geautoriseerd | Kortdurend, indien modernere middelen onvoldoende werken |
| Chronische urticaria (galbulten) | Geautoriseerd | Bij hardnekkige jeuk die niet reageert op andere H1-antihistaminica |
| Stimulatie van de eetlust | Off-label | Slecht-eters bij cachexie, kanker of ouderen (alleen specialist) |
| Migraine profylaxe bij kinderen | Off-label | In uitzonderlijke gevallen; specialistische indicatie |
Dosering volgens indicatie
| Patiëntengroep / Indicatie | Startdosering | Maximale dosering per 24 uur |
|---|---|---|
| Volwassenen (allergie/jeuk) | 4 mg, 2-3x per dag | 32 mg |
| Kinderen 7-14 jaar | 4 mg, 2x per dag | 16 mg |
| Kinderen 2-6 jaar | 2 mg, 2x per dag | 8 mg |
| Ouderen | 2 mg 1-2x per dag (start laag) | 12 mg |
| Eetluststimulatie (off-label, volwassenen) | 2 mg, 2-3x per dag | 12-16 mg |
Veiligheidsprofiel en bijwerkingen
Cyproheptadine wordt over het algemeen goed verdragen, maar 1e-generatie antihistaminica veroorzaken vaker bijwerkingen dan moderne middelen.
| Bijwerking | Frequentie | Bijzonderheden |
|---|---|---|
| Slaperigheid/sufheid | Zeer vaak (>10%) | Vermindert vaak na enige dagen, niet geschikt voor bestuurders |
| Droge mond, droge ogen | Vaak (1-10%) | Water drinken, kunsttranen indien nodig |
| Toename eetlust/gewicht | Regelmatig (1-10%) | Met name bij langdurig gebruik |
| Hoofdpijn, duizeligheid | Regelmatig | Meestal mild, zelden reden tot stoppen |
| Hartkloppingen, hartritmestoornissen* | Zelden (<1%) | Vooral bij overdosering of ouderen |
| Urineretentie* | Zelden | Voorzichtig bij prostaatproblemen |
* Bij optreden direct arts waarschuwen.
Adviezen voor goed gebruik (Nederlandse praktijk)
- Bespreek altijd medicijngebruik met uw apotheker, vooral bij combinaties met andere antihistaminica of slaapmiddelen.
- Niet geschikt voor mensen met glaucoom of vergrote prostaat, tenzij voorgeschreven door een specialist.
- Niet gebruiken tijdens autorijden/fietsen als u last heeft van sufheid.
- Aangeraden om in de avond te starten. Neem bij twijfel contact op met uw huisarts/apotheker.
- Bewaar binnen bereik van kinderen, bij kamertemperatuur in de originele verpakking.
Alternatieven (vergoeding door de zorgverzekeraar in NL)
- 2e generatie antihistaminica: Cetirizine, loratadine, fexofenadine — eerste keus bij allergie, minder sufmakend, volledig vergoed.
- Desloratadine: Sterk, snelwerkend en vergoed.
- Montelukast: Bij specifieke vormen van allergie/astma; specialistische indicatie.
- Niet-medicamenteuze opties: Allergeenvrij voedsel, luchtreinigers, neusspoeling.
Vergelijking: Moderne antihistaminica zijn minder sufmakend, werken langer, maar minder geschikt bij hevige jeuk of eetlustverlies (waar cyproheptadine wél werkt).
Wettelijke, registratie- en vergoedingstatus Nederland
- Cyproheptadine is in Nederland officieel geregistreerd als UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept).
- Toelating door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG-MEB), toezicht door IGJ.
- Standaard alleen vergoed bij officiële indicaties volgens het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS/Zorgverzekeringswet).
- Off-label gebruik enkel bij zwaarwegende reden en na toestemming zorgverzekeraar.
Actuele klinische inzichten en onderzoek (2022–2025)
- Richtlijnen van NHG (Huisartsen Genootschap, 2024): 1e generatie antihistaminica, zoals cyproheptadine, alleen gebruiken als modernere middelen onvoldoende werken.
- Kortdurend toepassen, vanwege kans op sufheid en cognitieve stoornissen, vooral bij ouderen.
- Klemtoon op terughoudend voorschrijven bij kwetsbare groepen; alternatieven waar mogelijk.
- Zie ook: NHG-standaard allergie.
- Internationaal: beperkte inzet bij eetluststimulatie en migraineprofylaxe bij kinderen, alleen onder strikte artsenbegeleiding en gespecialiseerde centra (Bron: EMA/EAACI 2023).
Beschikbaarheid en levering Nederland
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve prijs (2024) | Levertijd (grote steden) |
|---|---|---|
| 30 tabletten (4 mg) | € 7–10 | 1 werkdag (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Eindhoven) |
| 100 tabletten (4 mg, ziekenhuis/instelling) | € 24–32 | 1-2 werkdagen |
| Siroop 2 mg/5 ml, 150 ml | € 13–18 | 2-3 werkdagen (beperkt verkrijgbaar) |
Let op: prijzen afhankelijk van apotheek en verzekeringspolis. Voorraadinformatie per locatie kan variëren.
Meest gestelde vragen (FAQ)
- Mag ik autorijden als ik cyproheptadine gebruik?
Nee, tenzij u zeker weet dat u niet slaperig wordt. Een groot deel van de mensen ervaart sufheid, vooral in de eerste week. Overleg met uw arts. - Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?
Sla de vergeten dosis over als het bijna tijd is voor de volgende inname. Nooit een dubbele dosis nemen. - Is cyproheptadine veilig voor jonge kinderen?
Alleen onder strikte begeleiding van een arts. Dosering exact afstemmen op leeftijd en gewicht. - Kan ik stoppen als de klachten over zijn?
Overleg altijd met uw arts voor het stoppen, vooral bij chronisch gebruik of hoge doseringen. - Wordt dit middel vergoed door mijn zorgverzekeraar?
Alleen bij officieel vastgestelde indicaties volgens het GVS. Bij off-label toepassing alleen na toestemming verzekeraar/specialist.
