Dilantin (Fenytoïne): Uitgebreide Informatie voor Patiënten in Nederland
Basale Productinformatie
| Internationale Naam (INN) | Fenytoïne |
|---|---|
| Merknaam (NL) | Dilantin®, Fenhydan®, Epanutin® |
| ATC-code | N03AB02 |
| Beschikbare vormen & sterktes | Tabletten (50 mg, 100 mg), capsules (100 mg), drank (phenytoïnenatrium 30 mg/ml), injectiemiddel |
| Fabrikanten | Pfizer, Zentiva, AOP Orphan Pharmaceuticals |
| Vergoeding via Zorgverzekering (NFZ/ZN) | Ja, bij geregistreerde indicaties |
| Status | UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept) |
Werkingsmechanisme
Voor patiënten: Fenytoïne zorgt ervoor dat de elektrische signalen in de hersenen stabieler blijven. Hierdoor wordt het risico op epileptische aanvallen kleiner. Dit gebeurt doordat het middel bepaalde kanalen in zenuwcellen blokkeert die betrokken zijn bij overmatige activiteit.
Voor specialisten: Fenytoïne stabiliseert het neuronale membraan door het blokkeren van voltage-afhankelijke natriumkanalen tijdens repolarisatie. Hierdoor wordt repetitieve neuronale ontlading beperkt. Het effect is dosisafhankelijk en niet-lineair, mede door verzadigende kinetiek.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Goede orale absorptie (variabel, 70–90%), afhankelijk van formulier
- Metabolisme: Hepatisch, voornamelijk via CYP2C9 en CYP2C19. Leverfunctie beïnvloedt klaring sterk
- Eliminatie: Uitscheiding via urine na omzetting in inactieve metabolieten
- Halveringstijd: Gemiddeld 22 uur (variabel tussen 7–42 uur; non-lineair en persoonsafhankelijk)
- Effectduur: 12–24 uur per dosis; steady-state na 7–10 dagen
Gebruik in het Dagelijkse Leven en Best Practices
- Typische dosering volwassenen: Start tussen 150–300 mg/dag, verdeeld over 1–2 giften. Dosis aan te passen op basis van spiegelbepaling (doel: 10–20 mg/l)
- De dagelijkse dosis innemen op een vast tijdstip voor optimale werking en lagere kans op bijwerkingen
- Farmaceutische vormen: Tabletten en capsules komen het meest voor; drank kan gebruikt worden bij slikproblemen
- In Nederland: Fenytoïne wordt meestal als onderhoudsbehandeling bij epilepsie voorgeschreven, soms bij hartritmestoornissen
Dosering: Ochtend versus Avond
- Ochtenddosis: Wordt vaak aanbevolen om een stabiele dagspiegel te behouden. Voorkomt (nachtelijke) aanvallen. Kan handig zijn bij mensen die suf worden van het middel.
- Avonddosis: Kan helpen wanneer bijwerkingen overdag storend zijn (zoals slaperigheid), maar kan bij sommige mensen juist slaapproblemen veroorzaken.
- Regelmaat: Het is zeer belangrijk Dilantin elke dag rond hetzelfde tijdstip in te nemen.
- Tip: Zet een alarm of koppel het aan een vaste maaltijd.
Inname met Voedsel of op de Lege Maag
- Met voedsel: Kan de opname iets vertragen, maar voorkomt maagklachten. Gebruikelijk voor Nederlanders om het middel met ontbijt of avondmaaltijd te nemen.
- Op de lege maag: Snellere opname, maar meer risico op maagirritatie.
- Zuivel en vezels: Sterk vezelrijke maaltijden en melkproducten kunnen de opname verminderen. Houd een vast voedingspatroon aan voor stabiele spiegels.
Interactie Waarschuwingen
| Categorie | Voorbeelden | Effect |
|---|---|---|
| Voeding | Melk, vezelrijk brood; alcohol | Minder opname, kans op lagere effectiviteit of verhoogde bijwerkingen |
| Geneesmiddelen | Antistolling (acenocoumarol, fenprocoumon), anticonceptiepil, sommige antibiotica, antidepressiva | Verhoogde of verlaagde werking, meer kans op bijwerkingen of ineffectiviteit |
| Overige | Kruidenmiddelen met Sint-Janskruid, cannabis | Kans op interacties, veranderde bloedspiegel |
- Bespreek altijd nieuwe middelen met de apotheker of arts.
- Matig alcoholgebruik, maximaal 1 glas per dag.
Indicaties
| Indicatie | Wettelijk geregistreerd (CBG) | Off-label Toepassing |
|---|---|---|
| Epilepsie (partiële en gegeneraliseerde aanvallen) | Ja | Nee |
| Status epilepticus | Ja (injectie/druppelvorm) | Nee |
| Trigeminusneuralgie | Nee | Ja |
| Hartritmestoornissen (digoxine-intoxicatie) | Ja | Nee |
Dosering per Indicatie
| Leeftijd/Categorie | Epilepsie (oraal) | Status epilepticus (i.v.) | Trigeminusneuralgie |
|---|---|---|---|
| Volwassenen | Start 150–300 mg/dag, max. 400 mg/dag; bijgesteld bij bloedspiegel | 10-15 mg/kg langzaam i.v., onder cardiomonitoring | Start 100–200 mg/dag, max. 400 mg/dag |
| Kinderen | Start 5 mg/kg/dag; onderhoud 4–8 mg/kg/dag, verdeeld | 15–20 mg/kg langzaam i.v. | Niet gebruikelijk |
| Ouderen | Start met lagere dosis; geleidelijke opbouw en spiegelcontrole door tragere klaring | 10 mg/kg langzaam i.v. | Met voorzichtigheid, vaak lagere dosis |
Dosis aanpassing bij lever- of nierfunctiestoornis noodzakelijk. Regelmatige bloedspiegelcontrole wordt aangeraden.
Veiligheidsprofiel en Bijwerkingen
| Frequentie | Bijwerking | Advies/Opmerking |
|---|---|---|
| Zeer vaak (≥1/10) | Duizeligheid, slaperigheid, balansproblemen, misselijkheid, tandvleesvergroeiing | Neem contact op bij hinder |
| Vaak (≥1/100, <1/10) | Aanmaak van haar in gezicht/lichaam, huiduitslag, acne, beven | Overleg bij hinder |
| Zelden | Leverproblemen, ernstige allergische reacties (Stevens-Johnson-syndroom), bloedarmoede | Met spoed medische hulp inschakelen |
| Let op | Combinatie met andere anti-epileptica, hoge dosis, zwangerschap | Intensieve controle noodzakelijk |
- Regelmatige controle van bloed levels, leverfunctie, en vitamine D/kalkhuishouding is belangrijk.
- Lange termijn gebruik kan osteoporose geven: voldoende calcium/vitamine D innemen.
Richtlijnen voor Juiste Inname
- Neem Dilantin elke dag op dezelfde tijd in, bij voorkeur met een licht ontbijt of avondmaaltijd.
- Niet zomaar stoppen — kans op terugkomst aanvallen!
- Tabletten/capsules heel doorslikken, niet kauwen of breken, tenzij anders geadviseerd.
- Laat altijd een bloedspiegel bepalen na dosiswijziging of bij bijwerkingen.
- Bewaar het medicijn bij kamertemperatuur, buiten bereik van kinderen. Overschrijd de houdbaarheidsdatum niet.
- Informeer uw tandarts bij tandartsbezoek i.v.m. risico op tandvleesproblemen.
- Overleg bij kinderwens; fenytoïne is niet de eerste keus bij zwangerschap.
Alternatieve Behandelingen (Nederland, 2024)
- Carbamazepine (Tegretol®): Geschikt voor veel vormen van epilepsie; eerste keus bij partiële aanvallen. Minder risico op tandvleesproblemen, maar kans op huiduitslag en interacties.
- Valproïnezuur (Depakine®): Breed inzetbaar, maar niet bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd vanwege risico teratogeniciteit.
- Levetiracetam (Keppra®): Weinig interacties, goed verdraagbaar, snelle werking; soms stemmingswisselingen.
- Lamotrigine (Lamictal®): Breed spectrum, relatief gunstig veiligheidsprofiel, kans op huiduitslag bij te snelle opbouw.
- Topiramaat, Oxcarbazepine, Brivaracetam: Mogelijke alternatieven; vergoeding volgens GVS (Geneesmiddelenvergoedingssysteem).
Vergelijk steeds met uw neuroloog op basis van uw persoonlijke medische situatie en vergoeding via uw zorgverzekering/Zorginstituut Nederland (ZN). Fenytoïne is vooral nog first-line wanneer andere middelen niet werken, bij status epilepticus en sommige hartritmestoornissen.
Juridische Status, Registratie en Vergoeding in Nederland
- Fenytoïne is een UR-geneesmiddel: uitsluitend verkrijgbaar op doktersrecept.
- Geregistreerd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Vergoeding bij geregistreerde indicaties via zorgverzekering conform ZN-standaarden.
- Niet zelfmedicatie; niet verkrijgbaar bij drogist.
- Toets altijd vergoeding bij de eigen verzekeraar en let op eventuele preferentie van fabrikanten.
Nieuw Onderzoek en Klinische Richtlijnen (2022–2025)
- Nederlandse richtlijn epilepsie (NVN, 2023):
Fenytoïne wordt niet langer als eerste keus bij volwassenepilepsie gestart, vanwege bijwerkingen en interacties. Alternatieven zijn veiliger en effectiever bij veel patiënten Richtlijnendatabase. - Internationaal onderzoek (ILAE, 2022–2025):
Fenytoïne wordt vooral aanbevolen voor status epilepticus (acute aanval), als tweede keus na benzodiazepines of bij therapieresistentie Meer weten. - Zwangerschap: Recente adviezen wijzen op verhoogd risico op aangeboren afwijkingen bij gebruik tijdens zwangerschap. Preconceptioneel advies via de huisarts aanbevolen.
- Leverfunctie en therapietrouwcontrole: Verdere monitoring neemt toe vanwege verhoogde kans op toxiciteit en interacties bij ouderen (KNMP, 2024).
Beschikbaarheid en Thuisbezorging in Nederland
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve Prijs (2024) | Beschikbaarheid | Bezorgen (grote steden) |
|---|---|---|---|
| 30 tabletten 100 mg | €8–12 (incl. vergoeding) | Alle apotheken | Amsterdam: 1 dag; Rotterdam: 1 dag; Utrecht: 1 dag; Eindhoven: 2 dagen |
| 100 tabletten 100 mg | €21–28 | Reguliere voorraad | Idem |
| Fenytoïne drank | €16–22/100 ml | Soms op bestelling | 2–5 dagen |
| Injectievloeistof | €12–19/ampul | Ziekenhuisapotheek | Alleen ziekenhuis |
- Let op: Prijzen zijn indicatief en kunnen door vergoeding lager uitvallen.
- Online bestellen bij eigen apotheek is mogelijk voor herhaalaanvragen, mits afhandeling via persoonlijk farmaceutisch dossier.
Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Mag ik Dilantin combineren met alcohol?
Matig alcoholgebruik (maximaal 1 glas per dag) wordt soms toegestaan, maar het kan de werking van fenytoïne onvoorspelbaar beïnvloeden en vergroot het risico op aanvallen. Overleg bij voorkeur met uw arts. - Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?
Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk in, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Sla nooit een dubbele dosis over. Neem bij twijfel contact op met uw apotheek of arts. - Is fenytoïne veilig bij zwangerschap of borstvoeding?
Nee, het middel kan risico’s geven op aangeboren afwijkingen. Bespreek kinderwens vooraf met uw arts; meestal wordt indien mogelijk overgestapt op een veiliger alternatief. Borstvoeding wordt individueel beoordeeld. - Ik krijg last van mijn tandvlees, wat kan ik doen?
Zorg voor een goede mondhygiëne, poets extra goed, ga regelmatig naar de tandarts en meld bijwerkingen aan uw arts. Soms kan een andere behandeling gekozen worden. - Kan ik zomaar stoppen met Dilantin?
Nee, plotseling stoppen kan leiden tot ernstige epileptische aanvallen. Stoppen of afbouwen uitsluitend onder toezicht en advies van uw specialist.
Voor meer informatie, neem contact op met uw behandelend arts of apotheker.
