Endep (Amitriptyline) – Uitgebreide Productinformatie voor Nederland
Basisinformatie over het Medicijn
| Internationale Naam (INN) | Amitriptyline |
| Merknaam in Nederland | Endep, Amitriptyline Accord, Amitriptyline Apotex, Amitriptyline Teva, Amitriptyline Sandoz |
| ATC-code | N06AA09 |
| Beschikbare toedieningsvormen & sterktes | Tabletten: 10 mg, 25 mg, 50 mg, 75 mg |
| Fabrikanten | Teva Nederland BV, Accord Healthcare, Apotex Nederland BV, Sandoz BV |
| Verkoopstatus | Receptplichtig (UR-geneesmiddel – Uitsluitend op Recept van arts) |
Werkingsmechanisme
Voor patiënten:
Amitriptyline behoort tot de groep tricyclische antidepressiva. Het verhoogt het gehalte van bepaalde stoffen (neurotransmitters zoals serotonine en noradrenaline) in de hersenen, wat kan helpen bij het verminderen van depressieve klachten en chronische pijn en bij het verbeteren van de stemming en nachtrust.
Voor specialisten:
Amitriptyline remt de heropname van serotonine en noradrenaline in het presynaptische neuron, modereert postsynaptische receptoren en bezit centrale anticholinerge, antihistaminerge en alfa-adrenerge blokkade-eigenschappen. Het vermindert daardoor pijnperceptie, vooral bij neuropathische pijnklachten.
Farmacokinetiek
| Absorptie | Snelle orale absorptie; biologische beschikbaarheid ca. 50% |
| Metabolisatie | Grotendeels via lever (CYP2D6), omzetting naar actieve metaboliet nortriptyline |
| Eliminatie | Vooral via urine, minder via feces |
| Halfwaardetijd | 10–50 uur (individuele variatie) |
| Werkingsduur | 24 uur of langer (eenmalige dosering vaak voldoende per dag) |
Praktisch gebruik en beste praktijken in Nederland
- Gebruik: De dosering wordt langzaam opgebouwd. Begin meestal met 10–25 mg per dag, in de avond innemen ter voorkoming van slaperigheid overdag.
- Toepassingen: Depressie, neuropathische pijn (diabetische neuropathie, postherpetische neuralgie), preventie van migraine, (ook off-label: slaapproblemen bij chronische pijn)
- Let op: Voor oudere Nederlanders meestal lagere startdosering, vanwege gevoeligheid voor bijwerkingen.
- Controle: Regelmatige controles bij huisarts of psychiater. Periodieke bloeddruk- en hartritmecontrole aanbevolen.
- Instructie: Niet plots stopzetten, afbouwen in overleg met behandelaren.
Inname ‘s Ochtends versus ‘s Avonds
- Voorkeur: ’s Avonds innemen, i.v.m. vermoeidheid/sufheid als bijwerking.
- Ochtendinname: Alleen indien arts dit specifiek adviseert, bijvoorbeeld bij ernstige bijwerkingen als nachtmerries of slaapstoornissen.
- Tip: Neem dagelijks op hetzelfde tijdstip, vooral om een vast ritme en gelijkmatige bloedspiegels te behouden.
Inname met of zonder voedsel
- Mogelijk met of zonder voedsel.
- Maaginwerking: Bij maagklachten in eerste weken: met kleine maaltijd innemen.
- Nederlandse gewoontes: Het is gebruikelijk het medicijn na het avondeten of voor het naar bed gaan met een glas water te gebruiken.
- Effect voedsel: Voedsel heeft minimale invloed op opname, maar kan de kans op misselijkheid (bij aanvang behandeling) verminderen.
Interactie-waarschuwingen
| Interactiesoort | Voorbeelden | Advies |
| Alcohol | Bier, wijn, sterke drank | Versterkt sufheid; vermijd overmatig gebruik |
| Geneesmiddelen | MAO-remmers, SSRI's, antipsychotica, antihistaminica, bètablokkers, anticholinergica, anti-epileptica | Combinaties vermelden bij de voorschrijvende arts; verhoogd risico op bijwerkingen (serotoninesyndroom, hartritme stoornissen, extra sufheid) |
| Voeding | Grapefruit(sap) (zeldzaam gebruik in Nederland); kaas/gerijpte producten (beperkte interacties) | Grapefruit kan de bloedspiegel verhogen; matig of vermijden indien mogelijk |
| Overige | Roken | Korte vermindering werking mogelijk, overleg bij starten of stoppen met roken |
Indicaties
| Indicatie | Reguliere status |
| Depressie (volwassenen) | Officieel geregistreerd |
| Chronische (neuropathische) pijn | Off-label, breed geaccepteerd in richtlijnen |
| Migraineprofylaxe | Off-label, op basis van NHG/Sanadome richtlijn |
| Slaapproblemen bij chronische pijn | Off-label |
Dosering per Indicatie en Doelgroep
| Indicatie | Volwassene | Oudere | Kind (≥12 jr) |
| Depressie | Start 25–50 mg/dag, max. 150–200 mg/dag | Start 10–25 mg/dag, max. 75–100 mg/dag | Alleen specialistisch gebruik: start 10 mg/dag, max. 50 mg/dag |
| Neuropathische pijn | Start 10 mg/dag, tot 75 mg/dag | Start 5–10 mg/dag, max. 50 mg/dag | Niet standaard aanbevolen |
| Migraine | Start 10–25 mg/dag, max. 75 mg/dag | Start 10 mg/dag, max. 50 mg/dag | Niet standaard aanbevolen |
Veiligheidsprofiel en Bijwerkingen
| Frequentie | Bijwerking |
| Zeer vaak (>10%) | Slaperigheid, droge mond, gewichtstoename, obstipatie, duizeligheid, hypotensie |
| Vaak (1–10%) | Wazig zien, urineproblemen, meer eetlust, trillen, zweetaanvallen, nachtmerries |
| Zelden (<1%) | Hartritmestoornissen, verwardheid, epileptische aanvallen, leverfunctiestoornissen |
| Waarschuwingen | Niet gebruiken bij acuut hartinfarct, ernstige leverafwijkingen, met MAO-remmers; oppassen bij ouderen (valgevaar) en epilepsie; kans op QT-verlenging op ECG |
Richtlijnen voor Goed Gebruik (Apothekersadvies)
- Neem Endep/Amitriptyline bij voorkeur rond dezelfde tijd, bij voorkeur in de avond.
- Niet ineens stoppen; overleg altijd met arts over afbouwen.
- Wees alert bij besturen van voertuigen en machines, vooral tijdens de eerste weken.
- Regelmatige controle bij huisarts; let op tekenen van depressie, hartritmestoornissen, of ernstige bijwerkingen.
- Veilig bewaren, buiten bereik van kinderen.
- Bij vergeten dosis: sla de dosis over, neem geen dubbele dosis.
Alternatieven (Nederland – Vergoed door zorgverzekeraar)
- Nortriptyline – Minder sedatie, minder anticholinerge bijwerkingen, maar vergelijkbare effectiviteit.
- Duloxetine – Vooral bij neuropathische pijn, lagere kans op gewichtstoename/sufheid.
- Mirtazapine – Specifiek bij depressie met slaapproblemen of gebrek aan eetlust.
- Sertraline/Paroxetine (SSRI) – Minder kans op gewichtstoename, niet geschikt bij ernstige pijn.
Advies: Overleg altijd met uw behandelaar over de beste keuze, afhankelijk van uw klachten en andere medicijnen.
Wetgeving, Registratie en Vergoeding in Nederland
- Registratie: Door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Toelating: Op de Nederlandse markt verkrijgbaar.
- Vergoeding: Basispakket, volledig vergoed bij officiële indicaties door zorgverzekeraars (zie medicijnkosten.nl).
- Receptplicht: Uitsluitend verkrijgbaar via de apotheek op recept (UR-geneesmiddel).
Nieuwste Wetenschappelijk Bewijs (2022–2025)
- De Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG) standaard Depressie (2023): Amitriptyline blijft reserve-middel i.v.m. bijwerkingenprofiel.
- Recent internationaal systematisch review (BMJ, 2024): Amitriptyline effectief bij neuropathische pijn op lage dosering, met verhoogde kans op slaperigheid.
- Richtlijn update (Sanadome, 2023): Bij migraine alleen inzetten als andere middelen niet werken.
- CBG-casuïstiek (2024): Belang van ECG-monitoring bij hogere leeftijd of verhoogd cardiovasculair risico.
Beschikbaarheid en Levering
| Verpakking (tabletten) | Indicatieve prijs (2024) | Levering (grootste steden) |
| 10 mg x 30 stuks | €4,50 | Voorraad bij vrijwel alle apotheken; levering binnen 24 uur in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag |
| 25 mg x 90 stuks | €10,25 | Levering binnen 24–48 uur, grote landelijke dekking |
| 50 mg x 30 stuks | €6,55 | Op voorraad in stedelijke regio’s, landelijke levering mogelijk |
Let op: de daadwerkelijke prijs kan per apotheek of verzekering verschillen. Raadpleeg uw apotheek voor exacte prijzen en vergoedingen.
FAQ – Veelgestelde Vragen over Endep (Amitriptyline)
- 1. Hoe snel werkt amitriptyline?
Het effect op pijn is meestal zichtbaar binnen 1–2 weken. Bij depressie kan het 3–6 weken duren voordat de werking merkbaar is. - 2. Mag ik alcohol drinken tijdens mijn behandeling?
Liever niet; alcohol versterkt de kans op sufheid, duizeligheid en onveilig rijgedrag. Beperk of vermijd alcoholgebruik. - 3. Hoe lang moet ik dit medicijn gebruiken?
Dat verschilt. Bij pijn soms enkele maanden. Bij depressie vaak minimaal 6 maanden na herstel. Altijd in overleg met uw arts afbouwen. - 4. Wat doe ik als ik een dosis ben vergeten?
Sla de vergeten dosis over en neem de volgende op het gebruikelijke tijdstip. Neem geen dubbele dosis in. - 5. Zijn er langetermijnrisico’s?
Langdurig gebruik kan (vooral bij ouderen) kans op poepproblemen, droge mond en soms hartritmestoornissen geven. Uw arts houdt toezicht met periodieke controles.
