Medroxyprogesteron (Medroxyprogesteronacetaat): Uitgebreide Patiënteninformatie
Basisinformatie over het product
- Internationale niet-beschermde naam (INN): Medroxyprogesteronacetaat
- Merknamen in Nederland: Depo-Provera®, Provera®
- ATC-code: G03AC06
- Beschikbare vormen en sterktes:
- Tabletten: 5 mg, 10 mg, 100 mg
- Injectievloeistof: 150 mg/ml (Suspensie voor intramusculaire injectie)
- Fabrikanten: Pfizer bv, Meda Pharma bv (Viatris), diverse generieke leveranciers
- Receptstatus: Uitsluitend op recept verkrijgbaar (UR-geneesmiddel)
Werkingsmechanisme
Voor patiënten: Medroxyprogesteronacetaat is een hormoon dat lijkt op het natuurlijke vrouwelijke hormoon progesteron. Het helpt de groei van het baarmoederslijmvlies te reguleren, voorkomt ongewenste groei en onderdrukt de eisprong—afhankelijk van de dosering en toedieningsvorm.
Voor zorgverleners: Medroxyprogesteronacetaat bindt aan de progesteronreceptor, remt endometriumproliferatie, oefent negatieve feedback uit op de hypofyse-luteïniserend hormoon (LH) afgifte en onderdrukt zo ovulatie. In hogere doses, zoals bij injecties, wordt ook de gonadotrofineproductie effectief geremd.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Tabletten worden goed opgenomen via de darmen (orale biologische beschikbaarheid ~100%); na intramusculaire injectie wordt het middel langzaam, over enkele weken, aan het lichaam afgegeven.
- Metabolisme: In de lever door enzymen (vooral CYP3A4).
- Eliminatie: Ongeveer 40–60% via urine, rest via feces.
- Werkingsduur:
- Tabletten: 12–24 uur
- Injecties: 3 maanden (onthouden herhalingsafspraak)
Gebruik in het dagelijks leven en best practices
Medroxyprogesteron wordt in Nederland vooral voorgeschreven bij menstruatieproblemen, het uitstellen van de menstruatie, endometriose, ter aanvulling op oestrogeensuppletietherapie (HST) en als anticonceptie-injectie. Ook wordt het sporadisch ingezet bij hormoongevoelige kankers (zoals endometrium- en borstkanker).
- Typische doseringen:
- Tabletten: 2,5–10 mg per dag, afhankelijk van indicatie
- Injectie (Depo-Provera): 150 mg elke 12 weken intramusculair
- Toediening: Tabletten innemen met water, injecties door deskundige (huisarts, GGD, kliniek)
- Top Nederlands advies: Zet vervolgafspraken (bij injectie) direct in de agenda.
Inname in de ochtend versus avond
- Voordelen ochtend: Minder kans op vergeetachtigheid (minder verstorend voor slaap)
- Voordelen avond: Kan handig zijn bij hinderlijke bijwerkingen zoals milde misselijkheid of sufheid
- Advies: Neem het dagelijks rond hetzelfde tijdstip in. Kies ochtend of avond op basis van persoonlijk ritme.
Met of zonder voedsel innemen?
- Kort/algemeen: Het mag met of zonder eten ingenomen worden. Inname met gefractioneerde maaltijden (zoals typisch in Nederland: ontbijt, lunch, avondeten) kan maagklachten verder voorkomen.
- Bij gevoelige maag: Innemen direct na de maaltijd verkleint kans op maag-darmklachten.
- Binnen een typisch Nederlands voedingspatroon (broodmaaltijden, zuivel): geen negatieve interactie gemeld.
Waarschuwingen voor interacties
| Interactant | Mogelijk effect | Advies |
|---|---|---|
| Andere hormonen/anticonceptiva | Onvoorspelbare hormonale balans | Gebruik altijd één hormonale anticonceptiemethode tegelijk |
| CYP3A4-inductoren (bijv. carbamazepine, rifampicine, fenytoïne) | Snellere afbraak, verzwakte werking | Controleer anticonceptie-effect; overleg met arts |
| Alcohol (overmatig) | Leverbelasting, onregelmatige hormoonspiegels mogelijk | Gebruik met mate |
| Kruidenmiddelen (bijv. Sint-janskruid) | Verminderde werkzaamheid via CYP3A4 | Vermijden |
| Voeding | Geen klinisch relevante interactie | N.v.t. |
Indicaties
| Indicatie | Officieel (SmPC) | Off-label/toegelaten toepassing |
|---|---|---|
| Menstruatiestoornissen, hevige menstruatie | ✔ | |
| Anticonceptie (injectie) | ✔ | |
| Endometriose, endometriumhyperplasie | ✔ | |
| Aanvulling op oestrogeen HST (postmenopauzaal) | ✔ | |
| Borst- en endometriumcarcinoom (palliatief) | ✔ | |
| Uitstellen menstruatie | ✔ |
Doseringen per indicatie
| Indicatie | Toediening | Volwassenen | Kinderen/adolescenten | Ouderen |
|---|---|---|---|---|
| Menstruatiestoornissen | Oraal | 5-10 mg per dag, 5-10 dagen per cyclus | Niet standaard aanbevolen | Zelfde als volwassenen, overweeg lagere startdosis |
| Anticonceptie | IM-injectie | 150 mg elke 12 weken | Voor meisjes ≥12 jaar, na menarche, identiek | Indien geïndiceerd, identiek |
| HST (postmenopauzaal) | Oraal | 5–10 mg per dag gedurende 12–14 dagen per maand | N.v.t. | Zelfde als volwassenen, monitor lever- en nierfunctie |
| Endometriumcarcinoom | Oraal/parenteraal | 100–600 mg/dag (palliatief), specialistisch advies nodig | N.v.t. | Individueel |
Veiligheidsprofiel & veelvoorkomende bijwerkingen
| Bijwerking | Frequentie | Advies |
|---|---|---|
| Cyclusstoringen, onregelmatig bloedverlies | Zeer vaak | Neem contact op bij hevige of aanhoudende klachten |
| Gewichtstoename, vochtretentie | Vaak | Let op gezonde, gevarieerde voeding en voldoende bewegen |
| Stemmingswisselingen, somberheid | Vaak | Meld stemmingsklachten bij uw arts |
| Hoofdpijn, duizeligheid | Regelmatig | Neem bij ernstige klachten contact op |
| Afschilfering van het baarmoederslijmvlies | Soms | N.v.t. |
| Botsontkalking (langdurig gebruik injectie) | Zelden | Extra aandacht bij jongvolwassenen; calcium/vitamine D-inname onderhouden |
| Allergische (huid-)reacties | Sporadisch | Neem direct contact op bij zwelling of benauwdheid |
| Bloedstolsels (zeldzaam, vooral bij risicofactoren) | Zeer zelden | Let op tekenen van trombose, direct hulp zoeken |
Richtlijnen voor correct gebruik
- Lees altijd de bijsluiter of informatiefolder van uw apotheek.
- Kom op tijd voor injectieherhaling; stel een kalenderherinnering in.
- Bespreek stemmingsveranderingen of cyclusstoringen altijd met uw huisarts.
- Laat jaarlijks bloeddruk, gewicht en (indien van toepassing) botgezondheid controleren.
- Slik tabletten dagelijks rond hetzelfde tijdstip (ook in het weekend/vakantie).
- Twijfel over interacties (bijv. nieuwe medicatie, kruiden): altijd eerst huisarts/apotheker raadplegen.
- Gebruik in de vruchtbare leeftijd: strikt volgens voorschrift om zwangerschappen te voorkomen!
Alternatieve behandelingsopties (NFZ-gebaseerd, NL-context)
- Combinatie-anticonceptiva (pillen, pleisters, ringen): Betrouwbaar, reguleren menstruatie. Minder invloed op botdichtheid. Niet geschikt voor iedereen (bijv. verhoogd tromboserisico).
- Spiraal met levonorgestrel (Mirena®): Ook bij hevige menstruatie en endometriose, langdurig effect. Klein plaatsingsrisico.
- LHRH-agonisten: Alleen bij ernstige endometriose of kanker; meer bijwerkingen.
- Bruikbare NSAID’s (ibuprofen, naproxen): Voor symptomatische verlichting bij menstruatiepijn, niet hormonaal.
- Voor postmenopauzale vrouwen: natuurlijke progesteron (Utrogestan®), bij voorkeur bij risicoprofiel voor trombose.
Wettelijke, registratie- en vergoedingsstatus in Nederland
- Registratie: Geregistreerd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG); SmPC en patiëntbijsluiter via Geneesmiddeleninformatiebank
- Receptverplichting: Uitsluitend op recept van arts (UR-geneesmiddel)
- Vergoeding: Afhankelijk van indicatie en leeftijd; anticonceptie tot 21 jaar via basisverzekering, daarna aanvullend. Bij kankerpatiënten en endometriose meestal NFZ-vergoed.
- Wettelijke status: Niet op Lijsten 1 of 2 van Opiumwet; geen bijzondere bewaarplicht.
Recente onderzoeken/klinische richtlijnen (2022–2025)
- NHG-Standaard Anticonceptie (2023): Bevestigt de effectiviteit en veiligheid van medroxyprogesteron-injecties bij vrouwen die geen oestrogeen mogen gebruiken. Adviseert periodieke evaluatie botgezondheid bij langdurig gebruik onder 25 jaar.
- NVOG Richtlijn Endometriose (2022): Medroxyprogesteron is een van de eerstekeuzemiddelen voor hormonale behandeling, vooral als orale preparaten.
- Internationale literatuur (BJOG 2023, JAMA 2024): De injectiepreparaten hebben minder hersurfacing menstruele klachten, maar een duidelijker effect op botdichtheid.
- Dutch Pharmacovigilance Centre Lareb (Lareb): Actuele bijwerkingensignalering en veiligheidsupdates.
Beschikbaarheid en levering
- Verpakkingen:
- Provera tabletten: doosjes à 30 of 90 tabletten
- Depo-Provera injecties: 1, 5 of 10 ampullen per verpakking
- Indicatieve prijs (apotheek, 2024):
- Tabletten (30 stuks, 10 mg): ca. €8-10 (afhankelijk van verzekeringsstatus)
- Injectievloeistof (1 ampul à 150 mg): ca. €35-45
| Plaats | Verwachte bezorgtijd (werkdagen) | Bezorgkosten* |
|---|---|---|
| Amsterdam | 1-2 | Gratis/tarief apotheek |
| Rotterdam | 1-2 | Gratis/tarief apotheek |
| Groningen | 2-3 | Gratis/tarief apotheek |
| Maastricht | 2-3 | Gratis/tarief apotheek |
*Afhankelijk van de contracten tussen apotheek en zorgverzekeraar.
FAQ – Veelgestelde vragen over medroxyprogesteron
- Kan ik met medroxyprogesteron nog zwanger worden?
Tijdens gebruik van de injectie of tabletten is zwangerschap zeer onwaarschijnlijk, mits correct gebruikt. Na het stoppen kan het enkele maanden duren voordat de vruchtbaarheid volledig herstelt (vooral bij de injectie). - Wat moet ik doen als ik een tablet ben vergeten?
Neem deze zo snel mogelijk alsnog in. Is het bijna tijd voor de volgende dosis? Sla de vergeten tablet dan over en neem uw schema gewoon weer op. Niet dubbel innemen. - Ik ervaar stemmingswisselingen of gewichtstoename – wat nu?
Dit zijn bekende bijwerkingen. Meld ernstige of hinderlijke klachten bij uw huisarts of apotheek; samen kan beoordeeld worden of aanpassing nodig is. - Kan ik alcohol drinken als ik medroxyprogesteron gebruik?
Matig alcoholgebruik is toegestaan. Overmatig drinken kan de leverfunctie beïnvloeden. Bespreek overmatig gebruik met uw behandelaar. - Wordt medroxyprogesteron (nog) vergoed?
Ja, afhankelijk van de reden (indicatie) en leeftijd. Zie ook het kopje over vergoeding; uw huisarts of apotheek kan dit voor uw situatie nagaan.