Phenergan (Promethazine)

Phenergan (Promethazine): Uitgebreide Patiënteninformatie

Basisinformatie

• Stofnaam (INN): Promethazine
• Nederlandse merknaam: Phenergan® (en generieken)
• ATC-code: R06AD02
• Beschikbare vormen & sterktes:
  • Tabletten, 10 mg en 25 mg
  • Drank, 5 mg/5 ml
  • Injecties, 25 mg/ml (voor ziekenhuisgebruik)
• Fabrikanten: Diverse distributie via Apotheker, o.a. Sanofi
• Receptplicht: Uitsluitend op recept verkrijgbaar in Nederland (UR-geneesmiddel)

Werkingsmechanisme

Voor patiënten: Phenergan behoort tot de antihistaminica van de eerste generatie. Het vermindert allergische reacties zoals jeuk, niezen of huiduitslag. Daarnaast werkt het kalmerend en kan het misselijkheid verminderen.
Voor specialisten: Promethazine is een competitieve H1-receptorantagonist met anticholinerge, sederende en anti-emetische eigenschappen. Het remt centrale H1-receptoren en matig muscarine-acetylcholine-receptoren.

Farmacokinetiek

• Absorptie: Snel na orale toediening (toptijd na 2-3 uur)
• Metabolisme: In de lever via CYP2D6, o.a. tot promethazine-sulfoxide
• Eliminatie: Vooral via urine
• Werkingsduur: 4 tot 12 uur per dosis, afhankelijk van het individu

Praktisch Gebruik in het Dagelijks Leven

• Typische dosering bij volwassenen: 25 mg 1-2x per dag (max. 100 mg/dag); start laag bij ouderen
• Pediatrisch: Alleen op strikte indicatie; dosis wordt gewichtsafhankelijk bepaald
• Bij allergische klachten en jeuk: Innemen bij eerste symptomen of preventief bij blootstelling
• Bij misselijkheid/overgeven: Idealiter 30-60 minuten voor reis of maaltijd
• Nederlands advies: Gebruik in lijn met apotheekinstructies; wees alert op sedatie bij activiteiten zoals fietsen of werken met machines

Ochtend- versus Avondinname

• Voordeel avondgebruik: Kans op slaperigheid is het grootst; inname ’s avonds beperkt invloed op dagelijkse activiteiten
• Ochtendgebruik: Kan overdag slaperigheid geven, vooral bij gevoelige gebruikers of ouderen
• Tip: Houd een vaste innamemoment aan; gebruik desgewenst kalender of doosje met vakjes om trouwheid te bevorderen

Met of zonder voedsel innemen?

• Maaltijden vertraagt de opname licht maar vermindert maagirritatie—meestal aanbevolen bij/na het eten, vooral bij Nederlandse warme maaltijd (avondeten)
• Voedingsmiddelen uit het Nederlands dieet (brood, zuivel): geen significante interacties, toegestaan.
• Vermijd overmatige alcoholconsumptie tijdens behandeling!

Interactiewaarschuwingen

Indicaties en Off-label Gebruik

Dosering per Indicatie en Leeftijd

Let op: Doseringen kunnen afwijken op artsenadvies.

Bijwerkingen en Risico’s

• Vaak: Sufheid/slaperigheid, droge mond, wazig zien, constipatie, duizeligheid
• Incidenteel: Allergische huidreacties, hoofdpijn, verwardheid (vooral bij ouderen)
• Zelden: Ademhalingsdepressie, convulsies, ernstige overgevoeligheid
• Waarschuwing: Niet gebruiken bij kinderen <2 jaar (risico ademhalingsvertraging)
• Let op bij: Astma, epilepsie, prostaatproblemen, bij ouderen en kinderen

Aanwijzingen voor Goed Gebruik (Apotheek/Praktijkadvies)

• Neem de eerste dosis 's avonds om eventuele sufheid te observeren
• Vermijd autorijden/fietsen als u suf of slaperig bent
• Neem contact op met uw apotheek bij twijfel of vragen over interacties met andere middelen
• Bewaar bij kamertemperatuur, vlak en buiten bereik van kinderen
• Gebruik nooit langer dan voorgeschreven zonder herbeoordeling
• Lees altijd de bijsluiter voor aanvullend advies
• Vraag uw apotheker naar een medicatiebeoordeling indien u meerdere geneesmiddelen gebruikt

Alternatieve Behandelopties

• Loratadine, cetirizine, desloratadine (tweede generatie antihistaminica; minder sufheid, wel minder sederend; vergoed via NFZ)
• Meclozine, cinnarizine (alternatief tegen reisziekte; minder sederend; soms zelfzorgmiddel)
• Doxylamine (bij slaapproblemen, als kortdurend alternatief; alleen op recept)
• Niet-farmacologisch: Insectenwerende middelen bij hooikoorts, rustgevende huis-tuin-methoden bij slapeloosheid

Juridische, Regulerings- en Vergoedingsstatus in Nederland

• Registratie: Voorgeschreven op basis van actuele CBG-registratie (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen)
• Patiënt mag alleen op recept afhalen (URPL: Uitsluitend Receptplichtig)
• Vergoeding: In de basisverzekering voor specifieke indicaties; controleer polis of vraag uw apotheek
• Controle op misbruik: Promethazine staat onder verscherpte controle wegens sederend en risico op misbruik (NVZA, Inspectie Gezondheidszorg & Jeugd)

Laatste Wetenschappelijke Inzichten (2022–2025)

• Promethazine blijft effectief voor allergie en misselijkheid, maar wordt afgeraden voor routinematige slaapstoornissen (NHG-Standaard Slaapproblemen 2024)
• Nieuwe richtlijnen benadrukken het vermijden van eerste generatie antihistaminica bij ouderen vanwege val- en verwarringsrisico’s (CBG, 2023)
• Combinatietherapie met andere sederende middelen verdient extra waakzaamheid
• Bronnen: NHG-Standaarden, College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, - Siderov J et al. Br J Clin Pharmacol. 2023; Van Geffen E et al. Pharm World Sci. 2024

Beschikbaarheid en Bezorging

• Populaire verpakkingen: 30, 60 of 100 tabletten (10 mg/25 mg), drankflacon van 100 ml
• Indicatieve prijs: ca. €8-15 per doosje 30 stuks (prijs afhankelijk van apotheek en verzekering)
• Verkrijgbaarheid: 24-uurs levering via de meeste grote apotheken

Veelgestelde Vragen (FAQ)

• Mag ik Phenergan gebruiken bij het besturen van voertuigen?
  Nee, Phenergan kan sufheid veroorzaken. Vermijd autorijden, fietsen of werken met machines tot u weet hoe het middel werkt.
• Is Phenergan veilig bij oudere volwassenen?
  Wees extra voorzichtig wegens verhoogde kans op verwardheid, duizeligheid en valincidenten. Arts start vaak met lagere dosis.
• Mag ik alcohol drinken tijdens de behandeling?
  Alcohol versterkt het sederende effect en verhoogt risico’s. Dit wordt sterk afgeraden.
• Wat te doen bij vergeten dosis?
  Sla de vergeten dosis over als het bijna tijd is voor de volgende. Neem nooit een dubbele dosis.
• Krijg ik dit middel vergoed?
  Vergoeding is afhankelijk van de indicatie en uw verzekeringspolis. Vraag dit na bij uw apotheek.