Plan B (Levonorgestrel) – Uitgebreide Productinformatie voor Nederland
1. Basisinformatie over het product
| Internationale Naam (INN) | Levonorgestrel |
|---|---|
| Merknaam Nederland | NorLevo®, Postinor®, ellaOne® (combinatiepreparaten) |
| ATC-code | G03AD01 |
| Vormen & Sterktes | Tabletten (1,5 mg enkelvoudige dosis) |
| Fabrikanten | Laboratoire HRA Pharma, Gedeon Richter, diverse parallelimporteurs |
| Verkoopstatus | Vrij verkrijgbaar bij apotheek en drogist (niet op recept) voor vrouwen ouder dan 16 jaar* |
*Let op: Voor meisjes onder de 16 jaar kan uitgifte uitsluitend plaatsvinden na apothekersconsult of artsbeoordeling.
2. Werking (mechanisme van actie)
- Eenvoudig uitgelegd: Levonorgestrel voorkomt hoogstwaarschijnlijk een zwangerschap door de eisprong (ovulatie) uit te stellen of te remmen, zodat een bevruchting erg onwaarschijnlijk wordt.
- Voor zorgverleners: Het hoofdeffect is het blokkeren of uitstellen van de LH-piek, waardoor de ovulatie wordt verhinderd. Levonorgestrel werkt vooral vóór de eisprong. Het voorkomt niet de innesteling van een bevrucht eitje.
3. Farmacokinetiek
- Absorptie: Snel en bijna volledig, met een piekconcentratie na ongeveer 2 uur.
- Metabolisme: Hoofdzakelijk via de lever (CYP3A4).
- Eliminatie: Via urine en feces; halfwaardetijd circa 24 uur.
- Duur van werking: Enkele dagen, maar effectief als noodmiddel alleen bij snelle inname (ideaal binnen 12 uur, maximaal 72 uur na onbeschermde gemeenschap).
4. Gebruik in het dagelijks leven & goede gewoontes
- Neem zo snel mogelijk een tablet van 1,5 mg na onbeschermde seks of bij het falen van anticonceptie (bijv. gescheurd condoom).
- Indien binnen 3 uur na inname wordt overgegeven, neem dan direct een nieuwe tablet.
- Lees de bijsluiter aandachtig; overleg bij twijfel met apotheek of huisarts.
- Plan B is een noodmiddel, geen vervanger van reguliere anticonceptie!
In Nederland is Plan B direct verkrijgbaar in iedere apotheek, steeds vaker ook bij drogisten. Online bestellen via erkende kanalen is mogelijk, mits er verificatie plaatsvindt van leeftijd/leefstijl.
5. Inname ’s ochtends vs. ’s avonds
- Voorkeur: Zo snel mogelijk na onbeschermde seks, tijdstip maakt niet uit — de effectiviteit hangt vooral af van tijd tot inname, niet van uur van de dag.
- Tip: Houd de tablet in huis voor noodgevallen, zodat directe inname altijd mogelijk is.
6. Met voedsel of op een lege maag?
- Maaltijd-effect: Mag met of zonder voedsel worden ingenomen. Geen bekende invloed van gangbare Nederlandse voeding op opname/werkzaamheid.
- Advies: Bij gevoeligheid voor misselijkheid, licht eten vóór inname kan helpen.
7. Interactiewaarschuwingen
| Interactant | Advies |
|---|---|
| Geneesmiddelen die CYP3A4 induceren (bv. carbamazepine, rifampicine, sint-janskruid) | Kan werking Plan B verminderen; extra anticonceptie/alternatief overwegen. |
| HIV-medicatie (o.a. ritonavir, efavirenz) | Verminderde werking mogelijk; overleg met arts. |
| Alcohol | Geen directe interactie, maar overmatige inname kan gebruik negatief beïnvloeden (missen van inname of braken). |
| Grapefruitsap | Theoretisch effect op CYP3A4, klinisch weinig relevant. |
| Andere hormonen/anticonceptiva | Kan gebruik van routine-anticonceptie verstoren; start reguliere anticonceptie direct na Plan B. |
8. Indicaties
| Officiële indicatie | Postcoïtale (nood-)anticonceptie binnen 72 uur na onbeschermde gemeenschap/anticonceptiefalen |
|---|---|
| Off-label gebruik | Niet aanbevolen of onderzocht, uitsluitend onder specialistisch toezicht |
9. Doseringen per indicatie en groep
| Leeftijd/groep | Dosering | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Volwassenen | 1 tablet van 1,5 mg, eenmalig | Zo snel mogelijk na seks, max. tot 72 uur |
| Adolescenten (12–16 jaar) | 1 tablet van 1,5 mg, eenmalig | Onder apothekers- of artsadvies; bij jonger dan 16 extra zorgvuldigheid |
| Ouderen (>50 jaar) | Niet bedoeld voor deze groep | Postmenopauzaal: niet relevant |
| Overgewicht (BMI >30) | 1 tablet van 1,5 mg (effectiviteit kan afnemen) | Overweeg alternatief, bv. koperspiraal |
10. Veiligheidsprofiel & bijwerkingen
| Frequentie | Bijwerkingen/wijzigingen |
|---|---|
| Zeer vaak (>10%) | Misselijkheid, buikpijn, vermoeidheid, hoofdpijn, menstruatieverstoringen |
| Vaak (1–10%) | Duizeligheid, diarree, gevoelige borsten, stemmingswisselingen |
| Zelden (<1%) | Allergische huidreacties, jeuk, overgeven |
| Contra-indicaties | Bekende allergie voor levonorgestrel of hulpstoffen; ernstige leveraandoening |
| Waarschuwingen | Niet bedoeld voor regelmatig herhaald gebruik; wees alert op uitblijven menstruatie (mogelijk zwangerschapstest nodig) |
11. Juiste gebruiksrichtlijnen (praktisch advies)
- Bewaar de tablet bij kamertemperatuur, buiten bereik van kinderen.
- Gebruik een anticonceptiemethode bij volgende seks tot volgende menstruatie.
- Bij braken binnen drie uur: herhaal de dosering.
- Raadpleeg arts/apotheek bij gezondheidsvragen of gebruik van andere medicijnen.
- Gebruik in Nederland discreet en laagdrempelig, privacy wordt gerespecteerd bij apotheek/drogist.
- Controleer bij vertraagde of afwijkende menstruatie de zwangerschap met een test.
12. Alternatieve behandelingsopties (vergoed door zorgverzekering, overzicht)
| Optie | Voordelen | Nadelen | Vergoeding |
|---|---|---|---|
| Koperspiraal (IUD) | Zeer effectief, tot 5 dagen na seks, langdurige bescherming | Invasief, plaatsing vereist (arts), kostbaarder | Veelal gedeeltelijk vergoed |
| Levonorgestrel-tablet (Plan B, NorLevo®, Postinor®) | Eenvoudige inname, direct verkrijgbaar, geen recept noodzakelijk | Minder effectief bij overgewicht, vaker bijwerkingen, beperkt tot 72 uur | Niet standaard vergoed, betaalbaar (ca. €15-€20) |
| Ulipristalacetaat (ellaOne®) | Werkt tot 120 uur (5 dagen), iets effectiever bij hogere BMI | Recept of apothekersbeoordeling vereist, prijs hoger (ca. €30-€40) | Niet standaard vergoed |
13. Wettelijke, registratie– en vergoedingsstatus Nederland
- Registratie: Bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG, www.cbg-meb.nl).
- Receptstatus: Plan B (Levonorgestrel 1,5 mg) is vrij verkrijgbaar bij apotheek/drogist voor gebruikers ouder dan 16 jaar.
- Vergoeding: Niet opgenomen in het basispakket van de zorgverzekering (buiten zwangerschap, medisch advies mogelijk uitzondering).
- Toelating: UR (Uitsluitend op Recept) niet van toepassing voor Plan B, wel voor sommige alternatieven.
14. Laatste onderzoek & richtlijnen (2022–2025; Nederlandse context)
- KNMG- en NHG-standaard (2024): Levonorgestrel binnen 72 uur na onbeschermde gemeenschap aanbevolen, koperspiraal blijft meest effectief.
- RIVM waarschuwt voor iets verminderde effectiviteit bij BMI > 30; overleg met zorgverlener.
- Internationale review (Lancet, 2023): Effectiviteit Plan B bij tijdige inname (>95% binnen 12 uur, ca. 85% tot maximaal 72 uur).
- Niet geschikt bij vermoede of bevestigde zwangerschap (geen abortuseffect, geen schade bij reeds bestaande zwangerschap).
- Actualisatie EMA-position paper (2024): Herbevestigt snelle inname als centraal voor maximale bescherming.
15. Beschikbaarheid, verpakkingen en levering
| Verpakking | Indicatieve prijs (€) | Levering Amsterdam | Levering Rotterdam | Levering Utrecht/Den Haag/Groningen/Eindhoven |
|---|---|---|---|---|
| 1 tablet | 15–20 | Spoed (2 uur) of volgende dag | Spoed (2 uur) of volgende dag | Volgende dag – 2 dagen |
| 2 tabletten (huisvoorraad) | 25–35 | Spoed (2 uur) of volgende dag | Spoed (2 uur) of volgende dag | Volgende dag – 2 dagen |
Verkrijgbaar in apotheek, drogist (Etos, Kruidvat), geselecteerde online partners (controleer keurmerk!).
16. Veelgestelde vragen (FAQ)
1. Moet ik ongesteld worden na gebruik van Plan B?Meestal volgt uw menstruatie binnen enkele dagen tot maximaal 1 week van de verwachte datum. Is dit niet het geval, doe dan een zwangerschapstest na drie weken.
2. Kan ik Plan B meerdere keren per maand gebruiken?Het mag, maar wordt afgeraden. Plan B is geen reguliere anticonceptie. Herhaald gebruik kan de menstruatie ontregelen en beschermt niet langdurig.
3. Wat doe ik als ik moet overgeven na inname?Als u binnen 3 uur na inname moet overgeven, neem dan zo snel mogelijk een nieuwe tablet in.
4. Is Plan B schadelijk als ik toch zwanger blijk te zijn?Plan B veroorzaakt geen abortus en heeft geen bekende schadelijke effecten op een bestaande zwangerschap.
5. Kan ik direct overstappen op mijn gewone anticonceptie?Ja, u kunt direct uw reguliere anticonceptie starten of hervatten. Gebruik wel een condoom tot uw volgende menstruatie.
Vragen of advies nodig?
Neem bij aanvullende vragen contact op met uw apotheker of huisarts, of bezoek onze privacy-gerespecteerde balie voor een persoonlijk advies.
