Sprycel (Dasatinib): Patiëntvriendelijke Informatie
Basisinformatie over het medicijn
| Internationale Niet-Beschermde Naam (INN) | Dasatinib |
|---|
| Merknaam Nederland | Sprycel |
|---|
| ATC-code | L01EA02 |
|---|
| Verkrijgbare vormen & sterktes | Filmomhulde tabletten van 20 mg, 50 mg, 70 mg, 80 mg, 100 mg en 140 mg |
|---|
| Fabrikanten | Bristol-Myers Squibb B.V. |
| Receptstatus | Uitsluitend op medisch recept (UR-geneesmiddel) |
Werkingsmechanisme
- In eenvoudige termen: Dasatinib is een zogenoemde tyrosinekinaseremmer. Het remt bepaalde eiwitten (tyrosinekinasen) in de kankercel die nodig zijn voor de groei en deling van deze cellen. Daardoor wordt de groei van de zieke cellen afgeremd of gestopt.
- Voor specialisten: Dasatinib is een multikinase-remmer die BCR-ABL, c-KIT, PDGFR, Src-familie kinases (inclusief LYN, SRC) blokkeert. Dit onderdrukt proliferatie van kwaadaardige hematopoëtische cellen bij chronische myeloïde leukemie (CML) en Philadelphia-positieve acute lymfoblastenleukemie (Ph+ ALL).
Farmacokinetiek
- Absorptie: Snel na orale inname, piekplasma binnen 0,5-3 uur.
- Metabolisme: Vooral via de lever door CYP3A4-enzymen.
- Eliminatie: Voornaamste uitscheiding via de feces (85%), restant via urine; halfwaardetijd circa 3-5 uur.
- Duur van werking: Dagelijks gebruik; effect blijft bij regelmatige inname behouden.
Gebruik in het dagelijks leven & praktische richtlijnen
- Sprycel wordt meestal 1x per dag ingenomen met water, heel doorslikken (niet kauwen of pletten).
- Gebruik het medicijn dagelijks rond hetzelfde tijdstip voor het beste effect. Indien u een dosis mist, neem dan de volgende dosis op het gebruikelijke tijdstip (niet dubbel nemen).
- Typisch startdosis bij CML (volwassenen): 100 mg eenmaal daags.
- Voor Ph+ ALL: Start meestal met 140 mg eenmaal daags.
- Voor kinderen: Dosis op basis van gewicht/lichaamsoppervlak, onder specialistische begeleiding.
- Overleg altijd met uw arts of apotheker bij vragen over dosering of inname.
Ochtend vs. avond dosering – Tips voor regelmaat
- Ochtend: Voor veel patiënten praktisch, vermindert kans op slapeloosheid door mogelijke bijwerkingen zoals rusteloosheid/insomnia.
- Avond: Geschikt als dit past binnen het dagelijks ritme. Let op: niet innemen vlak voor slaap als maagklachten optreden.
- Advies: Kies een vast moment dat past bij uw voorkeur en dagindeling. Zet een wekker/herinnering om regelmaat te waarborgen.
Inname met of zonder voedsel
- Dasatinib mag met of zonder voedsel worden ingenomen. Nederlandse maaltijden zoals ontbijt met brood of een lichte lunch beïnvloeden de opname niet significant.
- Vermijd grapefruit(sap) of pomelo: dit kan de werking/veiligheid beïnvloeden.
- Let op met grote, vetrijke maaltijden: kan de opname marginaal verhogen, maar dit is klinisch niet relevant.
Interacties – Belangrijke waarschuwingen
| Interactiemiddel | Effect | Advies |
| Grapefruit/pomelo & -sap | Verhoogt dasatinib-spiegels | Vermijden |
| Alcohol | Verhoogt kans op bijwerkingen zoals leverproblemen | Beperk gebruik |
| Antacida (maagzuurremmers) | Vermindert absorptie van dasatinib | Neem minimaal 2 uur ertussen |
| Azool-antimycotica (bv. ketoconazol) | Verhoogt dasatinib-spiegels | Overleg met arts bij combineren |
| Rifampicine, fenytoïne | Vermindert effectiviteit dasatinib | Vermijden indien mogelijk |
| St. Janskruid (kruidensupplement) | Verlaagt effectiviteit | Niet gebruiken |
Aangewezen indicaties
| Officiële indicatie (SMPC) | Off-label toepassing |
- Chronische myeloïde leukemie (CML) – Philadelphia-chromosoom positief (Ph+), alle stadia
- Acute lymfoblastenleukemie (ALL) – Philadelphia-chromosoom positief (Ph+), behandeld of recidief
| - Behandeling van CML in pediatrie (off-label goed ingeburgerd in NL)
- Bepaalde andere hematologische maligniteiten (alleen onderzoek, niet standaard)
|
Doseringen per klinische indicatie
| Indicatie | Dosis volwassenen | Dosis kinderen | Dosis ouderen |
| CML, chronische fase | 100 mg 1x daags | 60 mg/m² 1x daags*
(max. 100 mg) | 100 mg 1x daags1 |
| CML, versnelde/blastaire fase | 140 mg 1x daags | 80 mg/m² 1x daags*
(max. 140 mg) | 140 mg 1x daags1 |
| Ph+ ALL | 140 mg 1x daags | 80 mg/m² 1x daags* | 140 mg 1x daags1 |
* Kinderdosering altijd individueel onder specialistische begeleiding.
1 Dosis bij ouderen kan verlaagd worden bij bijwerkingen of verminderde nier/lichaamsfunctie. Veiligheidsprofiel en mogelijke bijwerkingen
| Bijwerking | Frequentie | Waarschuwing |
| Beenmergonderdrukking (anemie, leukopenie, trombocytopenie) | Zeer vaak | Bloedbeeldcontrole noodzakelijk |
| Vermoeidheid | Zeer vaak | Meestal tijdelijk, meld aan arts bij ernstige vermoeidheid |
| Oedeem (vochtophoping) | Vaak | Advies bij plotselinge gewichtstoename |
| Eetlustverlies, misselijkheid, diarree | Vaak | Eet kleine frequente maaltijden |
| Leverwaarden verhoogd | Regelmatig | Controle bij leverfunctieproblemen |
| Huiduitslag, jeuk | Regelmatig | Meld bij verergering aan arts of apotheek |
| Hartritmestoornissen, vocht rondom het hart/longen | Zeldzaam | Direct melden bij duizeligheid, benauwdheid, pijn op de borst |
| Longproblemen zoals pleurale effusie | Afhankelijk van dosis en risicoprofiel | Bij kortademigheid altijd arts inschakelen |
Adviezen rondom goed gebruik in Nederland
- Bewaar Sprycel op kamertemperatuur, in de originele verpakking buiten bereik van kinderen.
- Lever ongebruikte tabletten in bij de apotheek voor veilige, milieuvriendelijke verwijdering (in overeenstemming met het Nederland afvalbeleid).
- Gebruik geen supplementen of kruiden zonder overleg vanwege risico op interacties.
- Regelmatige bloedcontroles door arts zijn noodzakelijk om het effect & veiligheid te beoordelen.
- Gebruik bij auto rijden: Sprycel kan duizeligheid veroorzaken; rijd niet bij klachten.
- Meld ongebruikelijke bloedingen, blauwe plekken of infecties direct bij zorgverlener.
- Vrouwen die zwanger zijn of willen worden, raadpleeg de arts vanwege risico op schade aan het ongeboren kind.
- Vaccinaties: overleg altijd met arts, sommige vaccins (met levende virussen) zijn mogelijk niet geschikt.
Alternatieve behandelopties en vergoeding (NZa, GVS)
| Alternatief geneesmiddel (NL) | Voordelen | Nadelen | Vergoeding GVS |
| Imatinib (Glivec) | Langste ervaring, mild bijprofiel | Resistentie bij sommige patiënten | Ja |
| Nilotinib (Tasigna) | Krachtig alternatief bij resistentie | Strikt nuchter innemen, hogere kans op cardiovasculaire risico's | Ja |
| Bosutinib (Bosulif) | Werkzaam bij sommige gevallen van Imatinib-resistentie | Maag-darm bijwerkingen frequent | Ja |
| Ponatinib (Iclusig) | Indicatie voor zeldzame mutaties (T315I) | Hoog risico op zware bijwerkingen (vaatproblemen) | Ja, bij specifieke indicatie |
Soms zijn beenmergtransplantatie of experimentele therapieën (klinische trials) een optie. Overleg altijd met de hematoloog over de beste behandelingsstrategie.
Wet- en regelgeving, registratie & vergoeding in Nederland
- Sprycel (Dasatinib) is in Nederland geregistreerd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) en wordt door de CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) bewaakt.
- Sprycel is een UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept en strikte apotheekverstrekking).
- Volledige vergoeding onder het GVS bij geïndiceerd gebruik, mits goedgekeurde indicatie.
- Voor off-label gebruik (zoals bij pediatrische CML) kan aanvullende vergoedings- of machtigingsprocedure gelden; informeer bij uw verzekeraar.
Nieuwste onderzoek en richtlijnen (2022–2025)
- Recente Nederlandse behandelrichtlijnen (HOVON, Hemato-Oncologie Volwassenen Nederland) bevestigen de plek van dasatinib als tweedelijns of soms eerstelijns behandeling CML, vooral bij intolerantie voor imatinib.
- Pediatrische registratie (EMA 2022): Sprycel mag nu ook gebruikt worden bij kinderen & adolescenten met Ph+ ALL/CML. Nederlandse centra volgen dit beleid.
- Wetenschappelijk onderzoek (Lancet Haematology, 2023-24): dasatinib blijkt effectief en veilig in de lange termijn bij de meeste patiënten; regelmatige controles blijven noodzakelijk voor optimale veiligheid.
- Laatste meta-analyses bevestigen - in vergelijking met andere TKI’s - een vergelijkbare overleving, maar met specifieke aandacht voor pulmonale bijwerkingen (pleuravocht) en bloedbeeldafwijkingen.
Beschikbaarheid, verpakkingsgrootten & levering
- Verkrijgbaar in dozen met 30, 60 of 120 tabletten (afhankelijk van sterkte).
- Indicatieve prijs: €2.600 - €6.200 per maand (afhankelijk van sterkte/dosis en contract met zorgverzekeraar – altijd volledige vergoeding bij bovengenoemde indicaties).
| Stad | Levertijd via apotheek |
| Amsterdam | 1 werkdag |
| Rotterdam | 1 werkdag |
| Utrecht | 1 werkdag |
| Groningen | 1-2 werkdagen |
| Maastricht | 1-2 werkdagen |
| Overige regio’s | 1-3 werkdagen |
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Wat moet ik doen als ik Sprycel een keer vergeet in te nemen?
Sla de vergeten dosis over en neem de volgende dosis op het gebruikelijke tijdstip. Neem nooit een dubbele dosis om een vergeten dosis in te halen. - Mag ik stoppen met Sprycel als ik me weer goed voel?
Nee, stop nooit op eigen initiatief. Het effect van Sprycel gaat verloren bij onderbreken en daarmee vergroot u het risico op terugkeer van de ziekte. Overleg altijd met uw arts over stoppen of pauzeren. - Kan Sprycel samen met mijn andere medicijnen?
Niet altijd. Met name sommige maagzuurremmers, antibiotica en kruidenpreparaten kunnen invloed hebben op de werking of bijwerkingen. Bespreek altijd met uw arts of apotheker welke middelen u gebruikt. - Mag ik alcohol drinken tijdens Sprycel-gebruik?
Matig alcoholgebruik is toegestaan, maar overmatig gebruik vergroot het risico op leverproblemen en bijwerkingen. Bij twijfel, overleg met uw arts. - Mag ik autorijden tijdens de behandeling?
Alleen als u zich fit voelt en geen last heeft van duizeligheid, vermoeidheid of wazig zien. Wees voorzichtig tot u weet hoe Sprycel bij u werkt.
Voor verdere vragen of persoonlijk advies, neem contact op met uw behandelend arts of de apotheek.
