Seroquel (Quetiapine): Uitgebreide Medicatie-informatie voor Patiënten in Nederland
Basisinformatie
| Stofnaam (INN) | Quetiapine |
|---|---|
| Merknaam Nederland | Seroquel, Seroquel XR, diverse generieke versies |
| ATC-code | N05AH04 |
| Beschikbare vormen & Sterktes | Tabletten (filmomhuld): 25 mg, 50 mg, 100 mg, 150 mg, 200 mg, 300 mg, 400 mg. Seroquel XR (vertraagde afgifte): 50 mg, 150 mg, 200 mg, 300 mg, 400 mg. |
| Fabrikanten (NL) | AstraZeneca B.V., diverse generieke producenten zoals Accord, Sandoz, Teva, Mylan |
| Wettelijke Status | Uitsluitend op recept verkrijgbaar (UR-geneesmiddel; receptplichtig) |
Werking (Werkingsmechanisme)
Quetiapine behoort tot de atypische antipsychotica. Het werkt door het beïnvloeden van verschillende neurotransmitters, zoals dopamine en serotonine, in de hersenen. Bij mensen met een psychotische stoornis zijn deze stoffen vaak uit balans, wat kan leiden tot hallucinaties, wanen, stemmingswisselingen of slapeloosheid. Seroquel herstelt dit evenwicht, waardoor klachten verminderen.
Voor specialisten: Quetiapine is een dopamine D2- en serotonine 5HT2-receptorantagonist met een relatief lage affiniteit voor D2, waardoor extrapiramidale bijwerkingen zeldzamer zijn dan bij oudere antipsychotica.
Farmacokinetiek (Opname, verwerking en uitscheiding)
- Opname: Quetiapine wordt snel opgenomen, met maximale bloedspiegel (Cmax) na 1,5 uur (IR) of 5 uur (XR).
- Biologische beschikbaarheid: ca. 9% (door first-pass effect in de lever).
- Metabolisme: Extensief in de lever via CYP3A4. Omgezet in inactieve metabolieten.
- Eliminatie: Via urine (73%) en feces (20%). Eliminatiehalfwaardetijd ca. 7 uur (IR) of 12 uur (XR).
- Werkingsduur: Klinisch effect houdt doorgaans 12–24 uur aan.
Gebruik in het Dagelijks Leven & Beste Praktijken
Typische doseringen:
- Afhankelijk van indicatie, bijvoorbeeld: 50–800 mg per dag.
- Geleidelijk opbouwen om bijwerkingen te beperken.
- Bij Seroquel XR: meestal 1x daags, bij voorkeur 's avonds.
- Bij tabletten met directe afgifte: 2–3x daags, eventueel verdeeld over dag en avond.
Praktische tips voor Nederland: Neem altijd volgens voorschrift in. Zorg voor een vast innamemoment; combineer dit met een dagelijks ritueel, zoals tandenpoetsen of het avondeten. Bij twijfel: consulteer uw apotheker.
Ochtend- versus Avonddosering
- Avond: De meeste patiënten nemen Seroquel 's avonds, vanwege het kalmerende effect en mogelijke slaperigheid als bijwerking. Dit past goed in de Nederlandse leefstijl, waarbij men na het avondeten tijdig naar bed wil gaan.
- Ochtend: In bijzondere gevallen (zoals bij gebruik tegen depressieve klachten) kan een ochtenddosering aan de orde zijn. Let dan extra op slaperigheid gedurende de dag.
- Advies: Overleg altijd met uw arts voor individuele aanpassing. Regelmaat is belangrijk voor stabiele werking.
Inname met of zonder Voedsel
- Tabletten met onmiddellijke afgifte (IR): Kan met of zonder voedsel worden ingenomen.
- Seroquel XR: Idealiter op een lege maag innemen (minstens 1 uur voor of 2 uur na een maaltijd).
- Nederlandse eetcultuur: Indien u gewend bent aan drie hoofdmaaltijden per dag, plan uw dosering rondom uw vast eetpatroon (bijv. voor het avondeten).
- Voedsel (vooral vetrijk): kan de opname van Seroquel XR versterken. Volg het advies van uw arts/apotheker.
Interactiewaarschuwingen
| Type | Voorbeeld(en) | Beschrijving/richtlijnen |
|---|---|---|
| Voedsel | Grapefruitsap | Niet gebruiken! Grapefruit verhoogt de hoeveelheid quetiapine in het bloed. |
| Alcohol | Bier, wijn, sterke drank | Vermijd. Alcohol versterkt het sederende effect, verhoogt kans op sufheid en valgevaar. |
| Geneesmiddelen | CYP3A4-remmers (zoals ketoconazol, erythromycine), CYP3A4-inductoren (zoals carbamazepine) | Bespreek met uw arts. Sommige middelen verhogen of verlagen het quetiapinegehalte fors. |
| Andere psychofarmaca | Antidepressiva, benzodiazepinen | Kans op versterkte bijwerkingen; altijd overleg met arts of apotheker. |
Aangewezen Indicaties
| Indicatie | Status | Korte toelichting |
|---|---|---|
| Schizofrenie | Officieel | Behandeling van psychoses |
| Bipolaire stoornis | Officieel | Vooral in depressieve of manische fase |
| Depressieve episodes (als add-on) | Officieel | In combinatie met andere antidepressiva |
| Delier, ernstige slapeloosheid bij psychiatrische aandoening | Off-label | Alleen na strikte overweging arts |
Dosering per Indicatie en Doelgroep
| Doelgroep/Indicatie | Dosering (start/onderhoud/maximaal) | Toelichting |
|---|---|---|
| Volwassene (schizofrenie/bipolair) | 50 mg (dag 1) stapsgewijs naar 300-800 mg/dag | Geleidelijk opbouwen, verdeeld over 1-2 innames/dag |
| Ouderen (>65 jaar) | 25 mg (dag 1), langzaam verhogen naar max. 400 mg/dag | Verhoogd risico op bijwerkingen |
| Kinderen (10-17 jaar, bipolair/psychose) | Start 25 mg/dag, ophogen afhankelijk van tolerantie | Alleen onder strikte specialistische controle |
Bijwerkingen en Veiligheidsprofiel
| Frequentie | Bijwerkingen | Toelichting/risico |
|---|---|---|
| Zeer vaak | Slaperigheid, hoofdpijn, droge mond, duizeligheid | Vooral in de eerste weken, meestal tijdelijk |
| Vaak | Toename eetlust, gewichtstoename, verstopping, tachycardie | Let op gezonde voeding en bewegen |
| Soms | Verhoogde cholesterol- of glucosewaarden | Regelmatige bloedcontrole bij langere duur |
| Zelden | Verlengen QT-interval, epileptische aanval, ernstige allergische reactie | Direct arts raadplegen bij onrustwekkende klachten |
Waarschuwingen: Niet stoppen zonder overleg arts. Plotseling staken kan klachten verergeren. Bij ouderen (dementie) verhoogd risico op CVA en overlijden.
Richtlijnen voor Juiste Inname
- Neem Seroquel dagelijks op hetzelfde tijdstip in.
- Tabletten heel doorslikken met water; niet kauwen of breken (zeker bij XR variant).
- Mis geen dosis, bij vergeten: zo snel mogelijk alsnog innemen, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis.
- Bewaar op een droge, niet te warme plek (20-25°C) buiten bereik van kinderen.
- Regelmatige controles bij arts inclusief bloedonderzoek (cholesterol, glucose, leverwaarden).
- Meld altijd nieuwe klachten of bijwerkingen direct aan de huisarts of apotheker.
Alternatieven (door het Zorginstituut/NZa vergoed, kort overzicht)
- Olanzapine: Effectief bij vergelijkbare indicaties, echter meer kans op gewichtstoename en diabetes.
- Risperidon: Goed onderzocht, meer kans op bewegingsstoornissen.
- Aripiprazol: Minder versuffend, gunstig bij metabool profiel, maar soms minder effectief bij slapeloosheid.
- Clozapine: Alleen bij therapieresistentie vanwege risico op agranulocytose, intensieve bloedcontrole vereist.
Alle genoemde alternatieven zijn opgenomen op de GVS-lijst (Geneesmiddelenvergoedingssysteem), voor de meeste patiënten vergoed.
Wettelijke, Registratie- en Vergoedingsstatus Nederland
- Ingeschreven bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Zorginstituut Nederland heeft quetiapine opgenomen in de basisverzekering voor geregistreerde indicaties.
- Verstrekking alleen via (huis)arts, psychiater of met een herhaalrecept via de apotheek.
- UR-geneesmiddel – alleen op recept verkrijgbaar.
Nieuwste Onderzoek & Praktische Richtlijnen (2022–2025)
- GGZ Standaarden (2023): Quetiapine wordt aanbevolen als eerste- of tweedekeusmiddel bij bipolaire stoornissen en schizofrenie. Zie ook de Farmacotherapeutische Richtlijn uit 2023.
- Internationaal onderzoek (The Lancet, 2022–2024): Quetiapine blijft een van de veiligste atypische antipsychotica wanneer regelmatig gecontroleerd op metabole bijwerkingen.
- Antidepressief gebruik (2024): Toevoeging van quetiapine bij therapieresistente depressie is effectief, maar let op bij langdurig gebruik op gewicht en glucose.
- Bij ouderen: FMH/KNMP adviseert extra voorzichtigheid in verband met valrisico en delier.
Beschikbaarheid, Voorraad, Prijzen en Levering
| Verpakking | Inhoud | Indicatieve prijs (2024, excl. eigen risico) | Levertijd (voorraad NL apotheken) |
|---|---|---|---|
| Seroquel 100 mg | 60 tabletten | ca. € 32,00 (origineel), € 9,00 (generiek) | 1 werkdag (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag) |
| Seroquel XR 300 mg | 30 tabletten | ca. € 42,00 (origineel), € 12,00 (generiek) | 1-2 werkdagen (Eindhoven, Groningen, Arnhem) |
Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Mag ik Seroquel innemen met andere medicijnen?
Overleg altijd met uw arts of apotheker. Seroquel kan met veel middelen gecombineerd worden, maar sterke CYP3A4 remmers/inductoren of andere psychofarmaca noodzaken soms aanpassingen. - Krijg ik Seroquel vergoed?
Ja, bij geregistreerde indicaties (schizofrenie, bipolaire stoornis, add-on bij depressie) krijgt u het middel doorgaans volledig vergoed vanuit de basisverzekering (GVS); wel geldt het standaard eigen risico. - Helpt Seroquel ook bij slaapproblemen?
Bij slapeloosheid door psychiatrische aandoeningen kan Seroquel (off-label) worden gebruikt. Voor 'gewone' slapeloosheid zonder psychiatrische diagnose is het niet aanbevolen of vergoed. - Mag ik autorijden of machines bedienen?
Start niet met autorijden totdat u weet hoe u op Seroquel reageert: het kan sufheid veroorzaken. Raadpleeg bij twijfel uw arts of check www.rijveiligmetmedicijnen.nl. - Kan ik stoppen wanneer ik mij beter voel?
Stop nooit plotseling zonder overleg met uw arts! Geleidelijke afbouw is noodzakelijk om terugval of onthoudingsverschijnselen te voorkomen.
