Chloromycetin (Chlooramfenicol): Uitgebreide Productinformatie voor Nederlandse Patiënten
Basisinformatie product
| Internationale Naam (INN) | Chlooramfenicol |
|---|---|
| Merknamen (NL) | Chloromycetin, Chlooramfenicol FNA |
| ATC-code | J01BA01 |
| Beschikbare toedieningsvormen | Oogdruppels (0,5% en 1%), oogzalf (1%), capsules (250 mg, uitsluitend op artsenverklaring), infuus (uitzonderlijk, ziekenhuisgebruik) |
| Fabrikanten | Teva Nederland, FNA (Formularium der Nederlandse Apothekers), Pfizer (wereldwijd) |
| Receptstatus | UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept verkrijgbaar), voor oogdruppels en zalf zonder intern gebruik soms als zelfzorgmiddel bij kind ouder dan 2 jaar, afhankelijk van formulering |
Werkingsmechanisme
Voor patiënten: Chlooramfenicol is een antibioticum dat werkt door de groei van bepaalde bacteriën te stoppen. Het zorgt ervoor dat bacteriën geen eiwitten meer kunnen maken, die zij nodig hebben om te overleven. Zo bestrijdt het infecties veroorzaakt door gevoelige bacteriën.
Voor specialisten: Chlooramfenicol bindt reversibel aan de 50S-subeenheid van het bacterieel ribosoom, waardoor de peptidyltransferase-activiteit wordt geremd en de eiwitsynthese stopt. Het werkt bacteriostatisch en soms bactericide tegen bepaalde pathogenen.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Oraal toegediend chlooramfenicol wordt snel en volledig uit het maag-darmkanaal opgenomen. Lokale oculaire toepassing resulteert vooral in hoge concentraties in het oogweefsel.
- Metabolisme: De lever zet chlooramfenicol om via glucuronidering en een deel blijft onveranderd. NL-volwassenen zonder leverstoornis klaren het middel normaal snel.
- Eliminatie: 90% uitgescheiden via urine (als metaboliet), een klein deel via gal.
- Werkingsduur: Systemisch ca. 6 uur, lokale toedieningen (oog) werken meestal 2-6 uur per dosis.
Gebruik in het dagelijks leven & beste praktijkvoorbeelden
In Nederland wordt chlooramfenicol vooral gebruikt als oogdruppels of oogzalf voor bacteriële ooginfecties (conjunctivitis), soms als capsule bij ernstige infecties als geen alternatief beschikbaar is. De arts bepaalt de optimale dosering en duur, afhankelijk van het ziektebeeld. Bij chronisch of herhaald gebruik is artsencontact noodzakelijk.
- Typische oogdruppeldosering: 1 druppel in het aangedane oog, 4-6x per dag (volwassenen en kinderen vanaf 2 jaar, volgens bijsluiter en artsadvies).
- Oogzalf: Driemaal daags een kleine hoeveelheid in het aangedane oog.
- Capsules/tabletten: 50 mg/kg per dag verdeeld over meerdere doses (volwassenen en kinderen; alleen bij strikte indicatie via arts).
- Toediening: Handen wassen, oogdruppels liefst zonder contact met het oog aanbrengen, lensgebruik vermijden tijdens behandeling.
In het dagelijks leven is het belangrijk de volledige kuur af te maken. Oogdruppels zijn tot 28 dagen na openen bruikbaar (zie verpakking). Vermijd het gebruik van contactlenzen gedurende de behandeling.
Ochtend- versus avonddosering
- Voordelen ochtend: Gebruik in de ochtend zorgt voor maximale medicijnspiegels gedurende actieve uren en voorkomt dat u een dosis vergeet.
- Voordelen avond: Oogzalf kan 's nachts gegeven worden voor langdurige werking en minder wazig zicht overdag.
- Regelmaat is belangrijker dan exacte tijdstip; stel een alarm in indien nodig. Bij capsules is spreiding over de dag essentieel.
Inname met of zonder voedsel
- Oraal: Chlooramfenicol-capsules kunnen met of zonder voedsel worden ingenomen. Bij klachten van misselijkheid kan inname met een lichte maaltijd (Nederlandse boterham, cracker) de maag sparen.
- Oogaandieningen: Voedsel heeft geen invloed op druppels of zalf.
- Let op: Yoghurt, melk of koffie hebben geen effect op de werking.
Er is geen speciaal Nederlands dieetadvies nodig bij dit medicijn.
Interactiewaarschuwingen
| Type | Interactie | Betekenis/advisering |
|---|---|---|
| Alcohol | Geen directe interactie, maar leverbelasting kan door combinatie toenemen | Matig alcoholgebruik is toegestaan |
| Andere geneesmiddelen | Fenobarbital, fenytoïne, warfarine | Verhoogde kans op bijwerkingen of verminderde werking; arts/apotheker waarschuwen |
| Voeding | Geen relevante voedselinteracties | Normaal Nederlands dieet mogelijk |
Indicaties
| Indicatie | Toelichting | Officieel/off-label |
|---|---|---|
| Bacteriële conjunctivitis | Ontsteking slijmvlies oog | Officieel |
| Ernstige bacteriële infecties (meningitis, tyfus) | Alleen wanneer alternatieven niet werken of zijn verdragen | Officieel (maar zelden) |
| Endoftalmitis, keratitis | Uitgebreide, ernstige ooginfecties | Off-label (specifieke ziekenhuisbehandeling) |
Dosering volgens klinische indicatie
| Indicatie/Patiëntgroep | Oogdruppels | Oogzalf | Capsules (oraal) |
|---|---|---|---|
| Volwassene | 1 druppel 4-6x/dag | 3x/dag dun laagje | 250 mg elke 6 uur |
| Kind (ouder dan 2 jaar) | 1 druppel 4-6x/dag | 3x/dag dun laagje | 12,5 mg/kg elke 6 uur |
| Oudere | 1 druppel 4-6x/dag | 3x/dag | 125-250 mg elke 6 uur, afhankelijk van nier-/leverfunctie |
Bijwerkingen en veiligheidsprofiel
- Vaak: Lichte irritatie of branderig gevoel bij toediening aan het oog, tijdelijke roodheid.
- Soms: Wazig zicht (oogzalf), allergische reactie (jeuk, zwelling, uitslag rond het oog).
- Zelden: Beenmergsuppressie (ernstig bij systemisch gebruik), aplastische anemie, grijs syndroom bij prematuren.
| Bijwerking | Frequentie | Advies |
|---|---|---|
| Licht branderig gevoel | Vaak | Gaat meestal vanzelf over |
| Allergische reactie | Soms | Stoppen, arts raadplegen |
| Beenmergdepressie | Zelden | Arts waarschuwen bij onverklaarbare blauwe plekken, koorts, bloedarmoede |
| Overgevoeligheidsreactie | Zelden | Onmiddellijk stoppen, hulp inschakelen |
Richtlijnen voor juist gebruik
- Was altijd uw handen vóór en na het gebruik.
- Raak het oog of de huid rondom niet aan met de dop of tube.
- Gebruik geen contactlenzen tijdens behandeling; dit is een KNMP-advies.
- Volg altijd het complete behandelschema, ook als symptomen eerder verdwijnen.
- Raadpleeg een arts als de klachten na 5 dagen niet over zijn.
- Bewaar geopend flesje oogdruppels na openen maximaal 28 dagen (NL-richtlijn).
Alternatieve behandelmogelijkheden
- Fusidinezuur: Eerste keus bij milde bacteriële conjunctivitis; minder kans op ernstige bijwerking.
- Ofloxacine oogdruppels: Voor ernstige ooginfecties (antibiotica uit chinolonenklasse).
- Azitromycine oogdruppels: Gebruik bij specifieke bacteriën, vooral bij kind (NFZ-vergoeding beperkt).
- Cloxacilline of penicilline: Kiemgericht, vooral niet-oculair.
Chlooramfenicol geldt als tweedelijnsmiddel volgens het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) na falen fusidinezuur.
Wettelijke, registratie- en vergoedingstatus in Nederland
- Chlooramfenicol is geregistreerd bij het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen).
- Uitsluitend op recept verkrijgbaar, m.u.z. van sommige laaggedoseerde FNA oogpreparaten voor volwassenen (zie zelfzorg).
- Voor systemische toepassing alleen betaalbaar via een artsenverklaring.
- Oogdruppels 0,5–1% worden grotendeels vergoed vanuit basisverzekering; uitzondering mogelijk bij alternatieven of herhaald gebruik.
- Oogzalf en capsules vaak alleen vergoed via apotheek na validatie/declantie (Zorginstituut Nederland/NZa/Dutch Healthcare Authority - NZA-lijst).
Laatste onderzoek en klinische richtlijnen (2022–2025)
- NHG-Standaard ‘Rood oog en oogtrauma’ (2023): Fusidinezuur eerste keus; chlooramfenicol tweede keus bij onvoldoende verbetering na 3 dagen.
- Cochrane review (2022): Chlooramfenicol oogdruppels zijn effectief bij bacteriële conjunctivitis, maar resistentiepatronen dienen meegenomen te worden bij therapiekeuze.
- CBG rapportage 2024: Geen signalen van toegenomen ernstige bijwerkingen bij correct gebruik.
- Ned Tijdschr Geneeskd (2024): Monotherapie met chlooramfenicol volstaat meestal bij eenvoudige infecties; combinatie met systemische antibiotica alleen onder specialistentoekenning.
Beschikbaarheid en levering
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve prijs (2024) | Levertijd Amsterdam | Levertijd Rotterdam | Levertijd Utrecht | Levertijd Groningen |
|---|---|---|---|---|---|
| Oogdruppels 10 ml 0,5% | €4,95 | Op voorraad, <1 dag | Op voorraad, <1 dag | Op voorraad, <1 dag | 1-2 dagen |
| Oogzalf 5 g 1% | €3,45 | Op voorraad, <1 dag | 1 dag | 1 dag | 1-2 dagen |
| Capsules 250 mg (10 st) | €21,95 | 2-3 dagen | 2-3 dagen | 2-3 dagen | 3-4 dagen |
Veelgestelde vragen (FAQ)
- 1. Kan ik contactlenzen dragen tijdens het gebruik van chlooramfenicol?
Nee, u dient geen contactlenzen te dragen tijdens de behandeling met chlooramfenicol oogdruppels of zalf, vanwege risico op extra irritatie en verontreiniging van de lenzen. - 2. Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?
Gebruik de vergeten dosis zodra u eraan denkt, tenzij het al bijna tijd is voor de volgende dosis. Sla nooit een dubbele dosis over. - 3. Mag ik autorijden na gebruik van chlooramfenicol oogzalf?
Direct na aanbrengen van oogzalf kunt u tijdelijk wazig zien. Wacht tot uw zicht volledig helder is voordat u deelneemt aan het verkeer. - 4. Is chlooramfenicol veilig tijdens zwangerschap of borstvoeding?
Gebruik chlooramfenicol alleen na overleg met uw arts; bij lokale toediening is systemische opname gering, maar inname van capsules wordt afgeraden. - 5. Kan ik chlooramfenicol gebruiken bij een lichte oogverkoudheid?
Nee, chlooramfenicol is alleen bedoeld voor bacteriële infecties. Raadpleeg huisarts voor juiste diagnose bij oogklachten.
Voor meer informatie of vragen, neem contact op met uw apotheek of behandelend arts.
