Chloorpromazine – Uitgebreide Productinformatie voor Nederland
Basisinformatie
| Internationale Naam (INN) | Chloorpromazine |
|---|---|
| Handelsnamen Nederland | Largactil®, generieke chloorpromazine tabletten en injecties |
| ATC-code | N05AA01 |
| Beschikbare vormen & sterktes |
|
| Fabrikanten | Sanofi Aventis, diverse generieke fabrikanten |
| Voorschriftstatus | UR-geneesmiddel (uitsluitend op medisch recept) |
Werkingsmechanisme
Chloorpromazine behoort tot de groep klassieke antipsychotica (fenothiazinederivaten). Het werkt voornamelijk door het blokkeren van dopamine-receptoren in de hersenen, vooral de D2-receptor. Voor patiënten betekent dit dat chloorpromazine helpt om overmatige activiteit van bepaalde hersenstoffen (dopamine) te dempen, waardoor symptomen als hallucinaties en wanen kunnen afnemen. Voor zorgprofessionals: het remt post-synaptische mesolimbische dopaminereceptoren en heeft milde effecten op serotonerge, cholinerge, histaminerge en adrenerge systemen, wat bijdraagt aan zowel de effectiviteit als de bijwerkingen.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Orale opnamesnelheid is matig (ca. 25-50%), met piekplasmaspiegels na 1-4 uur.
- Metabolisatie: Extensief in de lever via CYP2D6; belangrijke metabolieten zijn deels actief.
- Eliminatie: Via urine en gal; terminale halfwaardetijd: 15-30 uur.
- Duur van de werking: 6-12 uur na een orale dosis; bij depot-injecties langer.
Gebruik in het dagelijks leven & praktijkadvies
- Typische doseringen: Volwassenen starten vaak met 25-100 mg/dag, opgebouwd tot 300-1000 mg/dag afhankelijk van indicatie.
- Zowel continu gebruik (bij schizofrenie, psychose) als kortdurend (misselijkheid, onrust) komt voor.
- In Nederland wordt chloorpromazine zelden als eerste keuze voorgeschreven; meestal als alternatieve of aanvullende therapie.
- Zelfstandig staken wordt afgeraden; altijd afbouwen in overleg met de arts.
Inname: ochtend versus avond
Chloorpromazine heeft een sederende werking. Dosering in de avond kan helpen bij slapeloosheid, maar kan ook 's ochtends gewenst zijn bij ernstige symptomen. Houd het innamemoment zoveel mogelijk gelijk; zo blijft het geneesmiddel stabiel in het bloed en minimaliseer je bijwerkingen als sufheid overdag.
- Ochtendinname: Kan leiden tot slaperigheid gedurende de dag.
- Avondinname: Bevordert de nachtrust, vermindert hinder van sedatie overdag.
- Bij gespreide dosering: verdeel doseringen gelijkmatig, eventueel hogere dosis ‘s avonds.
Bij het eten of op een lege maag?
Chloorpromazine mag met of zonder voedsel worden ingenomen. Inname met een lichte maaltijd (zoals ontbijt of avondeten – typisch Nederlands: broodmaaltijd of warme avondmaaltijd) vermindert de kans op maagirritatie en misselijkheid. Melkproducten of volle yoghurt kunnen gebruikt worden om maagklachten te verminderen, maar zijn niet verplicht. Krachtig alcoholgebruik moet worden vermeden – zie interacties.
Interactiewaarschuwingen
| Voeding/Alchol/Medicatie | Interactiegevolg |
|---|---|
| Alcohol | Versterkt sederend effect, verhoogd risico op ademhalingsdepressie en bewustzijnsdaling. Vermijd sterk gebruik. |
| Centrale depressiva (benzodiazepinen, opioïden, antihistaminica, barbituraten) | Risico op toegenomen slaperigheid, ademhalingsproblemen. |
| Anticholinergica (bv. atropine, trihexyfenidyl) | Versterkte droge mond, urineretentie, obstipatie. |
| Antihypertensiva | Versterkt bloeddrukverlagend effect; kans op duizeligheid/flauwvallen. |
| MAO-remmers, tricyclische antidepressiva | Verhoogde kans op hartritmestoornissen (QT-verlenging), convulsies. |
| Grapefruitsap | Kan de spiegels verhogen door CYP450-remming. |
| Antacida (maagzuurremmers) | Beïnvloeden de opname. Neem chloorpromazine minstens 2 uur vóór of na een antacidum. |
Aangewezen toepassingen (indicaties)
| Indicatie | Toegelaten in NL? | Toelichting |
|---|---|---|
| Schizofrenie & psychotische stoornissen | Ja | Vooral bij therapieresistente vormen of intolerantie voor moderne middelen |
| Manische episodes bij bipolaire stoornis | Soms/Off-label | Alternatief wanneer andere middelen onvoldoende werken |
| Acute agitatie, onrust | Ja | Voornamelijk bij ziekenhuisopname of palliatieve zorg |
| Ernstige misselijkheid en braken | Soms/Off-label | Vooral bij (chemo)therapieresistente klachten |
| Chronisch hik (singultus) | Soms/Off-label | Bij therapieresistentie |
Doseringen per indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen (≥1 jr) | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Psychose/schizofrenie | Start 25-100 mg/dag, langzaam ophogen tot max. 1000 mg/dag (meestal verdeeld over 2-4 doses) | 0,5–1 mg/kg/dag in 2–3 doses; max 40 mg/dag (off-label, alleen specialist!) | Start met lage dosering (10-25 mg); langzaam ophogen, max. ca. 300 mg/dag |
| Misselijkheid/braken (volwassenen) | 10-25 mg per 6-8 uur, max. 100 mg/dag | Niet geadviseerd zonder specialist | Zie volwassenen, maar met lagere start- en max. dosering |
| Acute agitatie (injectie) | 25-50 mg IM; herhalen na 6 uur indien nodig | Alleen klinisch gebruik | 25 mg IM |
Bijwerkingen & veiligheidsprofiel
- Vaak (≥1/10): slaperigheid, orthostatische hypotensie, droge mond, gewichtstoename, constipatie
- Regelmatig (≥1/100, <1/10): bewegingsstoornissen (tremor, spierstijfheid, tardieve dyskinesie), wazig zien, plasproblemen
- Soms (≥1/1000, <1/100): Seksuele stoornissen, huidreacties, lichtgevoeligheid
- Zelden (<1/1000): Agranulocytose, leverstoornissen, maligne neurolepticasyndroom, toevallen, hartritmestoornissen (QT-verlenging)
- Waarschuwingen: Risico op plotselinge hartdood bij hoge doseringen en bij mensen met cardiale voorgeschiedenis. Regelmatig bloeddruk, lever- en bloedbeeld controleren.
Richtlijnen voor goed gebruik
- Neem chloorpromazine elke dag op ongeveer hetzelfde tijdstip in.
- Binnen Nederland geldt streng toezicht: periodieke controles bij apotheek en voorschrijvende arts.
- Niet abrupt stoppen, wegens risico op onttrekkingsverschijnselen. Altijd afbouwen in overleg met arts.
- Drink voldoende water, eet vezelrijk (Nederlands dieet: brood, groente, fruit) om obstipatie tegen te gaan.
- Let op bij autorijden en gebruik van machines – kans op sufheid/verminderde alertheid.
- Draag in de zomer zonnebrand door risico op huidgevoeligheid (fotosensitiviteit).
- Meld direct nieuwe klachten zoals koorts, geelzucht, spierkrampen of extreme vermoeidheid bij behandelaar.
Alternatieven (vergoeding basisverzekering/NFZ)
- Haloperidol (Haldol®): Klassiek antipsychoticum; minder sederend, meer extrapiramidale verschijnselen. Ruim vergoed.
- Quetiapine (Seroquel®): Modern antipsychoticum (atypisch), minder bewegingsstoornissen, meer kans op gewichtstoename. Vergoed.
- Olanzapine (Zyprexa®): Modern, sterk antipsychoticum; voordeel bij therapieresistentie. Ruim vergoed, maar kans op metabole bijwerkingen.
- Risperidon: Iets minder sederend, kan bewegingsstoornissen geven. Ruim vergoed.
- Clozapine: Voor therapieresistente schizofrenie; strikte monitoring vanwege risico op agranulocytose. Ruim vergoed.
- Amisulpride, aripiprazol: Nieuwe generatie, gunstig bij bepaalde patiëntgroepen.
Overstap naar alternatief altijd in overleg met behandelaar; afstemming op klachtenpatroon, bijwerkingen en individuele voorkeuren.
Juridische, registratie- en vergoedingsstatus in Nederland
- Chloorpromazine is UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept verkrijgbaar)
- Geregistreerd bij het CBG; farmacovigilantie door Lareb.
- Grondstoffen en samenstellingen voldoen aan EU-richtlijnen en de Nederlandse Geneesmiddelenwet.
- Wordt volledig of deels vergoed door het basispakket van de zorgverzekering (Zorgverzekeringswet), afhankelijk van indicatie en merk/generiek gebruik.
- Toezicht op distributie door IGJ (Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd).
Nieuwste onderzoek & klinische richtlijnen (2022–2025)
- Volgens de Richtlijnendatabase is chloorpromazine een tweede- of derdelijnsoptie bij psychotische stoornissen, vooral bij intolerantie voor moderne middelen. Niet aanbevolen als voorkeursmiddel vanwege het bijwerkingenprofiel.
- Recente Cochrane-review 2023: effectiviteit bij psychose is bewezen maar vergelijkbaar met andere klassieke antipsychotica, met relatief hogere kans op sedatie en metabole bijwerkingen (Leucht et al., The Lancet Psychiatry, 2023).
- Bij niet-respons of intolerantie op moderne middelen kan teruggegrepen worden op chloorpromazine binnen de multidisciplinaire GGZ-richtlijnen.
- Voor palliatief gebruik (bijvoorbeeld therapieresistente hik of misselijkheid): opgenomen als optie in het palliatieve zorgdossier (Palliaweb, 2024), met restrictie tot specialistisch voorschrift.
Beschikbaarheid en levering
| Verpakking | Aantal tabletten/injecties | Gemiddelde prijs (2024) | Levering (grotere NL-steden, werkdagen) |
|---|---|---|---|
| Largactil® 25 mg tabletten | 100 | ca. €32 |
|
| 25 mg/ml injectie-ampullen | 10 x 2 ml | ca. €54 | Op aanvraag 2-4 werkdagen overal in Nederland |
Let op: prijzen zijn indicatief en afhankelijk van verzekering en gekozen apotheek. Niet alle sterktes op voorraad; levering via uw vaste apotheek of via online apotheekservice (met geldig Nederlands recept).
Veelgestelde Vragen (FAQ) – Antwoorden voor patiënten
- Kan ik alcohol drinken als ik chloorpromazine gebruik?
Het wordt sterk afgeraden om alcohol te drinken tijdens gebruik van chloorpromazine vanwege toegenomen kans op sufheid, verminderd reactievermogen en gevaarlijke interacties. Bespreek altijd met de arts als u hier vragen over heeft. - Mag ik autorijden of machines bedienen?
Chloorpromazine veroorzaakt vaak sufheid en verminderd reactievermogen, zeker bij start of doseerwijziging. Tijdens deze periodes mag u niet autorijden. Rijgeschiktheid wordt individueel beoordeeld; volg het advies van uw arts en apotheker. - Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?
Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk (tenzij het al bijna tijd is voor de volgende). Neem nooit een dubbele dosis. Bij twijfel: raadpleeg uw apotheek of behandelaar. - Kan ik mijn chloorpromazinegebruik zomaar stoppen?
Nee, dit wordt afgeraden. Plotseling stoppen kan onttrekkingsverschijnselen en het terugkeren van psychische klachten veroorzaken. Raadpleeg altijd uw arts voor een afbouwschema. - Wordt chloorpromazine vergoed door de zorgverzekering?
In de meeste gevallen wordt chloorpromazine vergoed vanuit de basisverzekering, afhankelijk van de indicatie en het gebruik van generiek/merk. Uw apotheker kan u hierover adviseren.
Samenvatting
Chloorpromazine is een klassiek antipsychoticum dat in Nederland op recept wordt voorgeschreven voor onder andere psychotische stoornissen, ernstige onrust en enkele (off-label) toepassingen zoals therapieresistente misselijkheid. Het werkt door invloed op dopamine en andere hersensystemen en heeft een duidelijk bijwerkingenprofiel waaronder sedatie, orthostatische hypotensie en motorische bijwerkingen. In de praktijk wordt chloorpromazine vooral toegepast bij intolerantie of onvoldoende effect van modernere antipsychotica. Chloorpromazine valt onder streng medisch toezicht, met duidelijke richtlijnen voor toediening, bijwerkingenmonitoring en interactie met voeding, andere medicijnen en alcohol. Voor leverbaarheid, vergoeding en overstap naar alternatieven kan uw Nederlandse zorgverlener of apotheek u verder persoonlijk adviseren.
