Aralen (Chloroquine) – Uitgebreide Patiënteninformatie
Basisinformatie over het geneesmiddel
| Internationale Naam (INN) | Chloroquine |
|---|---|
| Merknaam in Nederland | Aralen, Emcoquin |
| ATC-code | P01BA01 |
| Beschikbare vormen & sterktes | Tabletten (250 mg, 500 mg); Oplossing voor injectie (zeldzaam) |
| Fabrikanten | Bayer B.V., Sanofi Aventis B.V. (historisch), diverse generieke fabrikanten |
| Voorschriftstatus | UR (Uitsluitend op recept) |
Werkingsmechanisme
Chloroquine is oorspronkelijk ontwikkeld als antimalariamiddel. Het werkt door het verstoren van normale processen in de malariaparasiet die voorkomt dat deze kan overleven in het menselijke lichaam. Het verhoogt de pH in bepaalde celorganellen (lysosomen, voedselvacuolen), waardoor essentiële functies van de parasiet geremd worden.
Voor specialistisch gebruik is bekend dat chloroquine sterke immunomodulerende en ontstekingsremmende effecten heeft – het remt activering van T-cellen, blokkeert de presentatie van antigenen, en vermindert vrijzetting van ontstekingsstoffen (cytokines).
Farmacokinetiek
- Absorptie: Snel en nagenoeg volledig na orale inname; maximale bloedspiegel na circa 2–6 uur.
- Metabolisme: Vooral in de lever door CYP2C8 en CYP3A4 enzymen.
- Eliminatie: Gedeeltelijk onveranderd via de nieren (urine); kleine fractie via gal.
- Duur van werking: Zeer lange halfwaardetijd (tot 20–60 dagen), accumuleert in weefsels zoals lever, milt, nieren en ogen.
Toepassing in het dagelijks leven en beste praktijken
Gebruik (hoe te slikken):
- Neem het tablet in zijn geheel in met water.
- Meestal wordt Aralen 1× daags gebruikt; de dosering hangt af van de indicatie (malaria, reuma, etc.).
- Bij preventie van malaria: start 1–2 weken vóór vertrek naar risicogebieden, ga door tijdens verblijf en tot 4 weken na vertrek.
- Bij langdurig gebruik (bv. reumatoïde artritis): controleer regelmatig op oogklachten en laat uw lever- en nierfunctie testen. Volg altijd de afspraak van huisarts of specialist.
- Voor kinderen bestaan aangepaste doseringen. Vraag advies aan uw apotheek voor kindvriendelijke toedieningsvormen.
Ochtend versus avondinname
- Ochtend: Minder kans op slapeloosheid, handiger voor wie gevoelig is voor maagklachten na een maaltijd.
- Avond: Kan bij sommige patiënten handig zijn bij gebruik in combinatie met andere medicatie, maar lichte slapeloosheid is gemeld.
- Tip: Kies een vast tijdstip (m.n. om misselijkheid te vermijden bij maaltijden) en gebruik eventueel een weekdoosje of digitale herinnering.
Met voedsel of op een lege maag?
Inname met voedsel – liever tijdens of direct na de maaltijd – vermindert maagklachten die soms voorkomen bij dit middel.
Bij een typisch Nederlands ontbijt, lunch of diner zijn er geen speciaal te vermijden voedingsmiddelen (denk aan yoghurt, volkoren brood of groente-schotels). Vermijd echter sterk vette maaltijden i.v.m. wisselende opname.
Waarschuwingen voor interacties
| Interactie | Beschrijving | Advies |
|---|---|---|
| Alcohol | Kan leverbelasting versterken en kans op bijwerkingen verhogen | Beperk of vermijd alcoholgebruik |
| Antimalariamiddelen | Combinatie kan ernstige bijwerkingen veroorzaken (bv. cardiotoxiciteit) | Nooit combineren zonder artsadvies |
| Digoxine | Verhoogt digoxinespiegels in bloed | Bloedspiegel controleren, pas dosering aan |
| Antacida/calcium | Vermindert opname van chloroquine | Wacht minstens 4 uur tussen inname |
| SSRI’s, citalopram | Verhoogd risico op hartritmestoornissen (QT-verlenging) | Controleer ECG; overleg met arts |
| Voedsel | Sterk vette maaltijden kunnen opname beïnvloeden | Liever innemen met lichte maaltijd |
Indicaties (officieel en off-label)
| Indicatie | Status | Toelichting |
|---|---|---|
| Malaria (behandeling & preventie) | Officieel | Eerste keuze bij gevoelige Plasmodium-soorten; resistentie neemt wereldwijd toe |
| Reumatoïde artritis | Off-label | Als reumaremmer (‘DMARD’), vooral bij milde vormen |
| Lupus erythematodes | Off-label | Bij systemische en cutane vormen, als onderhoudstherapie |
| COVID-19 | Niet aanbevolen | Niet werkzaam gebleken als behandeling of preventie (KNMG, NHG) |
Doseringen per klinische indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen (per kg/gewicht) | Ouderen/verminderde functie |
|---|---|---|---|
| Malariapreventie | 500 mg 1× per week | 8,3 mg/kg 1× per week (max. 500 mg) | Controleer nierfunctie, evt. dosis verlagen |
| Malariabehandeling | 1.000 mg (start), daarna 500 mg na 6–8 uur, en 500 mg op dag 2 en 3 | 10 mg/kg (start), daarna 5 mg/kg na 6 en 24 uur | Als volwassenen, maar voorzichtig bij nier/leverproblemen |
| Reuma/lupus | 250–500 mg per dag | 4–6 mg/kg per dag (max. 400 mg) | Lage dosering kiezen, controle op bijwerkingen |
Let op: doseringen kunnen individueel worden aangepast. Raadpleeg altijd uw arts of apotheker.
Veiligheidsprofiel & bijwerkingen
| Frequentie | Bijwerking |
|---|---|
| Zeer vaak (≥10%) | Misselijkheid, maag- of darmklachten |
| Vaak (1–10%) | Hoofdpijn, jeuk, huiduitslag, wazig zien, duizeligheid, spierzwakte |
| Soms (0,1–1%) | Stemmingswisselingen, slapeloosheid, haaruitval, fotosensitiviteit |
| Zeldzaam (<0,1%) | Netvliesbeschadiging (retinopathie), hartritmestoornis, leverproblemen |
| Zeer zeldzaam | Bloedafwijkingen, spierzwakte, psychose, ernstige huidreacties |
- Waarschuwingssignalen: wazig zien, ernstige huiduitslag, plotselinge benauwdheid, extreme moeheid, hartkloppingen – neem direct contact op met uw arts!
- Lange termijn: controle op ogen (jaarlijks bij chronisch gebruik)
Adviezen voor correct gebruik
- Altijd innemen zoals door arts of apotheker geadviseerd; niet stoppen zonder overleg
- Vaste tijdstippen bevorderen therapietrouw
- Controleer uw zicht (oogsymptomen direct melden)
- Informeer arts bij andere medicatie (ook vrij verkrijgbare)
- Bij gemiste dosis: neem zo snel mogelijk alsnog in – niet dubbel innemen
- Vermijd zonnebanken & sterk zonlicht (kans op huidreacties groter)
Alternatieve behandelmogelijkheden (restitutie via Zorgverzekeraars)
- Hydroxychloroquine (Plaquenil) – vergelijkbaar effect, minder oogproblemen, vergoed bij reuma/lupus
- Mefloquine (Lariam) – alternatief voor malariaprofylaxe, andere bijwerkingen (o.a. psychiatrische klachten)
- Atovaquon/proguanil (Malarone) – betere tolerantie, korte kuren, duurder (deels vergoed)
- Doxycycline – alternatief bij malariaprofylaxe, niet geschikt voor jonge kinderen/zwangeren
De keuze voor een alternatief hangt af van de parasiet, resistentiepatronen, reisbestemming en individuele medische voorgeschiedenis. Overleg altijd met uw apotheker of tropenarts.
Wettelijke status & vergoeding in Nederland
- Uitsluitend op recept (UR-geneesmiddel) via apotheek
- Geregistreerd bij CBG-MEB – College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
- Vergoed (basisverzekering): alleen bij auto-immuunziekten zoals reuma/lupus; niet voor malariaprofylaxe voor reizen
- Niet meer als voorkeursmiddel bij malaria door wereldwijde resistentieproblematiek
Laatste onderzoek en klinische richtlijnen (2022–2025)
- KNMG/NHG: Chloroquine niet aanbevolen bij COVID-19-behandeling (NHG Standaard COVID-19, 2023).
- Bij reumatoïde artritis/lupus: plaats bij milde ziekte en in onderhoudstherapie bevestigd (Reumafonds Nederland, 2024).
- Nieuwe CBG-MEB update 2024: Oogcontroles bij chronische inname verplicht!
Beschikbaarheid & levering
| Verpakkingsgrootte | Inhoud | Indicatieve prijs | Levertijd Amsterdam | Levertijd Rotterdam | Levertijd Utrecht | Levertijd Groningen |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kleine verpakking | 20 × 250 mg tabletten | ca. € 18,00 | 1 werkdag | 1–2 werkdagen | 1 werkdag | 2 werkdagen |
| Standaard verpakking | 50 × 250 mg tabletten | ca. € 43,00 | 1 werkdag | 1–2 werkdagen | 1 werkdag | 2 werkdagen |
Let op: prijzen en levertermijnen kunnen wijzigen, informeer uw apotheek.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Kan ik Aralen veilig gebruiken als ik zwanger ben of borstvoeding geef?
Overleg altijd met uw arts. Gebruik tijdens zwangerschap alleen op strikte indicatie, bij voorkeur alternatieven. Kleine hoeveelheden komen in moedermelk terecht. - Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?
Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk alsnog in. Sla de dosis over als het bijna tijd is voor de volgende, nooit dubbel nemen! - Mag ik autorijden met Aralen?
Sommige mensen worden duizelig of krijgen wazig zicht. Wees de eerste dagen voorzichtig; als u geen klachten heeft, mag u autorijden. - Kan ik alcohol drinken tijdens behandeling met chloroquine?
Beperk alcohol; dit kan de kans op maag- en leverklachten verhogen. - Heb ik recht op vergoeding voor Aralen?
Alleen als u chloroquine gebruikt voor reuma of lupus via recept van een specialist. Niet voor reizigersprofylaxe of COVID-19.
