Cipro (Ciprofloxacine): Uitgebreide Patiënteninformatie
Basisinformatie
| Stofnaam (INN) | Ciprofloxacine |
|---|---|
| Merknamen Nederland | Ciproxin®, Ciprofloxacine Apotex, Ciprofloxacine Teva e.a. |
| ATC-code | J01MA02 |
| Toedieningsvormen & Sterktes | Filmomhulde tabletten (250 mg, 500 mg, 750 mg), Infuusvloeistof (2 mg/ml, 10 mg/ml), Oogdruppels (3 mg/ml) |
| Fabrikanten | Bayer, Teva, Apotex, Sandoz, Aurobindo |
| Receptstatus | Geneesmiddel uitsluitend op recept (UR: Uitsluitend Receptgeneesmiddel) |
Werkingsmechanisme
Voor patiënten: Cipro (ciprofloxacine) behoort tot de groep van antibiotica, specifiek de fluoroquinolonen. Het doodt bacteriën door hun vermogen om DNA te repliceren te blokkeren, waardoor ze zich niet meer kunnen vermenigvuldigen.
Voor specialisten: Ciprofloxacine werkt als een krachtige remmer van bacteriële DNA-gyrase en topoisomerase IV, essentiële enzymen voor de DNA-replicatie, transcriptie, herstel en recombinatie bij gramnegatieve en bepaalde grampositieve bacteriën.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Goede orale absorptie met biobeschikbaarheid van ca. 70%.
- Verdeling: Verdeling over verschillende weefsels en lichaamsvloeistoffen, inclusief urine, longen en prostaat.
- Metabolisme: Gedeeltelijke levermetabolisme (P450-systemen); 60% klinisch actieve moederstof uitgescheiden via de nieren.
- Eliminatie: Via urine (50–70%) en gedeeltelijk via feces.
- Halfwaardetijd: Circa 4–7 uur (korter bij kinderen, verlengd bij nierinsufficiëntie).
Gebruik in het dagelijks leven & beste praktijken
Typische dosering: Volwassenen krijgen meestal 500 mg 2x per dag bij ongecompliceerde urineweginfecties. Dosering verschilt per infectie en patiënt (zie onderstaande tabel). Uw apotheker of arts past de dosis aan op basis van uw gewicht, nierfunctie, en type infectie.
Hoe te gebruiken:
- Slik de tabletten in hun geheel door met een glas water; niet kauwen of breken.
- Zorg voor een regelmatige inname (bijvoorbeeld ’s ochtends en ’s avonds, telkens op hetzelfde tijdstip).
- Voltooi altijd de volledige kuur, zelfs als u zich beter voelt, om terugkeer of resistentie van bacteriën te voorkomen.
Ochtend vs. Avond inname
- Regelmaat is belangrijk: neem ciprofloxacine elke 12 uur in voor een gelijkmatige werking.
- Geen duidelijke voorkeur, maar inname 's ochtends en 's avonds voorkomt vergeten doses.
- Bij slaapstoornissen of gastro-intestinale bijwerkingen kan avondinname worden vermeden.
Inname met of zonder voedsel
- Ciprofloxacine kan zowel met als zonder voedsel worden ingenomen.
- Zware, met calcium verrijkte maaltijden (zoals veel zuivelproducten—kaas, melk, yoghurt) kunnen de opname verminderen.
- Ook ijzer- en zinkpreparaten, magnesium, en antacida verminderen de absorptie. Neem deze bij voorkeur twee uur na ciprofloxacine of vier uur ervoor.
- Portugal/stamppot, koffie, broodmaaltijden en fruit leveren normaal gesproken geen problemen op.
Interactiewaarschuwingen
| Interactie | Gevolg | Advies |
|---|---|---|
| Zuivelproducten/calciumrijk voedsel | Verminderde opname ciprofloxacine | Vermijd gelijktijdige inname |
| IJzer/zink supplementen, magnesium, aluminium houdende antacida | Verminderde effectiviteit | Minimaal 2 uur na ciprofloxacine innemen |
| Theofylline | Verhoogd risico op bijwerkingen (convulsies, hartritmestoornissen) | Soms dosisaanpassing, extra controle |
| Vitamine K-antagonisten (acenocoumarol, fenprocoumon) | Verstoorde INR | Regelmatig stollingscontrole |
| Alcohol | Geen directe interactie, wel verhoogd risico op bijwerkingen | Overmatig alcoholgebruik vermijden |
| NSAID's (ibuprofen, diclofenac) | Verhoogd risico op zenuwstelselaandoeningen | Alleen gebruiken op medisch advies |
Indicaties
| Indicatie | Registratie-status Nederland |
|---|---|
| Urineweginfecties (compliceerde/niet-compliceerde cystitis, pyelonefritis) | Officieel geregistreerd |
| Luchtweginfecties (vb. bronchitis, longontsteking door gramnegatieve bacteriën) | Geregistreerd, met restricties |
| Gastro-intestinale infecties (vb. shigellose, salmonellose, Campylobacter) | Geregistreerd, afhankelijk van pathogeen |
| Prostatitis, epididymitis | Geregistreerd |
| Ooginfecties (bij druppels) | Geregistreerd |
| Anthrax (inhalatievorm, postexpositieprofylaxe) | Geregistreerd / restrictief toepassingsgebied |
| Off-label: infectieuze diarree met reisziekte, prostaatabcessen | Off-label |
Dosering volgens indicatie (voorbeelden)
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Urineweginfectie | 500 mg 2x/dag, 3–7 dagen | 10–20 mg/kg/dag verdeeld over 2 doses | 400–500 mg 2x/dag (afhankelijk nierfunctie) |
| Prostatitis | 500–750 mg 2x/dag, 2–4 weken | - | 500 mg 2x/dag, evt. aanpassing |
| Gastro-intestinale infecties | 500 mg 2x/dag, 1–5 dagen | 10–20 mg/kg/dag in 2 doses, max. 750 mg/dag | Volgens nierfunctie |
| Oogdruppels | 1–2 druppels 4–12x/dag | 1–2 druppels 4–12x/dag | Volgens behoefte |
Let op: exacte dosering en duur altijd in overleg met arts/apotheker bepalen.
Veiligheidsprofiel / bijwerkingen
- Zeer vaak/vaak: Misselijkheid, diarree, buikpijn, hoofdpijn, slapeloosheid, huiduitslag, jeuk, verhoogde leverenzymwaarden
- Soms: Angst, agitatie, duizeligheid, smaakstoornissen, visusstoornissen
- Zeldzaam: Peesontsteking (vooral achillespees), peesruptuur, hartritmestoornissen, leverontsteking, ernstige overgevoeligheidsreacties
- Let op: Direct contact opnemen met arts bij peesklachten, ernstige huiduitslag, bewustzijnsverlies, hartkloppingen of tekenen van allergie.
| Risicogroep | Specifiek risico | Advies |
|---|---|---|
| Kinderen en adolescenten | Kans op gewrichtsbijwerkingen | Alleen op strikte indicatie |
| Ouderen | Hoger risico op peesproblemen, hartritmestoornissen | Strikte monitoring, dosisaanpassing |
| Patiënten met epilepsie | Verhoogd risico op insulten | Voorzichtigheid |
| Nierfunctiestoornis | Ophoping, versterkte bijwerkingen | Dosis verlagen |
Richtlijnen voor correct gebruik
- Tijdens de kuur voldoende water drinken om nieren te ontlasten.
- Aktieve deelname aan het Nederlandse voedingspatroon: let op zuivel-consumptie rondom de inname.
- Direct melden van peesklachten, psychische klachten of huidreacties.
- Niet abrupt stoppen zonder overleg; dit verhoogt kans op resistentie.
- Informeer altijd de arts over alle actuele medicatie en supplementen.
- Bescherm u tegen fel zonlicht; ciprofloxacine verhoogt de gevoeligheid voor UV.
- Geen zware inspanning bij kans op peesproblemen.
Alternatieve behandelingsmogelijkheden
- Nitrofurantoïne: Eerste keus bij ongecompliceerde urineweginfecties; minder breed werkingsspectrum; goed verdraagbaar.
- Amoxicilline/clavulaanzuur: Bij luchtweginfecties en sommige urineweginfecties; laag risico op peesproblemen, maar kan meer maagdarmklachten geven.
- Trimethoprim: Gebruik vooral bij urineweginfecties; goedkoop, meestal goed verdragen.
- Fosfomycine: Eénmalige inname bij blaasontstekingen; beperkt spectrum.
- Reimbursables via Zorgverzekeringswet (Zvw): Alle genoemde middelen zijn in de basisverzekering opgenomen bij juiste medische indicatie.
Kies altijd op voorschrift van arts; keus is gebaseerd op type infectie, lokale resistentiepatronen en patiëntkarakteristieken.
Wettelijke, registratie- en vergoedingstatus Nederland
- UR-geneesmiddel: Alleen verkrijgbaar op geldig artsenrecept.
- CF-registratie: Ciprofloxacine geregistreerd door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Vergoeding: Volledige vergoeding binnen de basisverzekering (Zvw) voor geregistreerde indicaties; eigen risico van toepassing.
- Bijzondere status: Geregistreerd voor gebruik bij kinderen enkel bij ernstige, bewezen infecties.
Nieuwste onderzoek en klinische richtlijnen (2022–2025)
- NHG-Standaard Urineweginfecties 2023: Ciprofloxacine is tweedekeusmiddel bij ongecompliceerde cystitis en eerste keus bij gecompliceerde infecties (bron: NHG.org).
- SWAB antibiotica richtlijn 2024: Beperk ciprofloxacine-gebruik vanwege toenemende resistentie en barrière voor bijwerkingen. Alleen gericht inzetten na kweekuitslagen (bron: SWAB.nl).
- Internationale ontwikkelingen: Nieuwe fluoroquinolonen worden onderzocht voor lagere toxiciteit; bestaande registratie en gebruiksadviezen blijven actueel (bron: EMA.europa.eu).
Beschikbaarheid en levering
| Verpakking | Tabletsterkte | Tabletten/aantal | Indicatieve prijs (2024) | Levering (A’dam, R’dam, Utrecht, Eindhoven) |
|---|---|---|---|---|
| Doosje | 500 mg | 10 | ca. €10,30 | Voorraad, 1 werkdag |
| Doosje | 250 mg | 20 | ca. €13,50 | Voorraad, 1 werkdag |
| Infuus | 2 mg/ml | 10 ampullen | ca. €34,50 | Op bestelling, 1–2 werkdagen |
| Oogdruppels | 3 mg/ml | 5 ml | ca. €7,30 | Voorraad, 1 werkdag |
Actuele prijzen kunnen afwijken; leverbaarheid hangt af van lokale apotheekvoorraad.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Mag ik alcohol gebruiken tijdens de kuur?
Matig gebruik is toegestaan, maar vermijd overmatig alcoholgebruik; dit kan bijwerkingen versterken. - Wat moet ik doen als ik een dosis vergeet?
Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk in. Is het bijna tijd voor de volgende, sla de vergeten dosis dan over. Neem nooit een dubbele dosis. - Worden mijn andere medicijnen beïnvloed door ciprofloxacine?
Ja, sommige medicijnen (bijv. theofylline, bloedverdunners, antacida) kunnen interageren. Informeer altijd uw arts of apotheek over uw actuele medicijngebruik. - Kan ik gewoon sporten met ciprofloxacine?
Intensief sporten of zware krachtinspanningen worden afgeraden wegens risico op peesblessures. - Mag ik ciprofloxacine gebruiken bij zwangerschap of borstvoeding?
Nee, gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding is in principe gecontra-indiceerd, tenzij strikt noodzakelijk en op voorschrift van uw arts.
