Macrobid (Nitrofurantoïne Monohydraat) – Productinformatie voor Nederlandse Patiënten
Basisinformatie
| Internationale Naam (INN) | Nitrofurantoïne monohydraat |
|---|---|
| Nederlandse Merknamen | Macrobid®, Furabid®, verschillende generieke varianten |
| ATC-code | J01XE01 |
| Beschikbare vormen & sterktes | Capsules (100 mg; vertraagde afgifte), tabletten (50 mg/100 mg), suspensie (praktisch minder gebruikt) |
| Fabrikanten | Innovative Pharma B.V., Teva Nederland, andere generieke producenten |
| Recepteerplicht | Uitsluitend op doktersrecept (UR-geneesmiddel) |
Werking (Werkingsmechanisme)
In eenvoudige bewoordingen: Nitrofurantoïne doodt bacteriën door hun DNA, eiwitsynthese en celwandproductie te verstoren, waardoor infecties van de urinewegen effectief behandeld kunnen worden.Voor professionals: Nitrofurantoïne is een bactericide antibioticum dat werkt door de bacteriële ribosomale eiwitsynthese, DNA- en RNA-synthese, en de celwandsynthese te remmen. De stof werkt uitsluitend in de urinewegen dankzij de concentratie in de urine.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Snel en bijna volledig via het maag-darmkanaal, zeker bij inname met voedsel.
- Verspreiding: Lage plasma spiegels, hoge concentratie in urine; nauwelijks verspreiding buiten de urinewegen.
- Metabolisme: Gedeeltelijk omgezet in de lever en andere weefsels; ca. 25–40% onveranderd uitgescheiden in urine.
- Eliminatie: Nagenoeg volledig via de nieren; niersufficiëntie kan leiden tot lagere effectiviteit en meer bijwerkingen.
- Werkingsduur: 6–12 uur, afhankelijk van de toedieningsvorm.
Toepassing in het Dagelijks Leven & Beste Gebruikspraktijken
Indicatie: Macrobid wordt vooral voorgeschreven voor de behandeling van ongecompliceerde blaasontsteking (cystitis) bij vrouwen, soms bij mannen, en ter voorkoming van terugkerende urineweginfecties. In Nederland is Macrobid het voorkeursantibioticum volgens de NHG-standaard.
Typische dosering volwassen:
- Therapie: 2x daags 100 mg capsule (vertraagde afgifte) gedurende 5 dagen
- Profylaxe: 50–100 mg bij het slapengaan, langere termijn op indicatie
Neem de capsule altijd in met voedsel of melk om maagklachten te voorkomen en een betere opname te garanderen. Probeer steeds op vaste tijden in te nemen. Drink voldoende water gedurende de behandeling.
Ochtend- versus Avonddosering
- Ochtend: Kan bij sommige patiënten lichte maagklachten veroorzaken maar past in het ritme van het dagelijks leven.
- Avond: Inname bij de avondmaaltijd of net voor het slapengaan (vooral bij profylaxe) verbetert de verdraagbaarheid, vooral als het maagklachten geeft.
- Advies: Volg altijd het doseringsschema van uw arts en houd de dosering op vaste tijden aan voor beste effect. Bij tweemaal daagse dosering: ochtend en avond, bij voorkeur na de maaltijd.
Inname met/zonder Voedsel (Nederlandse Eetgewoontes)
- Neem Macrobid altijd met voedsel of melk om maag- en darmklachten te verminderen.
- Typische Hollandse maaltijden (ontbijt met brood, avondeten met aardappels/groenten/vlees) zijn geschikt.
- Nuchtere inname (op lege maag) wordt afgeraden vanwege verhoogde kans op misselijkheid.
Interacties (Voeding, Alcohol, Medicatie)
| Interactiepartner | Effect | Advies |
|---|---|---|
| Antacida met magnesium/trisilicaat | Verlaagt opname van nitrofurantoïne | Niet gelijktijdig innemen |
| Alcohol | Geen directe interactie, maar kan leverbelastend zijn | Matig gebruik, vermijd bij leverproblemen |
| Probenecide/allopurinol | Verhoogt nitrofurantoïne-spiegels en bijwerkingen | Combinatie vermijden |
| Voeding | Verbetert opname, vermindert misselijkheid | Altijd innemen bij maaltijd |
| Andere antibiotica | Kans op antagonisme (vooral met chinolonen) | Alleen combineren indien medisch noodzakelijk |
Indicaties
| Aandoening | Registratie (officieel) | Off-label gebruik |
|---|---|---|
| Blaasontsteking (cystitis) | Ja | |
| Urineweginfectie bij kinderen | Ja, vanaf 1 maand | |
| Profylaxe recidiverende UWI | Ja | |
| Pyelonefritis/compliceerde infecties | Ondoeltreffend, afgeraden |
Dosering naar Indicatie, Leeftijd en Conditie
| Patiëntcategorie | Indicatie | Dosis | Opmerkingen |
|---|---|---|---|
| Volwassene | Blaasontsteking | 2x daags 100 mg capsule (vertraagde afgifte) of 4x daags 50 mg tablet | 5 dagen |
| Kind (≥1 maand) | Blaasontsteking | 5–7 mg/kg/dag verdeeld over 2–4 doses (max 400 mg/dag) | Afhankelijk van gewicht, 5–7 dagen |
| Volwassene | Profylaxe | 50–100 mg bij het slapen gaan | Lange termijn mogelijk |
| Oudere | Alle | Zoals volwassen dosering, alleen bij goede nierfunctie (eGFR > 45) | Regelmatige nierfunctiecontrole aanbevolen |
Bijwerkingen en Veiligheidsprofiel
- Vaak voorkomend (>1%): Misselijkheid, braken, diarree, buikpijn, hoofdpijn
- Regelmatig: Huiduitslag, jeuk, tintelingen
- Zelden: Leverbeschadiging, longreacties (allergische alveolitis, respiratoire klachten), perifere neuropathie, ernstige allergie
- Waarschuwingen: Gebruik vermijden bij ernstig verminderde nierfunctie (eGFR < 45 ml/min/1,73 m2), zwangerschap na 38 weken, G6PD-deficiëntie
Adviezen voor Goed Gebruik (Nederlandse Praktijk)
- Neem de medicatie niet op een lege maag.
- Zorg dat u de kuur altijd helemaal afmaakt, ook als de klachten verdwenen zijn.
- Meld het bij uw apotheek als u allergisch bent voor nitrofurantoïne of andere antibiotica.
- Bewaar op kamertemperatuur en buiten bereik van kinderen.
- Raadpleeg direct een arts bij symptomen van kortademigheid, onverklaarbare hoest, geelzucht of huiduitslag.
- Tijdens het gebruik kan de urine donkerder van kleur worden; dit is onschuldig.
- Rijvaardigheid: normaal gezien geen invloed, wees voorzichtig bij duizeligheid of misselijkheid.
Alternatieven (terugbetaald door het Zorginstituut Nederland / basisverzekering)
- Fosfomycine: Eénmalige gift. Voordeel: kortere kuur, weinig bijwerkingen. Nadeel: niet voor recidiverende infecties en niet eerste keus bij mannen.
- Trimethoprim: Goedkoop, oraal, niet bij zwangeren. Nadeel: resistentiepatronen.
- Amoxicilline/clavulaanzuur: Reserve; breder spectrum, meer bijwerkingen.
- Ciprofloxacine: Sterk, veel bijwerkingen, alleen bij gecompliceerde UWI's.
Juridische Status, Registratie & Vergoeding in Nederland
- UR-geneesmiddel: Alleen op voorschrift verkrijgbaar (Wet op de Geneesmiddelenvoorziening)
- Geregistreerd via het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG)
- Vergoed via het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS/BZV); op recept vanuit basisverzekering
- Niet in aanmerking voor zelfzorg
Recente Onderzoeken & Richtlijnen (2022–2025)
- De NHG-Standaard Urineweginfecties (2023) blijft Macrobid als eerstekeusmiddel adviseren bij ongecompliceerde cystitis, beperkte nieuwe resistentieprobleem (< 10%).
- CBG/Dutch Medicines Evaluation Board update (2022): Nitrofurnatoïne behouden als voorkeursmiddel, veiligheid blijft in orde bij juiste selectie op nierfunctie.
- Nederlandse studies (Medisch Contact, 2023) tonen aan: inname met voedsel vermindert misselijkheid significant vergeleken met nuchtere inname.
- Buitenlandse review (BMJ Open, 2024): effectiviteit van nitrofurantoïne gelijkwaardig aan fosfomycine bij vrouwen, met licht meer bijwerkingen bij langdurig gebruik.
Beschikbaarheid & Levering
| Verpakking | Aantal capsules/tabletten | Indicatieve prijs (€) | Voorraad | Levertijd Nederland* |
|---|---|---|---|---|
| Macrobid 100 mg | 10 capsules | 3,80 – 6,00 | Ruim op voorraad (2024) | Meestal binnen 24 uur |
| Macrobid 100 mg | 20 capsules | 7,20 – 10,30 | Ruim op voorraad | Regio Amsterdam, Utrecht, Rotterdam: vaak dezelfde dag |
| Furabid 50 mg | 30 tabletten | 3,00 – 5,10 | Regelmatig leverbaar | Regio Zwolle, Eindhoven: 1 dag |
*Levertijden zijn indicatief en kunnen iets variëren buiten de stedelijke regio's.
Veelgestelde Vragen
1. Kan ik Macrobid samen met alcohol gebruiken?Ja, licht alcoholgebruik is toegestaan, maar bij leverziekten of maagproblemen wordt terughoudendheid aangeraden.
2. Wat als ik een dosis vergeet?
Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk alsnog in, tenzij het bijna tijd is voor de volgende. Sla nooit een dubbele dosis over.
3. Mag ik Macrobid tijdens de zwangerschap gebruiken?
In het algemeen ja, behalve tijdens de laatste 4 weken (vanaf week 38) en bij borstvoeding uitsluitend na overleg met de arts.
4. Mijn urine is donker gekleurd, klopt dat?
Ja, tijdelijk donkergele of bruine urine tijdens gebruik van Macrobid is normaal en onschadelijk.
5. Kunnen kinderen Macrobid veilig gebruiken?
Ja, bij kinderen ouder dan 1 maand op voorschrift; dosering op gewicht afgestemd.
