Eldepryl (Selegiline): Patiëntvriendelijke informatie voor Nederlandse gebruikers
Basisinformatie over het geneesmiddel
| Generieke naam (INN) | Selegiline |
|---|---|
| Merknamen in Nederland | Eldepryl, Selgene, Zydis Selegiline |
| ATC-code | N04BD01 |
| Toegankelijke vormen & sterktes | Tabletten 5 mg, tabletten 10 mg (oraal), soms oraal dispersible |
| Fabrikanten | Orion Pharma, Aspen, diverse parallel-importeurs |
| Voorschriftstatus | UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept verkrijgbaar) |
Werkingsmechanisme
In eenvoudige bewoordingen:
Selegiline wordt gebruikt bij de behandeling van de ziekte van Parkinson. Het werkt door het afremmen van een enzym in de hersenen (monoamine-oxidase-B of MAO-B). Hierdoor wordt de afbraak van dopamine vertraagd, een stofje dat essentieel is voor soepele bewegingen.
Voor de specialist:
Selegiline is een selectieve irreversibele MAO-B-remmer. Het remt vooral de omzetting van dopamine tot inactieve metabolieten, met minimale invloed op MAO-A in standaarddoseringen. Het verbetert zo de dopaminerge neurotransmissie binnen de basale ganglia.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Snel en goed via het maag-darmkanaal; biologische beschikbaarheid ca. 10% door first-pass effect.
- Metabolisme: Lever, grotendeels via CYP2B6 en CYP3A4, tot o.a. L-methamphetamine en L-amphetamine (in zeer lage hoeveelheden).
- Eliminatie: Voornamelijk via de urine; ca. 15% via de feces.
- Werkingsduur: Effecten houden ca. 1 dag aan; remming van MAO-B kan langer duren na staken.
Gebruik in het dagelijks leven & best practices
Typische dosering: Bij de ziekte van Parkinson is de gebruikelijke dosering 5 mg 's ochtends en 5 mg 's middags, maximaal 10 mg per dag.
Toedieningsadvies: Neem de tabletten in met een beetje water. De tabletten kunnen zowel met als zonder voedsel worden ingenomen.
- Vaste innametijd verhoogt het effect en verminderen het risico op vergeten.
- Volg altijd de instructies van uw behandelend arts of apotheker op; pas de dosis nooit zelf aan.
- Bewaar het geneesmiddel bij kamertemperatuur, buiten bereik van kinderen.
Inname in de ochtend versus avond
Selegiline wordt het beste ’s ochtends en/of rond de middag ingenomen, omdat het een licht stimulerend effect kan hebben. Inname laat op de dag (’s avonds) kan slapeloosheid veroorzaken. Consistentie in het tijdstip van inname helpt bij het opbouwen van een vaste routine en verbetert de werking.
- Voordeel ochtend: Minder risico op slapeloosheid, betere afstemming op dagritme.
- Nadeel avond: Verhoogde kans op slaapproblemen.
- Tips: Zet een (telefoon)alarm of gebruik een medicijnapp; bespreek eventuele ritmestoring met uw arts.
Met of zonder voedsel? Invloed van Nederlandse eetgewoonten
U mag Selegiline met of zonder voedsel innemen. Een lichte Nederlandse maaltijd (zoals ontbijt of lunch) heeft geen relevante invloed op de opname van dit middel. Bij een gevoelige maag kunt u overwegen Selegiline direct na het ontbijt in te nemen. Zware, vetrijke maaltijden (zoals soms bij het Nederlandse diner) geven geen interacties, maar kunnen in zeldzame gevallen de absorptie iets beïnvloeden.
- Kies zelf of inname met eten prettig voelt.
- Bij maagklachten: neem met melk of brood.
Interactie-waarschuwingen
| Interactant | Risico/beschrijving | Advies |
|---|---|---|
| Levodopa, dopamine-agonisten | Versterkt dopaminerge werking, kans op bijwerkingen neemt toe | Regelmatige controle, lagere doses kunnen nodig zijn |
| Andere MAO-remmers, SSRI/SNRI/TCA antidepressiva | Risico op serotoninesyndroom, hypertensieve crisis | Nooit combineren zonder medische controle |
| Sympathicomimetica (bv. enkele neussprays/coldpreparaten) | Overstimulatie zenuwstelsel | Gebruik vermijden |
| Alcohol | Licht verhoogde kans op bijwerkingen (slaperigheid, duizeligheid) | Matig alcoholgebruik; bespreek met arts |
| Tyramine-rijke voeding (gerijpte kaas, gefermenteerde worst, sojaproducten) | In standaarddosis geen significant risico, bij overdosering wel | Normaal Nederlands dieet toelaatbaar, grote hoeveelheden vermijden |
Indicaties (officieel & off-label)
| Indicatie | Status in Nederland | Korte uitleg |
|---|---|---|
| Ziekte van Parkinson | Officieel (geregistreerd) | Als monotherapie bij milde klachten of als aanvulling op levodopa |
| Major depressive disorder (MDD) | Off-label | Uitsluitend specialistisch, bij therapieresistente depressie |
| Alzheimer/dementie | Niet geregistreerd, experimenteel | Geen aanbevolen toepassing in NL |
Dosering per klinische indicatie
| Leeftijd/groep | Indicatie | Startdosering | Onderhoudsdosering | Maximale dosering |
|---|---|---|---|---|
| Volwassenen | Ziekte van Parkinson | 5 mg ’s ochtends | 5 mg ’s ochtends + 5 mg ’s middags | 10 mg/dag |
| Ouderen (>70 jaar) | Ziekte van Parkinson | 5 mg ’s ochtends | 5 mg ’s ochtends + overleg over tweede gift | 10 mg/dag, zonodig verlagen bij bijwerkingen |
| Kinderen <18 jaar | Geen goedgekeurde indicaties | Niet aanbevolen | Niet aanbevolen | Niet toepasbaar |
Veiligheidsprofiel en bijwerkingen
- Vaak: Slapeloosheid, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, droge mond, buikpijn.
- Soms: Hallucinaties, agitatie, hypertensie, hartritmestoornissen.
- Zeldzaam: Serotoninesyndroom (vaak bij combinatie), leverfunctiestoornis, ernstige overgevoeligheidsreactie.
- Waarschuwingen:
- Niet combineren met andere MAO-remmers of bepaalde antidepressiva
- Aandacht voor mensen met leverfunctiestoornissen of psychiatrische aandoeningen
- Cognitieve bijwerkingen kunnen optreden bij ouderen
Richtlijnen voor goed gebruik (praktisch advies)
- Bewaar Selegiline op een droge, niet te warme plaats in de originele verpakking.
- Houd een medicatielijst bij, vooral bij gebruik van meerdere medicijnen.
- Geef altijd bij nieuwe zorgverleners aan dat u Selegiline gebruikt.
- Neem contact op met uw apotheker bij twijfel over combinaties of vergeten doseringen.
- Let op bei verschijnselen zoals hallucinaties of ernstige slapeloosheid en bespreek deze met uw arts.
Alternatieve behandelopties (vergoeding, voor- & nadelen)
- Levodopa/carbidopa (Sinemet, Madopar): Meest voorgeschreven standaardbehandeling. Snel effect, maar kan op termijn motorische schommelingen geven.
- Rasagiline (Azilect): Vergelijkbare werking als Selegiline, minder amfetaminederivaten; meestal goed verdragen.
- Dopamine-agonisten (pramipexol, ropinirol, rotigotinepleisters): Alternatief bij jongere patiënten. Meer kans op psychiatrische bijwerkingen.
- Amantadine, anticholinergica, COMT-remmers: Aanvullend of alternatief, afhankelijk van het stadium van Parkinson.
Alle bovengenoemde middelen zijn meestal opgenomen in het basispakket van het Nederlandse zorgverzekeringsstelsel (vergoed door de zorgverzekeraar, afhankelijk van het beleid).
Juridische, registratie- en verzekeringsstatus in Nederland
- Registreerd bij CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen).
- Receptplichtig geneesmiddel (UR); verstrekking uitsluitend via arts en apotheek.
- Vergoeding uit het basispakket via het GVS (Geneesmiddelenvergoedingssysteem).
- Wordt periodiek beoordeeld door het Zorginstituut Nederland (ZiN).
Nieuwste inzichten en klinische richtlijnen (2022–2025)
- Volgens de Richtlijnendatabase van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten wordt Selegiline aanbevolen als adjuvante therapie bij Parkinson, vooral in het vroege stadium om levodopagebruik uit te stellen1.
- Recente meta-analyses (o.a. Jankovic et al., The Lancet Neurology 2023) tonen aan dat Selegiline effectief en veilig is bij milde tot matige motorische symptomen.
- Europese aanbevelingen uit 2024 bevestigen dat de combinatie Selegiline & levodopa de levenskwaliteit kan verbeteren, onder voorwaarde van goede opvolging op psychiatrische bijwerkingen.
- Off-label gebruik bij depressieve stoornissen wordt afgeraden, vanwege onvoldoende bewijs en risico's op interacties.
Beschikbaarheid en levering
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve prijs (€) | Standaard levertijd Amsterdam | Rotterdam | Eindhoven | Groningen |
|---|---|---|---|---|---|
| 30 tabletten 5 mg | €12–18 | 24 uur | 24 uur | 24–48 uur | 24–48 uur |
| 100 tabletten 5 mg | €35–48 | 24 uur | 24 uur | 24–48 uur | 24–48 uur |
Let op: prijzen kunnen per apotheek en verzekeringspolis verschillen.
Levering via (thuis)apotheek, postbezorging of afhaalbalie mogelijk.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- 1. Mag ik Selegiline combineren met andere Parkinsonmedicijnen?
In veel gevallen wel, maar altijd onder toezicht van uw neuroloog. Er zijn combinaties waarbij de dosering moet worden aangepast om bijwerkingen te voorkomen. - 2. Moet ik het gebruik van bepaalde voeding vermijden?
Nee, in normale dosering hoeft u het Nederlandse dieet niet aan te passen. Vermijd echter grote hoeveelheden zeer tyramine-rijke gerechten zoals oude kaas of bepaalde sojaproducten. - 3. Wat als ik een dosering ben vergeten?
Sla de vergeten dosis over als het bijna tijd is voor de volgende; neem nooit dubbele doses. Raadpleeg uw apotheker bij twijfel. - 4. Kan ik autorijden tijdens gebruik van Selegiline?
Dat mag in principe, mits u zich alert voelt. Stop direct met rijden bij duizeligheid, slaperigheid of visusklachten. - 5. Wordt Eldepryl volledig vergoed?
Ja, in de meeste gevallen vanuit het basispakket via de zorgverzekeraar indien voorgeschreven voor Parkinson. Controleer de polisvoorwaarden of raadpleeg uw apotheker.
Bronnen: Richtlijnendatabase Kennisinstituut FMS (2023), CBG-MEB, NHG-Standaard Ziekte van Parkinson (2023), The Lancet Neurology 2023, Zorginstituut Nederland.
