Dapsone (Diaminodifenylsulfon) – Uitgebreide Productinformatie voor de Nederlandse Patiënt
Basisinformatie
| Stofnaam (INN) | Dapsone (Diaminodifenylsulfon) |
| Nederlandse merknamen | Dapsone FNA, Dapsone Acino, generiek (o.a. door Diverse fabrikanten) |
| ATC-code | J04BA02 |
| Beschikbare vormen/sterktes | Tabletten 50 mg, 100 mg
(geen crème/lotion commercieel beschikbaar in NL) |
| Fabrikanten | Acino, FNA (Formularium der Nederlandse Apothekers), Bristol-Labs |
| Receptstatus | UR (Uitsluitend op Recept) |
Werking van Dapsone (Werkingsmechanisme)
Dapsone behoort tot de groep van de sulfonamiden, een soort antibiotica. Het remt de groei van bepaalde bacteriën, vooral Mycobacterium leprae (de lepra-bacterie) en Pneumocystis jirovecii. Het werkt door het blokkeren van een enzym dat bacteriën nodig hebben om foliumzuur te maken, wat essentieel is voor hun overleving en groei. Voor specialisten: dapsone grijpt in op het dihydrofolaatreductase- en dihydropteroaatsynthese-pad van bacteriële folaatbiosynthese. Daarnaast heeft dapsone ontstekingsremmende eigenschappen, waardoor het ook wordt ingezet bij bepaalde huidziekten zoals dermatitis herpetiformis en andere auto-immuun aandoeningen.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Dapsone wordt na orale inname goed opgenomen in het maagdarmkanaal. De biologische beschikbaarheid bedraagt 70–90%.
- Verdeling: Het verspreidt zich door het hele lichaam, waaronder de huid, longen, en de lever.
- Metabolisme: Het wordt in de lever omgezet, grotendeels via acetylering (N-acetyltransferase).
- Eliminatie: Dapsone en de metabolieten worden hoofdzakelijk via de urine uitgescheiden.
- Halfwaardetijd: 20–30 uur (langzaam).
- Duur van werking: Tot wel 1–2 dagen na een enkele dosis.
Gebruik in het Dagelijks Leven & Praktische Tips
Dapsone wordt bijna altijd gebruikt in combinatie met andere middelen (bijvoorbeeld bij lepra, samen met rifampicine en clofazimine) om resistentie te voorkomen. Bij auto-immuune aandoeningen zoals dermatitis herpetiformis wordt het vaak als monotherapie gegeven.
- Volg altijd het doseerschema van uw arts of apotheker.
- Dapsone-tabletten moeten doorgaans 1x per dag ingenomen worden, bij voorkeur op een vast tijdstip.
- Zorg voor goede hydratatie (voldoende drinken).
- Bewaar het middel in originele verpakking, buiten het bereik van kinderen.
Doseringsmoment: Ochtend versus Avond
- Ochtendinname: Voorkeur, omdat eventuele bijwerkingen (zoals misselijkheid of hoofdpijn) overdag eerder kunnen worden opgemerkt.
- Avondinname: Soms gekozen als iemand overdag veel last heeft van bijwerkingen; overleg altijd met uw arts.
- Regelmaat: Neem dapsone steeds op hetzelfde tijdstip in voor een optimaal effect en om het vergeten van doses te voorkomen.
Inname met Voedsel of op Lege Maag
- Mag ingenomen worden met of zonder voedsel.
- Inname met voedsel (zoals ontbijt of diner, typisch broodmaaltijd of warme maaltijd) vermindert mogelijk maagklachten.
- Bij koffie of zuiveldranken (veelgebruikt in Nederland) geen significante interacties bekend.
Waarschuwingen voor Interacties
| Categorie | Interacties/Bijzonderheden |
| Voeding | Geen belangrijke beperkingen. Alcohol kan risico op leverproblemen of bloedarmoede verhogen – matig alcoholgebruik aanbevolen. |
| Geneesmiddelen | - Rifampicine, clofazimine: Worden vaak bewust gecombineerd bij lepra.
- Trimethoprim-sulfamethoxazol, probenecide: Risico op verhoogde bijwerkingen.
- Anticonceptiepil: Doorgaans geen interacties; bij twijfel apotheker raadplegen.
- Anticonvulsiva, antiretrovirale middelen: Kunnen het afbraakproces van dapsone beïnvloeden.
|
| Overige stoffen | Niet combineren met vitamine C supplementen in hoge doses (>500 mg/dag) zonder overleg arts (bloedbeeldafwijking mogelijk). |
Indicaties
| Indicatie | Status in Nederland |
| Lepra (multibacillaire en paucibacillaire vormen) | Officieel geregistreerd |
| Dermatitis herpetiformis | Officieel geregistreerd |
| Pneumocystis jirovecii pneumonie (PJP/PCP) profylaxe | Off-label, soms toegepast bij HIV/AIDS-patiënten met intolerantie sulfamethoxazol |
| Andere huidziekten (lineaire IgA dermatosis, etc.) | Off-label/geprotocolleerd gebruik |
Doseringsadvies per Indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen | Ouderen |
| Lepra | 100 mg per dag | 1–2 mg/kg/dag (max. 100 mg) | 100 mg per dag (extra monitoring bij nier/leverproblemen) |
| Dermatitis herpetiformis | 50–100 mg per dag; bijwerkingen bepalend | 0,5–1,5 mg/kg/dag | Lage startdosis aanbevolen |
| Pneumocystis jirovecii profylaxe | 100 mg per dag | 2 mg/kg/dag (max. 100 mg) | Zie volwassenen; elders letten op bijwerkingen |
Veiligheidsprofiel en Bijwerkingen
| Frequentie | Mogelijke bijwerkingen |
| Vaak (>1/100) | Misselijkheid, hoofdpijn, huiduitslag, bloedarmoede (hemolytisch), leverfunctiestoornis, methemoglobinemie (zuurstoftransportprobleem in bloed), jeuk |
| Soms (>1/1.000, <1/100) | Koorts, malaise, perifere neuropathie, visusklachten, spierzwakte |
| Zelden (<1/1.000) | Ernstige bloedafwijkingen (agranulocytose, aplastische anemie), leverfalen, ernstige allergische huidreacties (Stevens-Johnson) |
- Waarschuwing bij erfelijke bloedafwijkingen (G6PD-deficiëntie): verhoogde kans op ernstige bloedarmoede.
- Periodieke bloedcontrole (Hb, leverenzymen) sterk aanbevolen.
- Zeldzame, maar ernstige overgevoeligheidsreacties: direct medische hulp inschakelen bij benauwdheid, huidafschilfering of hoge koorts.
Juiste Gebruik – Tips van de Nederlandse Apotheek en Kliniek
- Neem dapsone in met water, bij voorkeur na voedsel ter voorkoming van misselijkheid.
- Blijf uw bloed en leverfunctie laten controleren volgens het schema van uw arts.
- Vermijd zelfmedicatie met pijnstillers zoals ibuprofen bij gelijktijdig lever- of nierfalen.
- Meld nieuwe klachten direct aan uw behandelaar.
- Dapsone veroorzaakt geen sufheid of rijvaardigheidsproblemen.
- Gebruik een medicatie-herinner-app of kalender voor dagelijks gebruik.
Alternatieve Behandelingen en Vergelijking
| Naam | Werkingsmechanisme | Voor- en nadelen | Vergoeding (ZN/NZa) |
| Rifampicine | bacteriedodend, RNA-polymerase-remmer | Krachtig bij lepra, meer interacties | Volledig vergoed |
| Clofazimine | bacteriostatisch bij mycobacteriën | Veilig, kan huidverkleuring geven | Volledig vergoed |
| Sulfamethoxazol-trimethoprim | blokkeert foliumzuursynthese | Alternatief bij PJP, meer allergische reacties | Volledig vergoed |
| Prednison | ontstekingsremmer | Voor huid- en auto-immuunziekten, meer bijwerkingen bij langdurig gebruik | Volledig vergoed |
Juridische status, registratie & vergoeding in Nederland
- Geregistreerde indicaties: lepra, dermatitis herpetiformis conform CBG/MEB-richtlijnen.
- UR-geneesmiddel, uitsluiten op recept (arts/specialist).
- Vergoeding uit basisverzekering (Zorginstituut Nederland/NZa) voor geregistreerde en enkele off-label indicaties.
- Controle door Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
Nieuwste Onderzoek en Richtlijnen (2022–2025)
- Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV, 2023): Dapsone blijft eerstekeus bij dermatitis herpetiformis, mits strikte monitoring op bloedafwijkingen.
- Internationale WHO-richtlijnen (2023): Combinatiebehandeling bij lepra sterk aanbevolen om resistentie te voorkomen.
- Nieuwe studies (The Lancet 2024): Combinatietherapieën met dapsone zijn veiliger, lage dosering geeft minder bijwerkingen.
- Richtlijnen voor HIV (NVHB/2024): Dapsone als profylaxe als alternatief bij intolerantie of allergie voor cotrimoxazol.
Beschikbaarheid, Prijs en Bezorging in Nederland
| Verpakking | Indicatieve prijs (apotheek) | Bezorgtijd Amsterdam | Bezorgtijd Rotterdam/Den Haag | Bezorgtijd Groningen/Maastricht |
| 30 tabletten 100 mg | € 18 – € 22 | 1 werkdag | 1–2 werkdagen | 2 werkdagen |
| 90 tabletten 100 mg (maandverpakking) | € 48 – € 58 | 1 werkdag | 1–2 werkdagen | 2 werkdagen |
Beschikbaarheid via alle openbare apotheken, online apotheken na toezending geldig recept.
Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Mag ik dapsone samen met alcohol gebruiken?
Matig alcoholgebruik is toegestaan. Overmatig gebruik verhoogt het risico op leverproblemen en bloedarmoede. Raadpleeg bij twijfel uw arts. - Hoe snel werkt dapsone bij huidziekten?
De eerste verbeteringen merkt u meestal na enkele dagen tot weken. Bij lepra is de behandeling vaak langdurig (maanden tot jaren). - Wat moet ik doen als ik een dosis dapsone vergeten ben?
Neem de vergeten dosis zodra u eraan denkt. Is het bijna tijd voor de volgende dosis? Sla de vergeten dosis dan over. Nooit een dubbele dosis nemen. - Zijn regelmatige bloedcontroles echt nodig?
Ja, controle van bloed (Hb, witte bloedcellen) en leverfunctie is essentieel vanwege het risico op bloedafwijkingen. - Kan ik dapsone gebruiken bij zwangerschap of borstvoeding?
Alleen op strikte indicatie, in overleg met arts/verloskundige. Dapsone is schadelijk gebleken in de zwangerschap, vooral in het derde trimester.
