Itraconazol – Uitgebreide Productbeschrijving voor Nederland
Basisinformatie over het product
| Internationale Naam (INN) | Itraconazol |
| Merknamen in Nederland | Sporanox®, Itraconazol CF, Itraconazol Mylan, Itraconazol Teva |
| ATC-code | J02AC02 |
| Beschikbare vormen en sterktes | Capsules (100 mg), orale oplossing (10 mg/ml), tabletten (200 mg) |
| Fabrikanten | Janssen-Cilag BV, Mylan BV, Teva Nederland BV, Centrafarm BV |
| Verkoopstatus | Uitsluitend op recept verkrijgbaar (UR-geneesmiddel) |
Werkingsmechanisme
Itraconazol behoort tot de groep van triazool-antimycotica. Het remt de groei van schimmels en gisten door het blokkeren van een specifiek enzym (lanosterol 14α-demethylase). Daardoor kunnen schimmels hun celmembraan niet goed opbouwen en sterven ze af. Voor specialisten: de remming van de ergosterolsynthese maakt itraconazol effectief tegen diverse dermatofyten, gisten (zoals Candida) en schimmels (o.a. Aspergillus).
Farmacokinetiek
- Absorptie: Capsules worden beter opgenomen bij voedselinname; orale oplossing juist op een lege maag. Biologische beschikbaarheid: capsules ca. 55%.
- Verdeling: Sterke binding aan plasma-eiwitten (>99%), ruime distributie in lichaam (behalve hersenvocht).
- Metabolisme: In de lever via CYP3A4-enzymen. Actieve metaboliet: hydroxy-itraconazol.
- Eliminatie: Via feces (80%) en urine (35%, merendeels als metabolieten).
- Werkingsduur: Halfwaardetijd: 17-42 uur; stapeling mogelijk bij chronisch gebruik. Schimmelwerende werking houdt enkele dagen na laatste dosis aan.
Gebruik in het dagelijks leven & best practices
- Typische doseringen: Afhankelijk van de indicatie, meestal 100–200 mg per dag.
- Toedieningsmomenten: Regelmatig innemen, bij voorkeur dagelijks op hetzelfde tijdstip.
- Duurtijd behandeling: Van enkele dagen (bijvoorbeeld huidinfecties) tot maanden (bij schimmelnagels).
- Praktische tips: Capsules altijd bij een maaltijd innemen. Oplossing op lege maag, direct doorslikken zonder water.
- Sla nooit een dosis over; bij vergeten dosis: neem in zodra u eraan denkt, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis.
- Bewaar op kamertemperatuur en buiten bereik van kinderen.
Ochtend- versus avondinname
Voordelen ochtend: Sommige patiënten ervaren minder maagklachten bij gebruik in de ochtend, vooral als het samen met ontbijt wordt ingenomen.
Voordelen avond: Handig als deel van dagelijkse routine bij het avondeten. Regelmaat is het belangrijkst; kies een tijdstip dat goed past bij uw leefpatroon.
Let op: Gebruik het liefst op hetzelfde tijdstip om therapietrouw te bevorderen. Bij langdurig gebruik wordt vaak een schema voorgeschreven ("pulse therapy"), overleg altijd met uw arts of apotheker bij twijfel.
Inname met of zonder voedsel
- Capsules & tabletten: Altijd met voedsel innemen. Een vetrijke Hollandse maaltijd (zoals brood en zuivel of warm avondeten) bevordert de opname aanzienlijk.
- Oplossing: Op een lege maag innemen, minimaal 1 uur vóór of 2 uur na het eten.
- Melkproducten: Geen beperking, maar kan bij capsules bijdragen aan betere opname door maagzuurproductie te stimuleren.
- Specifiek voor Nederland: Gebruikelijk dieet (ontbijt met brood en zuivel, avondmaaltijd warm) is geschikt voor deze medicatie.
Interacties
| Interactietype | Voorbeelden | Advies |
| Voedsel | Vetrijk eten (bij kapsel), sap, melk | Capsules: met, oplossing: zonder voedsel |
| Alcohol | Alcoholhoudende dranken | Beter vermijden, verhoogt leverbelasting |
| Medicatie (CYP3A4-remmers/inductoren) | Ritonavir, rifampicine, carbamazepine, fenytoïne | Aanpassen dosering of alternatief raadplegen |
| QT-verlengende middelen | Veel antipsychotica, sommige antibiotica | Risico op hartritmestoornissen, overleg arts |
| Maagzuurremmers | Omeprazol, ranitidine | Vermindering opname; 2 uur ertussen |
| Sap/zuurhoudend voedsel | Sinaasappelsap, grapefruitsap | Kan opname verhogen, matig gebruik |
Indicaties
| Indicatie | Officieel goedgekeurd (SmPC) | Off-label (klinisch geaccepteerd) |
| Schimmelinfecties huid (dermatofyten/tinea) | Ja | — |
| Vaginale candidiasis | Ja | — |
| Schimmelnagels (onychomycose) | Ja | — |
| Systeemmycosen (histoplasmose, aspergillose) | Ja | — |
| Profylaxe bij immuungecompromitteerden | — | Ja, op basis van specialistisch advies |
| Oraal spruw (orale candidiasis) | — | Ja |
Dosering per indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen | Ouderen |
| Tinea corporis/cruris/pedis | 100 mg/dag, 2 weken | Off-label, individuele dosering | 100 mg/dag, 2 weken; zorgvuldige controle leverfunctie |
| Schimmelnagels | 200 mg/dag, 3 maanden of 2 x 1 week 400 mg (“pulse”) | Niet aanbevolen | Idem volwassenen, monitoren op bijwerkingen |
| Vaginale candidiasis | 200 mg, 2x per dag, 1 dag | Niet aanbevolen | Overleg arts |
| Systemische infecties | 200–400 mg/dag, duur afhankelijk van ziekte | Specialistische dosering | Lagere startdosering vaak wenselijk |
Bijwerkingen (veiligheidsprofiel)
| Frequentie | Bijwerking | Opmerkingen |
| Zeer vaak/vaak | Misselijkheid, buikpijn, diarree, hoofdpijn, verhoogde leverwaarden | Meestal mild, verdwijnen spontaan |
| Soms | Oedeem, duizeligheid, huiduitslag | Arts raadplegen bij aanhoudende klachten |
| Zelden | Leverfunctiestoornissen, hepatitis, hartfalen, perifere neuropathie | Let op geelzucht, donkere urine, kortademigheid |
| Zeer zelden | Ernstige allergische reacties, Stevens-Johnson syndroom | Onmiddellijk medische hulp zoeken |
Richtlijnen voor correct gebruik (apotheekadvies)
- Lees altijd de bijsluiter voor actueel gebruiksadvies.
- Voltooi de volledige kuur, zelfs als klachten verdwijnen.
- Meld ongewone symptomen (jeuk, geelzucht, duizeligheid) direct aan uw arts.
- Controleer bij langdurig gebruik geregeld uw leverfunctie (via huisarts/laboratorium).
- Geef altijd door welke andere middelen u gebruikt (ook zonder recept).
- Ga niet zelf de dosering aanpassen zonder overleg met uw arts.
- Bijwerkingen en ernstige klachten? Neem contact op met uw apotheek of huisarts.
Alternatieven (geneesmiddelen vergoed door de Nederlandse Zorgverzekeraar)
- Fluconazol (ook oraal, effectiever bij sommige Candida-infecties, minder geschikt bij nagel- of huidinfecties; minder interacties, vaak goedkoper)
- Terbinafine (oraal en crème; eerste keus bij nagelschimmel; kan levertoxiciteit geven, effectiever bij dermatofyten)
- Clotrimazol/Miconazol (lokale behandeling; minder effectief bij ernstige of diepe infecties, eerste keus bij oppervlakkige infecties)
- Voriconazol (vooral specialistisch, bij ernstige systemische schimmelinfecties)
- Voordelen Itraconazol: breed werkingsspectrum, pulsbehandeling mogelijk
- Nadelen: veel interacties, leverfunctiestoornissen, bij chronisch gebruik regelmatige controle nodig
Juridische status, registratie en vergoeding in Nederland
- Registratie: European Medicines Agency (EMA), College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG)
- Vergoeding: In het basispakket van de meeste zorgverzekeraars, afhankelijk van de indicatie en fabrikant
- Receptplicht: Alleen op recept verkrijgbaar (UR-geneesmiddel)
- Sterke controle: Met name bij langdurig gebruik of kwetsbare groepen (ouderen, leverziekten)
- Farmaceutisch toezicht: Strikte monitoring op interacties en bijwerkingen vereist
Nieuwste onderzoek en klinische richtlijnen (2022–2025)
- Nieuwe inzichten tonen dat pulsbehandeling bij nagelschimmel even effectief is als langdurige dagelijkse therapie (Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 2023).
- ITRACONAZOLE2022-studie (Europese Mycologische Vereniging): aanbeveelt monitoring van leverwaarden bij gebruik langer dan één maand.
- Richtlijn “Schimmelinfecties van huid en nagels” van de NHG (2024): Terbinafine is eerste keus, itraconazol als alternatief bij resistentie/contra-indicatie.
- Huidige internationale studies tonen effectiviteit voor profylaxe bij immuungecompromitteerden, maar uitsluitend onder specialistische begeleiding (Lancet Infectious Diseases, 2023).
Beschikbaarheid en levering
| Product | Verpakkingsgrootte | Richtprijs (incl. BTW) | Levertijd binnen Nederland* |
| Sporanox® capsules 100 mg | 14, 28, 56 stuks | €16–€55 | Voorraad apotheek/gemiddeld 1 werkdag |
| Itraconazol Mylan 100 mg | 15, 30 stuks | €13–€44 | Landelijk, binnen 1–2 werkdagen |
| Itraconazol orale oplossing | 150 ml fles | €48–€85 | Meestal op bestelling, 1–2 werkdagen |
*Indicatie voor Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen, Eindhoven: voorradig binnen 1 werkdag, in perifere regio’s soms 2 werkdagen. Vraag uw apotheek naar actuele levertijden.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- 1. Mag ik itraconazol samen met mijn andere medicijnen gebruiken?
Niet altijd. Itraconazol heeft veel interacties, vooral met hartmedicatie, bepaalde antibiotica, maagzuurremmers en sommige antidepressiva. Geef altijd uw volledige medicatielijst aan uw apotheek/arts. - 2. Mag ik alcohol drinken tijdens gebruik van itraconazol?
Het drinken van alcohol wordt afgeraden omdat dit de lever extra belast en de kans op bijwerkingen verhoogt. Matig alcoholgebruik soms toegestaan bij korte kuur, maar overleg eerst. - 3. Hoe snel werkt itraconazol?
Bij huidinfecties vaak verbetering na enkele dagen, bij nagel- of systemische infecties kan dit weken duren. Volg altijd het therapeutisch schema, ook als klachten eerder verdwijnen. - 4. Moet ik leverfunctie laten controleren?
Ja, vooral bij langdurig gebruik (>4 weken) of als u pre-existente leverproblemen heeft. Uw arts of apotheker zal hierover adviseren. - 5. Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?
Neem de gemiste dosis zo snel mogelijk in. Is het bijna tijd voor uw volgende dosis? Sla de gemiste dosis over en ga verder volgens schema. Dubbele dosis vermijden!
