Terbinafine – Uitgebreide Patiënteninformatie
1. Basisinformatie
| Internationale Naam (INN) | Terbinafine |
|---|---|
| Merknamen Nederland | Lamisil, Terbinafine EG, Terbinafine Mylan, diverse generieken |
| ATC-code | D01BA02 |
| Toedieningsvormen & Sterktes | Tabletten: 250 mg; Crème, gel, spray, nagellak |
| Fabrikanten (NL) | Sandoz, Mylan, Teva, Glenmark, Novartis |
| Receptstatus | Receptplichtig voor orale (tablet) vorm; topicaal soms zelfzorg |
2. Werking – Mechanisme van Terbinafine
In eenvoudige taal: Terbinafine is een schimmelwerend medicijn. Het doodt of remt de groei van schimmels door een belangrijk proces in de celwand te verstoren. Hierdoor verdwijnen infecties aan huid, nagels en soms inwendige organen.
Voor specialisten: Terbinafine werkt als een allylaminische antimycoticum en remt selectief het enzym squaleenepoxidase, essentieel voor de biosynthese van ergosterol in de schimmelcelmembraan. Dit leidt tot ophoping van squalenen en afname van ergosterol, waardoor de schimmel afsterft (fungicidaal).
3. Farmacokinetiek
- Absorptie: Orale Terbinafine wordt snel opgenomen; biologische beschikbaarheid ca. 40% (door eerste-passage-effect).
- Verdeling: Verdeling over lichaamsweefsels, vooral in huid, nagels en vetweefsel.
- Stofwisseling: In de lever via CYP-enzymen (o.a. CYP2C9, CYP1A2, CYP3A4).
- Eliminatie: Overwegend via de urine als metabolieten; klein deel met de ontlasting.
- Werkingsduur: Lange halfwaardetijd in huid en nagels (7–21 dagen).
4. Gebruik in het Dagelijks Leven & Praktische Tips
In Nederland wordt Terbinafine meestal voorgeschreven bij voetschimmel ("zwemmerseczeem"), ringworm, schimmelinfecties van de huid en hardnekkige nagels (onychomycose). Tabletten worden vaak gedurende 2–6 weken gebruikt voor huidinfecties, en 6–12 weken bij nagelinfecties. Crème of gel wordt 1 tot 2 keer per dag dun aangebracht. Volg altijd het advies van uw arts of apotheker.
- Zorg voor een droog en schoon behandelingsgebied.
- Draag dagelijks schone sokken en vervang regelmatig schoenen bij voetschimmel.
- Was handen na het aanbrengen van Terbinafine crème/gel.
- Stop de behandeling niet voortijdig, ook niet als de symptomen verbeteren.
5. Ochtend vs. Avond Inname
- Voordeel ochtend: Minder kans op maagklachten door gebruik met ontbijt; minder kans op vergeten door vaste routine.
- Voordeel avond: Voor sommige mensen rustiger voor maag en darmen, zeker bij bekende misselijkheid overdag.
- Tip: Kies een tijdstip samen met uw apotheker dat past bij uw dagindeling en houd deze tijd consequent aan voor de beste werking.
6. Inname met of zonder Voedsel
- Met voedsel:
- Kleine of geen invloed op opname, maar bij gevoelige maag toch aanbevolen om met voeding in te nemen.
- Slecht ontbijt (bijvoorbeeld alleen koffie) kan maagklachten verhogen; neem Terbinafine bij voorkeur na een Hollandse boterham of zuivelontbijt.
- Zonder voedsel (nuchter):
- Kan, maar verhoogt kans op lichte maag-darmklachten.
7. Interacties & Waarschuwingen
| Interacties | Effect/Advies |
|---|---|
| Alcohol | Geen directe interactie, maar in combinatie met leveraandoeningen wordt alcohol afgeraden. |
| Cyclosporine | Sterke verhoging plasmaspiegel mogelijk; monitoren of alternatief gebruiken. |
| Cafeïne | Vertraagde afbraak mogelijk, leidt tot nervositeit/slapeloosheid. |
| Bloedverdunners (Warfarine) | Kans op verhoogde INR; regelmatige controle noodzakelijk. |
| Rifampicine | Snellere afbraak van terbinafine, verminderd effect. |
| Cimetidine | Langzamere afbraak, meer bijwerkingen mogelijk. |
| Voedsel (NL dieet) | Geen relevante interacties, normale maaltijden (brood, zuivel, fruit) zijn veilig. |
8. Indicaties
| Indicatie | Status Nederland | Toelichting |
|---|---|---|
| Onychomycosis (nagelschimmel) | Officieel (SmPC) | Nagelinfecties aan tenen/vingers |
| Dermatofyteninfecties huid | Officieel | Bijv. voetschimmel, ringworm |
| Cutane candidiasis | Off-label | Minder effectief, soms bij intolerantie andere middelen |
| Pityriasis versicolor | Off-label | Lichte/meestal lokale behandeling |
9. Dosering per Indicatie en Doelgroep
| Indicatie | Volwassene | Kind | Oudere |
|---|---|---|---|
| Onychomycose | 1x daags 250 mg oraal, 6–12 wk | Zie onder, afhankelijk gewicht | Als volwassene, let op lever- en nierfunctie |
| Dermatomycose huid | 1x daags 250 mg oraal, 2–6 wk of 1–2x daags crème | 125 mg/dag (<20 kg); 187,5 mg (20–40 kg); >40 kg dosering volwassen | Zie volwassen dosering |
| Topisch (alle leeftijden) | 1–2x per dag dun aanbrengen, duur: 1–4 wk | ||
10. Veiligheidsprofiel & Bijwerkingen
| Bijwerking | Frequentie | Advies |
|---|---|---|
| Maag-darmklachten (misselijkheid, diarree) | Vaak (1–10%) | Neem met voedsel of bij het ontbijt |
| Hoofdpijn | Vaak | Meestal mild, verdwijnt spontaan |
| Huiduitslag/jeuk | Soms (0,1–1%) | Stop bij ernstige allergie |
| Smaakverlies/-verandering | Zeldzaam (<0,1%) | Kans op herstel na stoppen therapie |
| Leverfunctiestoornissen | Zeer zeldzaam (<0,01%) | Laboratoriumcontrole bij langer gebruik of leverklachten |
| Oogafwijkingen (wazig zien) | Zeer zeldzaam | Arts raadplegen indien aanhoudend |
Waarschuwing: Direct stoppen bij verschijnselen van leverproblemen (jeuk, donkergekleurde urine, geelzucht).
11. Richtlijnen voor Juiste Gebruik
- Gebruik Terbinafine consequent en maak de kuur volledig af, ook als klachten eerder verdwijnen.
- Twijfel bij vergeten dosering? Sla deze over en neem niet dubbel zoveel bij volgende dosis.
- Voorkom verspreiding: was kleding, handdoeken en beddengoed regelmatig op minimaal 60°C.
- Was handen na contact met geïnfecteerd gebied.
- Informeer uw apotheker/apotheek over andere geneesmiddelen die u gebruikt (incl. zelfzorgmiddelen).
12. Alternatieven & Vergelijking
| Alternatief | Voordelen | Nadelen | Vergoeding* |
|---|---|---|---|
| Itraconazol | Breed spectrum Ook werkzaam bij gisten | Meer interacties Kans op hartklachten | Ja (NFZ/GVS) |
| Fluconazol | 1x per week dosering bij nagelinfecties | Minder effectief bij dermatofyten | Ja (NFZ/GVS) |
| Griseofulvine | Goede werking bij hoofdhuidschimmel | Lange behandelduur, veel bijwerkingen | Ja (NFZ/GVS) |
| Topische azolen (clotrimazol, miconazol) | Weinig bijwerkingen, vrij verkrijgbaar | Minder effectief bij nagelschimmel | Beperkt, >12 weken |
*NFZ/GVS: Geneesmiddelenvergoedingssysteem, basic ziektekostenverzekering NL.
13. Wettelijke Status & Vergoeding (Nederland)
- Terbinafine orale tabletten zijn receptplichtig (UR-geneesmiddel).
- Topische preparaten soms zonder recept verkrijgbaar bij de apotheek.
- Geregistreerd bij het CBG als antimycoticum voor systemisch/topisch gebruik.
- Opgenomen in het GVS (Geneesmiddelenvergoedingssysteem); basisverzekering vergoedt meestal bij chronisch gebruik en ernstige nagelmycose, volgens indicatiecriteria.
14. Recent Onderzoek en Klinische Richtlijnen (2022–2025)
Wetenschappelijke inzichten: Terbinafine blijft eerste keuze voor onychomycose (zie NHG-standaard "Onychomycose", 2023). Nieuwste onderzoeken tonen aan dat 6 weken behandelen bij vingernagel- en 12 weken bij teennagel-infecties het hoogste genezingspercentage biedt (Bron: Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 2023;
Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas en Lareb (bijwerkingencentrum) is de kans op levertoxiciteit zeer zeldzaam, maar alertheid blijft geboden.
Hoogleraar medische mycologie Amsterdam UMC (2024): “Korte kuur plus lokale behandeling verhoogt succespercentage aanzienlijk.”
Zie ook: NHG-Standaard Onychomycose
15. Beschikbaarheid, Verpakking & Levering
| Verpakking | Inhoud | Indicatieve Prijs (2024)* | Beschikbaarheid |
|---|---|---|---|
| Tabletten | 14, 28, 84 stuks (250 mg) | €15–€45 (afhankelijk van merk/generiek) | Voorraad bij meeste apotheken |
| Crème/Gel | 15, 30 of 60 gram tube | €8–€18 | Vrij verkrijgbaar |
| Regio | Voorraad | Gem. levertijd (apotheek) |
|---|---|---|
| Amsterdam, Rotterdam, Utrecht | Altijd | <24 uur |
| Groningen, Nijmegen, Maastricht | Meestal | 24–48 uur |
| Kleine steden/dorpen | Op bestelling | 1–2 werkdagen |
*Prijzen zijn indicatief, inclusief BTW (2024), exclusief eventuele eigen bijdrage.
16. Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Hoelang duurt het voordat Terbinafine werkt?
Huidinfecties verbeteren vaak na 1–2 weken, nagelinfecties vergen meestal 6–12 weken behandeling. Volledig herstel van de nagel duurt vaak maanden door de langzame groei. - Mag ik alcohol drinken tijdens gebruik van Terbinafine?
Kleine hoeveelheden alcohol zijn meestal geen probleem, tenzij u een leverziekte heeft. Overmatig drinken wordt afgeraden vanwege mogelijk effect op de lever. - Wat moet ik doen als ik een dosis vergeten ben?
Neem de vergeten dosis niet alsnog in, maar ga door met het normale schema. Neem geen dubbele dosis. - Is Terbinafine veilig tijdens zwangerschap of borstvoeding?
Gebruik tijdens zwangerschap of het geven van borstvoeding wordt alleen op uitdrukkelijk doktersadvies aanbevolen; bespreek uw situatie altijd met uw arts. - Moet ik mijn nagels knippen bij onychomycose?
Ja, knip nagels kort en vuilvrij, dit bevordert de werking van Terbinafine en voorkomt verspreiding.
