Principen (Ampicilline): Uitgebreide Productinformatie voor Patiënten in Nederland
Basisinformatie
| Internationaal Generiek Naam (INN) | Ampicilline |
| Merknamen in Nederland | Principen, Penbritin, generieke "Ampicilline Aurobindo" |
| ATC-code | J01CA01 |
| Beschikbare Toedieningsvormen & Sterktes | - Capsules: 250 mg, 500 mg
- Poeder voor injectie/oplossing: 500 mg, 1 g, 2 g
- Suspensie voor orale toediening: 125 mg/5 ml, 250 mg/5 ml
|
| Fabrikanten | Pfizer, Aurobindo, Sandoz, Teva |
| Verkrijgbaarheid | Uitsluitend op recept (UR-geneesmiddel) |
Werkingsmechanisme
Voor patiënten: Ampicilline is een antibioticum dat bacteriën doodt die infecties veroorzaken. Het werkt door het verstoren van de opbouw van de bacteriële celwand. Hierdoor kunnen de bacteriën zich niet verder vermenigvuldigen en sterven ze af.
Voor specialisten: Ampicilline behoort tot de aminopenicillines en remt transpeptidase-enzymen door irreversibele binding aan penicillinebindende eiwitten (PBP’s) in het celmembraan van bacteriën. Dit blokkeert de synthese van peptidoglycaan, een essentieel onderdeel van de bacteriële celwand.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Orale absorptie is ca. 40%. Opname daalt bij voedselinname.
- Distributie: Wordt goed verdeeld over weefsels en lichaamsvloeistoffen, inclusief urine, gal, long- en hersenvocht (bij ontsteking).
- Metabolisme: Geringe metabolisering in de lever, meeste wordt onveranderd uitgescheiden.
- Eliminatie: Overwegend renaal (via de nieren). Eliminatiehalfwaardetijd ca. 1–1,5 uur bij gezonde volwassenen.
- Duur van werking: Meestal 6–8 uur werkingsduur, afhankelijk van indicatie en toedieningsvorm.
Gebruik in het dagelijks leven & beste praktijken
- Typische dosering bij volwassenen: 250–500 mg elke 6 uur (viermaal daags).
- Neem de capsules met water in, minstens 30 minuten vóór of 2 uur na de maaltijd.
- Bij suspensie: goed schudden voor gebruik; zorgvuldig afmeten met maatlepel.
- Laat injecties altijd toedienen door een zorgverlener.
- Volg het doseringsschema strikt op; maak de volledige kuur af, zelfs als klachten verdwijnen.
- Plaats medicatie uit het zicht en buiten bereik van kinderen.
's Ochtends vs. 's Avonds innemen
- Geen groot farmaceutisch verschil tussen 's ochtends en 's avonds innemen, zolang er regelmatige tussenpozen van 6 uur zitten tussen de doses.
- Regelmaat is belangrijk: stel een alarm of herinnering in op uw telefoon om doses niet te vergeten.
- Binnen een Nederlands dagelijks ritme (ontbijt ±8:00, lunch ±12:30, avondeten ±18:00, slapen ±23:00) is een innameschema van 7:00–13:00–19:00–23:00 gebruikelijk.
Inname met of zonder voedsel
Invloed van maaltijden: Voedsel kan opname van ampicilline verminderen. Daarom wordt aangeraden het op een lege maag in te nemen (minimaal 30 min voor, of 2 uur na de maaltijd).
Advies: Aangezien Nederlandse maaltijden vaak drie keer per dag plaats vinden, is het raadzaam de inname hieromheen te plannen om continue spiegel in het bloed te behouden.
Interactiewaarschuwingen
| Type | Interactie | Risico/Advies |
| Voeding | Melk, yoghurt, kaas | Kan opname verlagen: neem bij voorkeur niet tegelijk met zuivelproducten |
| Alcohol | Alcoholische dranken | Geen directe interactie, maar overmatig gebruik kan het afweersysteem onderdrukken |
| Geneesmiddelen | Allopurinol | Verhoogt kans op huiduitslag, arts informeren bij gebruik |
| Geneesmiddelen | Orale anticonceptiva | Mogelijk verlaagd effect, extra voorzorg nodig |
| Geneesmiddelen | Anticoagulantia (zoals warfarine) | Gevoeligheid voor bloeding kan toenemen, INR-controle aanbevolen |
| Geneesmiddelen | Probenecide | Vertraagt uitscheiding van ampicilline, verhoogt spiegels |
Indicaties
| Indicatie | Registratiestatus | Toelichting |
| Infecties van luchtwegen (otitis, sinusitis, bronchitis, pneumonie) | Officieel geregistreerd | Bij gevoelige bacteriën zoals Streptococcus pneumoniae |
| Urineweginfecties | Officieel geregistreerd | Alternatief bij allergie voor andere antibiotica |
| Maag-darminfecties (Salmonella, Shigella) | Geregistreerd | Bij bewezen gevoeligheid |
| Meningitis veroorzaakt door gevoelige stammen | Geregistreerd | In combinatie met andere antibiotica |
| Sepsis (bloedvergiftiging) | Geregistreerd | In ziekenhuissetting, onder specialistische begeleiding |
| Endocarditisprofylaxe | Off-label | Soms ingezet bij hartklepafwijkingen |
Dosering per Indicatie
| Patiëntengroep | Dosering | Toepassing |
| Volwassenen | 250–500 mg, 4x daags | Luchtweg-, urineweg-, en milde maag-darminfecties |
| Kinderen (3mnd–12j) | 50–100 mg/kg/dag, verdeeld over 4 doses | Overleg met kinderarts vereist |
| Zuigelingen (<3 mnd) | 75–150 mg/kg/dag, verdeeld over 3-4 doses | Strikte monitoring/ziekenhuis |
| Ouderen | 250–500 mg, 4x daags (eventueel lagere dosis bij nierfunctiestoornis) | Controle nierfunctie, risicobeoordeling bij polyfarmacie |
| Injectievorm | 1–2 g elke 6 uur i.v./i.m. | Matige tot ernstige infecties, ziekenhuissetting |
Bijwerkingen en Veiligheidsprofiel
| Bijwerking | Frequentie | Advies |
| Misselijkheid, braken, diarree | Zeer vaak (≥1/10) | Neem op lege maag, veel water drinken |
| Huiduitslag | Vaak (≥1/100 tot <1/10) | Arts waarschuwen, kan allergisch zijn |
| Maagdarmklachten | Vaak | Probiotica alleen in overleg met arts gebruiken |
| Overgevoeligheidsreacties (anafylaxie) | Zeldzaam (<1/1000) | Direct spoedeisende hulp zoeken |
| Leverfunctiestoornissen | Zeer zeldzaam | Arts waarschuwen bij geelzucht, donkere urine |
| Superinfecties (candidiasis) | Occasioneel | Arts melden bij aanhoudende klachten |
Aanwijzingen voor juist gebruik
- Neem de doses goed verspreid over de dag, idealiter elke 6 uur even ver uit elkaar.
- Voer de kuur volledig uit, zelfs als de klachten verdwijnen.
- Bij vergeten dosis: neem de vergeten tablet/capsule zo snel mogelijk. Sla echter de dosis over als het bijna tijd is voor de volgende dosis. Nooit dubbele dosis innemen.
- Bewaar ampicilline op een droge, donkere plaats bij kamertemperatuur (niet in koelkast, tenzij suspensie).
- Houd rekening met vakantie- en reisplannen: informeer vooraf bij de apotheek over extra voorraad.
- Bijwerkingen of allergische reacties? Raadpleeg uw huisarts of apotheker.
Alternatieve behandelopties (vergoed door ZN/NZa)
- Amoxicilline: Vergelijkbare werking, betere opname met voedsel, minder frequent doseren (3x/dag). Vaak eerste-keus in NHG-Standaarden.
- Cefalexine: Alternatief bij lichte overgevoeligheid voor penicillines.
- Co-trimoxazol: Breder spectrum, voorzichtig toepassen i.v.m. bijwerkingenprofiel.
- Nitrofurantoïne: Specifiek voor ongecompliceerde urineweginfecties.
Voordeel ampicilline: Geschikt bij bepaalde resistente bacteriën en bij specifieke allergieën.
Nadeel: Regelmatig innemen vereist, minder geschikt bij ernstige penicilline-allergie.
Wettelijke, registratie- & vergoedingsstatus Nederland
- UR-geneesmiddel: uitsluitend op recept verkrijgbaar volgens URPL (Uitsluitend Receptplichtig).
- Geregistreerd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Opgenomen in het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS), vergoeding volgens de richtlijnen van Zorginstituut Nederland (ZN) en Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).
- Strikte naleving van voorschriften en etikettering vereist volgens Nederlandse farmaceutische wetgeving.
Recente onderzoeken en klinische richtlijnen (2022–2025)
- Volgens de meest actuele NHG-Standaarden (2023) en SWAB-richtlijnen (2024) is ampicilline aanbevolen blijft bij specifieke infecties als bepaalde enterococcus-infecties en penicillinegevoelige Streptococcus pneumoniae-infecties.
- Onderzoek in 2024 (RIVM) bevestigt het belang van juiste indicatiestelling in verband met resistentieontwikkeling.
- Internationale literatuur (ESCMID, 2023) bespreekt gebruik bij neonatale sepsis in combinatie met gentamicine.
- Voor zwangere vrouwen adviseert de KNMP een zorgvuldige risico-afweging; ampicilline is veilig in de zwangerschap, mits juist toegepast.
Beschikbaarheid & levering
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve Prijs (2024) | Voorraadstatus | Levering (voor grote steden) |
| 20 capsules 500 mg | ca. €12–14 | Ruim voldoende | - Amsterdam: 1 werkdag
- Rotterdam: 1 werkdag
- Utrecht: 1 werkdag
- Eindhoven: 1–2 werkdagen
- Groningen: 2 werkdagen
|
| 125 mg/5 ml suspensie, 100 ml | ca. €8–10 | Ruim voldoende | Gelijk aan bovengenoemd schema |
| Injectieflacons 1 g | ca. €4 per flacon | Alleen ziekenhuisapotheek | Alleen op artsenverklaring |
Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Mag ik ampicilline combineren met andere medicijnen?
Bespreek altijd met uw arts of apotheker welke andere medicijnen u gebruikt. Vooral anticoagulantia, orale anticonceptiva en allopurinol kunnen interacties geven. - Wordt mijn anticonceptiepil minder betrouwbaar?
Er is een kleine kans op verminderde werking. Gebruik daarom tijdens de kuur en 7 dagen erna extra voorbehoedsmiddelen. - Is ampicilline veilig tijdens zwangerschap of borstvoeding?
In het algemeen is ampicilline veilig bevonden, maar altijd overleg met arts of verloskundige. - Wat moet ik doen als ik een dosis vergeet?
Neem deze zodra u eraan denkt. Sla over als het bijna tijd is voor de volgende dosis; neem géén dubbele dosis. - Wat als ik bijwerkingen heb?
Bij lichte klachten als misselijkheid: doorgaans onschuldig. Bij huiduitslag, benauwdheid of zwelling: direct uw huisarts of 112 bellen.
