Overzicht van Zithromax (Azithromycine)
Zithromax is de merknaam van het geneesmiddel azithromycine, een veelgebruikt antibioticum in Nederland. Het valt onder de macroliden en wordt voorgeschreven voor de behandeling van diverse bacteriële infecties. Azithromycine is opgenomen onder ATC-code J01FA10 en is in Nederland uitsluitend op recept verkrijgbaar (UR-geneesmiddel).
Basisproductinformatie
| Stofnaam (INN) | Azithromycine |
|---|---|
| Merknamen (NL) | Zithromax, Azithromycine Sandoz, Azithromycine Teva, Azithromycine Mylan |
| ATC-code | J01FA10 |
| Beschikbare vormen/sterktes | Tabletten: 250 mg, 500 mg; Poeder voor suspensie: 200 mg/5 ml, 500 mg/5 ml; Infusievloeistof: 500 mg |
| Fabrikanten | Pfizer, Sandoz, Teva Netherlands, Mylan, Accord |
| Receptstatus | Uitsluitend op recept (UR) |
Werkingsmechanisme
Voor patiënten: Azithromycine werkt door de groei van bacteriën te remmen. Het blokkeert een belangrijk proces in de bacterie, waardoor deze zich niet verder kan vermenigvuldigen.
Voor specialisten: Azithromycine bindt zich aan het 50S-ribosomale subunit van bacteriële cellen, waardoor de eiwitsynthese wordt geremd. Dit leidt tot een bacteriostatisch of in sommige gevallen bactericide werking, afhankelijk van de concentratie en het betreffende micro-organisme.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Snel en goed via het maagdarmkanaal, biologische beschikbaarheid circa 37%.
- Distributie: Wordt uitgebreid verspreid over weefsels, met hoge concentraties in longen, keel, amandelen en huid.
- Metabolisme: Wordt slechts in geringe mate gemetaboliseerd in de lever.
- Eliminatie: Wordt voornamelijk onveranderd uitgescheiden via de gal, slechts een klein deel via de urine.
- Halfwaardetijd: 68 uur, waardoor meestal een korte kuur volstaat.
Gebruik in het dagelijks leven & beste praktijken
Typische doseringen & inname
- Voor volwassenen: Meestal 500 mg op dag 1, daarna 250 mg per dag op dagen 2 t/m 5, afhankelijk van de indicatie.
- Bij kinderen: Dosis op basis van lichaamsgewicht, doorgaans 10 mg/kg op dag 1, daarna 5 mg/kg op dag 2 t/m 5.
- Korte kuren zijn gebruikelijk vanwege de lange werking van het medicijn.
Ochtend vs. avonddosering
- Het tijdstip van inname is minder belangrijk vanwege de lange werking, maar regelmaat (telkens op ongeveer hetzelfde tijdstip) is belangrijk.
- In de ochtend innemen maakt het minder waarschijnlijk dat een dosis wordt vergeten.
- Vermijd inname vlak voor het slapen ivm maagklachten.
Inname met of zonder voedsel
- Azithromycine kan met of zonder voedsel worden ingenomen.
- Inname met voedsel kan maagklachten verminderen, maar vetrijke maaltijden kunnen de opname iets vertragen.
- Populaire Nederlandse ontbijten (yoghurt, volkorenbrood) of lunches zijn geschikt om mee in te nemen.
Interactiewaarschuwingen
| Interactie | Advies |
|---|---|
| Voedingsmiddelen | Inname met licht voedsel toegestaan. Vermijd zeer vette maaltijden rond de inname. |
| Alcohol | Beperkt gebruik toegestaan, maar kan maagklachten verergeren en herstel vertragen. |
| Antacida (maagzuurremmers) | 2 uur tussen azithromycine en antacidum aanhouden. |
| Bloedverdunners (bv. warfarine) | Dosis kan aangepast moeten worden. Controle INR. |
| Immuunonderdrukkers (cyclosporine) | Bloedspiegelmonitoring aanbevolen. |
| Andere antibiotica (macroliden, quinolonen) | Mogelijke versterking van bijwerkingen; overleg met arts. |
| Hartmedicatie (QT-verlenging) | Risico op hartritmestoornissen; overleg met arts! |
Indicaties
| Indicatie | Toelichting | Officiëel/OFF-label |
|---|---|---|
| Luchtweginfecties (bv. bronchitis, longontsteking) | Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae | Officieel |
| KNO-infecties (keel-, oor-, sinus, tonsillitis) | Alternatief bij penicilline-overgevoeligheid | Officieel |
| Seksueel overdraagbare aandoeningen (chlamydia, gonorroe) | Eerste keus bij chlamydia | Officieel |
| Huid- en weke delen infecties | Bij bepaalde bacteriën zoals Staphylococcus aureus | Officieel |
| Mycobacterium avium complex (MAC) | Behandeling/preventie bij immuungecompromitteerden | Officieel |
| COVID-19 (onderzocht, niet aanbevolen) | Geen bewezen effectiviteit | Off-label |
Dosering naar klinische indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Pediatrisch | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Luchtweginfectie | 500 mg 1x daags, 3-5 dagen | 10 mg/kg 1x daags dag 1, daarna 5 mg/kg 1x daags, 5 dagen totaal | Zelfde als volwassenen, controle op hartfunctie |
| Chlamydia | 1000 mg (1 g) eenmalig | Niet eerste keus, dosering obv gewicht | Zelfde als volwassenen |
| MAC-preventie | 1200 mg 1x per week | 20 mg/kg 1x per week | Zelfde als volwassenen |
Veiligheidsprofiel & bijwerkingen
- Vaak: Maagdarmklachten (misselijkheid, diarree, buikpijn), hoofdpijn, duizeligheid.
- Rond 1 tot 10%: Huiduitslag, leverwaarden verhoogd, smaakstoornissen.
- Zelden: Ernstige leverproblemen, allergische reacties, hartritmestoornissen (QT-verlenging), gehoorsstoornissen bij hoge dosering.
- Let op: Direct contact opnemen met arts bij symptomen van ernstige allergische reactie (benauwdheid, huiduitslag, zwelling).
| Bijwerking | Frequentie | Actie |
|---|---|---|
| Misselijkheid/diarree | Vaak | Meestal mild en zelflimiterend |
| Huiduitslag/allergie | Soms | Arts waarschuwen bij ernstige uitslag |
| Hartritmestoornissen | Zelden | Stop en direct arts raadplegen |
| Leverafwijkingen | Zeer zelden | Bij geelzucht direct arts bellen |
Richtlijnen voor juist gebruik
- Slik tabletten heel door, met een glas water.
- Gebruik de suspensie binnen de houdbaarheid na oplossen (zie bijsluiter).
- Voltooi de volledige kuur, ook bij verbeteren van klachten, om resistentie te voorkomen.
- Meld andere medicatie altijd bij uw apotheek.
- Niet combineren met grapefruit(sap).
- Bewaartemperatuur: onder 25°C, buiten bereik van kinderen.
- Let tijdens gebruik op diarree en allergische reacties.
- Vraag bij twijfel advies bij de apotheker in uw regio (bijvoorbeeld via KNMP).
Alternatieve behandelmogelijkheden (vergoedbare middelen)
- Amoxicilline - eerste keus bij veel KNO- en luchtweginfecties, tenzij allergie voor penicilline.
- Doxycycline - breed spectrum, effectief bij luchtweg- en huidinfecties; niet voor jonge kinderen.
- Clarithromycine - vergelijkbaar werkingsprofiel, soms meer interacties.
- Clindamycine - alternatief bij ernstige allergie of specifieke bacteriën.
Deze alternatieven worden doorgaans vergoed door de Nederlandse zorgverzekering (zie NFZ, Nederlands Farmaceutisch Zorgsysteem).
| Middel | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| Amoxicilline | Breedspectrum, goedkoop, goed verdragen | Niet geschikt bij penicilline-allergie |
| Doxycycline | Handig bij diverse infecties, korte kuur | Niet gebruiken bij kinderen onder 8 jaar |
| Clarithromycine | Alternatief bij macroliden | Meer interacties en bijwerkingen dan azithromycine |
Wettelijke, registratietechnische en vergoedingsstatus in Nederland
- Geneesmiddelenwet: UR-geneesmiddel – uitsluitend op recept verkrijgbaar.
- Registratiehouder: Fabrikanten als Pfizer, Sandoz, Teva, Mylan bij het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen).
- Vergoeding: Basisverzekering vergoedt azithromycine bij medische noodzaak; geen recept = geen vergoeding.
- Dekking: Meestal volledig, soms kleine bijbetaling afhankelijk van uw verzekeraar.
Actuele richtlijnen & onderzoek (2022–2025)
- KNMP en NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap) adviseren azithromycine als reserve-antibioticum bij luchtweg- en KNO-infecties, vooral bij penicilline-allergie (NHG-Standaarden).
- Actueel onderzoek wijst uit dat langdurig gebruik bij COPD of astma risico op resistentie verhoogt (zie: Van der Meer et al., Ned Tijdschr Geneeskd, 2023).
- Voor de behandeling van COVID-19 is geen effectiviteit aangetoond (RIVM, 2024).
- Binnen de Europese context blijft azithromycine een belangrijk reserve-antibioticum vanwege het gunstige doseringsschema.
Beschikbaarheid, verpakkingseenheden & leveringsinformatie (NL)
| Verpakkingsgrootte | Indicatieve apotheekprijs (2024) | Leveringstermijn (meest gangbare steden) |
|---|---|---|
| 3 x 500 mg tabletten | ca. €12 – €18 | Amsterdam: 1 werkdag Rotterdam: 1 werkdag Utrecht: 1-2 werkdagen Groningen: 1-3 werkdagen |
| 6 x 250 mg tabletten | ca. €10 – €15 | Amsterdam: 1 werkdag Eindhoven: 1-2 werkdagen |
| Poeder suspensie 15 ml (200 mg/5 ml) | ca. €17 | Landelijk: doorgaans 1-2 werkdagen |
Veelgestelde vragen over Zithromax (Azithromycine)
- Moet ik de kuur afmaken als mijn klachten verdwenen zijn?
Ja. Het is essentieel om de volledige kuur af te maken, ook als u zich beter voelt. Dit voorkomt dat bacteriën overleven en resistentie ontwikkelen. - Mag ik alcohol drinken tijdens deze kuur?
Beperkt alcoholgebruik is toegestaan, maar kan eventuele bijwerkingen, zoals maagklachten, verergeren. Overmatig gebruik wordt afgeraden. - Kan ik azithromycine gebruiken met andere medicijnen?
Vaak wel, maar informeer altijd uw arts of apotheker. Vooral anti-stollingsmiddelen en bepaalde hartmedicatie geven kans op interactie. - Mag ik autorijden tijdens het gebruik van Zithromax?
Over het algemeen wel, tenzij u last krijgt van duizeligheid of wazig zicht. Neem in dat geval geen deel aan het verkeer. - Wat als ik een dosis vergeten ben?
Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk in. Indien het bijna tijd is voor de volgende dosis, sla de vergeten dosis over en ga door volgens schema. Neem nooit een dubbele dosis.
Voor verdere vragen kunt u altijd terecht bij uw apotheek of huisarts. Raadpleeg bij twijfel altijd de officiële bijsluiter of www.apotheek.nl.
