Uniphyl CR (Theofylline) – Informatie voor Patiënten in Nederland
Basisinformatie over het product
| Stofnaam (INN) | Theofylline |
|---|---|
| Merknaam (NL) | Uniphyl CR, Theolair, Slo-phyllin CR |
| ATC-code | R03DA04 |
| Beschikbare vormen en sterktes | Tabletten met verlengde afgifte (CR) 200 mg, 300 mg |
| Fabrikanten (NL) | Mylan, Teva Nederland, Diverse generieke producenten |
| Receptplicht | UR: Uitsluitend op recept verkrijgbaar |
Werkingsmechanisme
In eenvoudige termen: Theofylline werkt als een luchtwegverwijder: het relaxeert de spieren rondom de luchtwegen, waardoor ademen makkelijker wordt bij aandoeningen zoals astma en COPD.
Voor specialisten: Theofylline is een methylxanthine dat fosfodiësteraseremmers en adenosinereceptoren in de bronchiale gladde spiercellen blokkeert, waardoor cAMP-niveau stijgt, bronchiale verwijding ontstaat en ontsteking wordt geremd. Er zijn lichte ontstekingsremmende effecten.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Tabletten met verlengde afgifte zorgen voor een geleidelijke opname; piekspiegel na 4–8 uur.
- Metabolisme: Wordt grotendeels in de lever (CYP1A2) omgezet tot actieve en inactieve metabolieten.
- Eliminatie: Vooral via de nieren uitgescheiden; risico op cumulatie bij nier- of leverstoornissen.
- Werkingsduur: Ongeveer 12–24 uur afhankelijk van tabletsterkte en individuele verschillen.
Gebruik in het dagelijks leven en aanbevolen praktijken
- Neem de tabletten elke dag op hetzelfde tijdstip, bij voorkeur ‘s ochtends of ‘s avonds.
- Tabletten heel doorslikken, niet kauwen of breken.
- De dosering wordt altijd individueel bepaald door de arts, vaak op basis van lichaamsgewicht en bloedspiegel.
- Gebruik een vaste routine, zoals innemen na het ontbijt of avondmaaltijd, om vergeten te voorkomen.
- Regelmatige controles van theofyllinespiegels in bloed zijn aanbevolen voor veiligheid.
Let op: bij ouderen of patiënten met lever- of nierfunctieproblemen kan de arts een lagere dosering voorschrijven.
Ochtend versus avondgebruik
- Ochtendgebruik: Kan voorkeurs hebben als nachtbewaking minder belangrijk is of als slapeloosheid optreedt.
- Avondgebruik: Voordeel bij nachtelijke klachten, maar kan inslaapproblemen of nervositeit geven.
- Advies: Overleg met uw arts welk innametijdstip voor u het beste is. Houd een vast schema aan.
Inname met of zonder voedsel
Theofylline mag met of zonder voedsel worden ingenomen. Inname met een lichte maaltijd (zoals ontbijt met volkorenbrood of yoghurt, volgens het Nederlandse dieet) kan maagklachten verminderen.
Zware, vette maaltijden kunnen de opname beïnvloeden.
Alcoholgebruik vergroot het risico op bijwerkingen.
Praktisch advies: Houd uw eetschema consequent, en meld sterk afwijkende eetgewoonten (zoals crashdiëten of opname van veel koffie) altijd aan uw arts.
Interactiewaarschuwingen
| Categorie | Voorbeeld | Effect |
|---|---|---|
| Voeding | Koffie, chocolade | Versterkte stimulatie/effecten |
| Alcohol | Wijn, bier | Verhoogde kans op bijwerkingen (hartritmestoornissen, misselijkheid) |
| Geneesmiddelen | Antibiotica (ciprofloxacine, macroliden), bètablokkers, fenytoïne | Verandering van theofyllinespiegel (verhoogd of verlaagd) |
| Roken | Tabak | Versnelt het afbreken van theofylline, mogelijk hogere dosis nodig |
Indicaties
| Indicatie | Status | Toelichting |
|---|---|---|
| Astma bronchiale | Officieel | Als aanvullende behandeling bij onvoldoende resultaat van inhalatiemedicatie |
| COPD | Officieel | Bij matige tot ernstige obstructie en persisterende klachten ondanks standaardbehandeling |
| Apneu bij prematuren | Off-label | Gebruik in ziekenhuissetting onder specialistisch toezicht |
| Andere luchtwegziekten | Off-label | Alleen op indicatie van longarts |
Dosering volgens indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen <16j | Ouderen (>65j) |
|---|---|---|---|
| Astma/COPD | 200–400 mg 1x/dag of 2x/dag, max. 900 mg/dag | 10–16 mg/kg/dag in 2 doses, max. 400 mg/dag | Start lager: 200 mg 1x/dag, op geleide van spiegel |
| Prematuren apneu | n.v.t. | 5–6 mg/kg/dag (speciaal protocol) | n.v.t. |
Let op: Doseringen kunnen variëren op basis van lever- en nierfunctie, gewicht, en bloedspiegel.
Bijwerkingen & Veiligheidsprofiel
| Ernst | Bijwerking | Frequentie |
|---|---|---|
| Licht | Milde maagklachten, misselijkheid, hoofdpijn, rusteloosheid | Vaak (>1/10) |
| Matig | Hartkloppingen, slapeloosheid, trillende handen | Regelmatig (>1/100) |
| Ernstig | Hartritmestoornissen, toevallen, ernstige misselijkheid/braken | Zelden (<1/1000) |
| Overgevoeligheid | Huiduitslag, jeuk, angio-oedeem | Zeer zelden (<1/10.000) |
Zeker bij hoge spiegels is er risico op toxiciteit; regelmatig bloedonderzoek en artscontrole zijn daarom essentieel.
Richtlijnen voor correct gebruik
- Gebruik een medicijnwekker of wekelijks medicijndoosje.
- Bewaar de tabletten op kamertemperatuur, buiten bereik van kinderen.
- Rapporteer bijwerkingen direct aan uw arts of apotheker.
- Niet zelf stoppen of doseren zonder overleg.
- Laat regelmatig uw bloedspiegel controleren, zeker bij verandering van rook-, voedings- of medicijngebruik.
- Let op aanvullende instructies bij apotheekaflevering.
Alternatieve behandelingsopties
- Inhalatiecorticosteroïden (bv. budesonide, fluticason): Eerste keus bij astma; minder systemische bijwerkingen.
- Langwerkende bronchodilatoren (LABA/LAMA): Effectiever bij COPD, minder interacties dan theofylline.
- Montelukast: Voor astma/allergische component, oraal, goede vergoeding; meestal mildere bijwerking.
- Biologische medicijnen (zoals omalizumab): Alleen bij specifieke indicatie en ernstig astma.
Vergelijking: Theofylline wordt meestal alleen toegevoegd als andere behandelingen onvoldoende werken.
Voordelen: Effectief bij nachtelijke symptomen, tabletten makkelijk in te nemen.
Nadelen: Nauwe therapeutische breedte, veel interacties, vereist controle.
Let op: Alternatieven worden doorgaans vergoed via het basispakket van de Zorgverzekeringswet (Zvw), afhankelijk van de indicatie.
Juridische- en vergoedingsstatus in Nederland
- Registratie: Lozengedrag gereguleerd door College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG; registratie als UR-geneesmiddel).
- Receptstatus: Uitsluitend op medisch recept (UR).
- Vergoeding: Theofylline (en Uniphyl CR) wordt in de basisverzekering vergoed indien voorgeschreven voor astma of COPD binnen de geldende richtlijnen.
- Toezicht: Zie Zorginstituut Nederland, Geneesmiddeleninformatiebank CBG/MEB.
Laatste onderzoek & Klinische richtlijnen (2022–2025)
- Recente Nederlandse en internationale richtlijnen (NHG-standpunt 2023, GOLD 2024, GINA 2023) plaatsen theofylline lager in de behandelhiërarchie dan inhalatiemedicatie, vanwege risico op bijwerkingen.
- Meta-analyses (Wagena et al., 2022; GOLD 2024) tonen enige winst bij nachtelijke astmaklachten en ernstige COPD met persisterende dyspneu.
- Advies: Gebruik alleen bij onvoldoende antwoord op andere middelen, met strikte monitoring van bloedspiegels.
Beschikbaarheid & Levering
| Verpakking | Aantal tabletten | Indicatieve prijs (€) | Levering (NL-stad) |
|---|---|---|---|
| Uniphyl CR 200 mg | 60 | €32,00 | Amsterdam: 24u, Rotterdam: 24u, Groningen: 48u, Maastricht: 48u |
| Uniphyl CR 300 mg | 30 | €28,00 | Amsterdam: 24u, Rotterdam: 24u, Groningen: 48u, Maastricht: 48u |
Let op: Prijs en beschikbaarheid kunnen verschillen afhankelijk van zorgverzekeraar, apotheek en landelijke distributie. Vrijwel alle grote Nederlandse apotheken leveren Theofylline op bestelling.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Moet ik Theofylline altijd met voedsel innemen?
Antwoord: Nee, dat hoeft niet, maar inname met een lichte maaltijd helpt maagklachten te voorkomen. Eet zo veel mogelijk volgens uw gewone Nederlandse dieet. - Mag ik alcohol drinken tijdens gebruik van Uniphyl CR?
Antwoord: Het is beter om alcoholgebruik te beperken, omdat het de kans op bijwerkingen zoals hartkloppingen en misselijkheid vergroot. - Wat als ik een dosis vergeet?
Antwoord: Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk in. Is het al bijna tijd voor de volgende dosis, sla de vergeten dosis dan over en ga verder volgens schema. Gebruik nooit een dubbele dosis. - Waarom moet ik mijn bloed laten controleren?
Antwoord: Theofylline heeft veel effect op het lichaam bij te hoge of te lage spiegels. Bloedonderzoek zorgt voor juiste en veilige dosering. - Kan ik zomaar stoppen met Theofylline?
Antwoord: Nee. Stop alleen in overleg met uw arts, om verergering van ziekteklachten te voorkomen.
