Ursodiol (Ursodeoxycholzuur) – Uitgebreide Patiënteninformatie
Basisinformatie over het product
| Generieke naam (INN) | Ursodeoxycholzuur (Ursodiol) |
| Merknamen Nederland | Ursochol®, Ursodiol®, Ursogal® |
| ATC-code | A05AA02 |
| Beschikbare vormen & sterktes | Tabletten/capsules: 150 mg, 250 mg, 300 mg, 500 mg. Suspensie: 50 mg/ml |
| Fabrikanten | Cheplapharm, Recordati, Focus Care Pharmaceuticals, diverse parallelimporteurs |
| Receptstatus | UR-geneesmiddel (uitsluitend op recept verkrijgbaar) |
Werkingsmechanisme
Ursodiol is een zogeheten galzuur, van nature aanwezig in het menselijk lichaam. Het vermindert de samenhang van galstenen door galvloeistof ‘op te lossen’, vermindert galzuurproductie in de lever en beschermt levercellen tegen giftige galzuren.
Voor specialisten: Ursodeoxycholzuur werkt cholagogogisch en choleretisch; het vervangt meer toxische endogene galzuren en moduleert galzouttransporteurs (NTCP, BSEP) in hepatocyten.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Goed geabsorbeerd in de dunne darm (60–80%).
- Metabolisme: Gemetaboliseerd in de lever via conjugatie (glycine, taurine), daarna enterohepatische recirculatie.
- Eliminatie: Via de gal naar de darmen en deels via de ontlasting; minimale renale uitscheiding.
- Werkingsduur: Ursodiol accumuleert bij continue inname; steady-state doorgaans bereikt na twee tot drie weken.
Toepassing in het dagelijks leven en best practices
Indicaties: Ursodiol wordt vooral gebruikt voor het oplossen van cholesterolgalstenen bij patiënten die geen operatie kunnen of willen ondergaan, behandeling van primaire biliaire cholangitis (PBC), secundaire galstuwing (cholestase), en bij sommige leverziekten.
- Typische doseringen: Voor galstenen: 8-10 mg/kg/dag, verdeeld over 1-3 doses; voor PBC: meestal 13-15 mg/kg/dag in 2-3 doses.
- Toediening: Capsules of tabletten innemen met water; suspensie afmeten met bijgeleverd maatbekertje.
- Nederlandse context: Uw apotheek kan u adviseren over groene-rijk dieetadviezen en galsteendiëten die aansluiten op uw gebruik van Ursodiol.
Inname in de ochtend versus avond
- Ochtendinname: Kan zorgen voor regelmatige spiegel, nuttig bij een-maal-daagse dosering.
- Avondinname: Sommige patiënten ervaren minder bijwerkingen zoals diarree wanneer zij 's avonds innemen.
- Advies: Verdeel de dosis bij gebruik van hogere doseringen gelijkmatig over de dag. Neem Ursodiol op vaste tijdstippen voor optimale werking.
Inname met of zonder voedsel
- Met voedsel: Verbeterde opname in het lichaam; bij Nederlandse voedingspatronen (broodmaaltijden, hoofdmaaltijd ‘s avonds) verdient inname tijdens of vlak na de maaltijd de voorkeur.
- Zonder voedsel: Kan, maar mogelijk verminderde opname en verhoogde kans op milde maag-/darmklachten.
- Let op: Vetrijke maaltijden kunnen de absorptie tijdelijk verhogen.
Interacties
| Interagerend middel | Effect | Advies |
| Colestyramine/Colesevelam | Vermindert opname Ursodiol | Minimaal 2 uur tussen inname laten |
| Aluminiumhydroxide (maagzuurremmers) | Verminderde werking Ursodiol | Niet gelijktijdig innemen |
| Ciclosporine | Verhoogde spiegels van Ciclosporine mogelijk | Therapiespiegel controleren |
| Anticonceptiva/Estrogenen | Verhoogd risico op galstenen | Regelmatige controle aanbevolen |
| Alcohol | Kans op leverbelasting | Beperk alcoholgebruik |
Indicaties
| Indicatie | Officieel/geregistreerd | Off-label |
| Oplossen van cholesterolgalstenen | Ja | - |
| Primaire biliaire cholangitis (PBC) | Ja | - |
| Cystische fibrose-geassocieerde leverziekten | - | Ja |
| Intrahepatische cholestase (zwangerschap, kinderen) | - | Ja |
Doseringen per indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen | Ouderen |
| Galstenen | 8–10 mg/kg/dag (1–2 doses) | n.v.t. | Zelfde als volwassenen |
| Primaire biliaire cholangitis | 13–15 mg/kg/dag (2–3 doses) | 10–20 mg/kg/dag (afhankelijk van gewicht) | Zelfde als volwassenen, start aan de lage kant |
| Cholestase kinderen | n.v.t. | 10–20 mg/kg/dag in 2–3 doses | n.v.t. |
Veiligheidsprofiel en bijwerkingen
- Vaak: Diarree, zachte ontlasting, misselijkheid, buikpijn.
- Regelmatig: Jeuk, huiduitslag, gewichtstoename.
- Zeldzaam: Verstoring leverfunctietesten, ernstige allergische reacties.
- Waarschuwingen: Bij bestaande galstenen altijd regelmatig echografisch controleren. Niet geschikt bij acute galblaasontsteking of obstructies.
Adviezen voor goed gebruik
- Neem Ursodiol dagelijks op dezelfde tijd(en).
- Plaats het middel visueel zichtbaar voor minder kans op een dosis te vergeten.
- Gebruik een medicatiedoosje of medicatie-app, zoals 'MedApp', die veel in Nederland wordt gebruikt.
- Vraag uw apotheek naar (herhaal)service en doseerinstructie.
- Laat uw leverfunctie regelmatig controleren via uw behandelaar.
- Volg dieetadvies op, zeker bij galstenen – eet gevarieerd en niet te vet.
Alternatieve behandelmogelijkheden
- Chirurgie (cholecystectomie): Meest gebruikt bij galstenen, vergoed via basisverzekering. Voordeel: permanent; nadeel: operatierisico’s.
- Chenodeoxycholzuur: Minder vaak toegepast. Nadeel: meer bijwerkingen.
- Obeticholzuur (voor PBC): Alternatief als Ursodiol onvoldoende werkt. Beperkt vergoed via het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS).
- Obeticholzuur, budesonide, immunosuppressiva: In specialistisch gebruik, afhankelijk van de casus. Raadpleeg uw arts.
- Dieetmaatregelen: Aanpassing type vet, portiegrootte; ondersteuning van diëtist (vergoed via basispakket bij chronische indicatie).
Wettelijke status, registratie en vergoeding in Nederland
- Ursodiol is een UR-geneesmiddel (Uitsluitend op Recept), geregistreerd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Vergoeding via Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)/Zorgverzekeringswet bij geregistreerde indicaties zoals galstenen, PBC en cholestase bij kinderen.
- Niet vergoed voor off-label toepassingen; aanvragen voor vergoeding zijn mogelijk met medische noodzaak.
- KNMP, NHG, en Maag Lever Darm Stichting publiceren regelmatig updates over galstenen en leverziekten inclusief medicatieadviezen.
Nieuwste onderzoek en klinische richtlijnen (2022–2025)
- Volgens de nieuwe EASL-richtlijnen (2023) blijft Ursodiol de eerste-keus behandeling voor PBC en cholestatische leverziekten, mits goed gecontroleerd.
- Nederlandse studies, o.a. via het UMCG en Erasmus MC (2024), ondersteunen langere behandeling bij PBC voor daling leverenzymen en verbetering levenskwaliteit.
- Internationaal onderzoek (Lancet, 2022–2025) wijst op een gunstig veiligheidsprofiel bij langdurig gebruik.
Beschikbaarheid en levering
| Verpakkingsgrootten | Ursochol®: 60, 100, 180 en 200 stuks tabletten/capsules; Suspensie: 250 ml |
| Indicatieve prijs* | €30–€150 per maand (afhankelijk van sterkte/dosering); 2024-tarieven |
| Levertijd grote steden | - Amsterdam: 24–48 uur
- Rotterdam, Den Haag, Utrecht: 24–72 uur
- Groningen, Maastricht, Arnhem, Almere: 2–4 werkdagen
|
*Prijs afhankelijk van verzekering, preferentiebeleid en apotheekkeuze. Veelgestelde vragen (FAQ)
- Mag ik alcohol drinken tijdens gebruik van Ursodiol?
Beperk het gebruik van alcohol. Overmatig drinken kan de lever extra belasten; matig gebruik is vaak toegestaan, mits uw behandelend arts akkoord is. - Hoe lang moet ik Ursodiol gebruiken?
Dit verschilt per indicatie. Bij galstenen minimaal 6–12 maanden, bij PBC en chronische leverziekten soms levenslang. Volg altijd het advies van uw arts. - Wat als ik een dosis ben vergeten?
Neem de gemiste dosis alsnog in tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Neem nooit een dubbele dosis. - Is het veilig bij zwangerschap of borstvoeding?
Alleen gebruiken bij duidelijke noodzaak en onder strikte medische controle; overleg met uw arts. Er is ruime praktijkervaring, vooral bij cholestase tijdens zwangerschap. - Kan ik dit medicijn combineren met andere geneesmiddelen?
Ja, maar overleg altijd met uw huisarts of apotheker wegens mogelijke interacties met o.a. galzuurbindende harsen, ciclosporine of hormonale middelen.
