Citalopram (Citalopramhydrobromide) – Informatie voor patiënten in Nederland
Basisinformatie over het product
| Internationale naam (INN) | Citalopram |
|---|---|
| Nederlandse merknamen | Celexa, Cipramil, generieke citalopram van diverse fabrikanten (o.a. Sandoz, Teva, Mylan, Aurobindo) |
| ATC-code | N06AB04 |
| Beschikbare vormen en sterktes | Tabletten: 10 mg, 20 mg, 40 mg. Druppels voor orale oplossing: 20 mg/ml. |
| Fabrikanten | Teva, Sandoz, Accord, Mylan, Aurobindo, enz. |
| Receptstatus | UR-geneesmiddel (uitsluitend op doktersrecept verkrijgbaar in Nederland) |
Werkingsmechanisme
Algemene uitleg: Citalopram behoort tot de groep selectieve serotonineheropnameremmers (SSRI’s). Dit middel verhoogt het serotonineniveau in uw hersenen, een stofje dat invloed heeft op stemming, emoties en gedrag.
Voor specialisten: Citalopram remt selectief de heropname van serotonine in het presynaptisch neuron, zonder significante invloed op norepinefrine of dopamine. Hierdoor neemt de serotonerge neurotransmissie toe. Het heeft een minimale affiniteit voor andere receptoren (o.a. muscarinerg, histaminerg), waardoor anticholinerge en sedatieve bijwerkingen beperkt zijn.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Orale bio beschikbaarheid is ongeveer 80%. Maximale plasmaconcentratie binnen 2-4 uur na inname.
- Metabolisme: Vooral lever (door CYP2C19, CYP3A4 en CYP2D6 enzymen).
- Eliminatie: Eliminatie halfwaardetijd ca. 35 uur. Uitscheiding via urine en feces.
- Werkingsduur: Eenmaal daags toedienen is voldoende.
Toepassing in het dagelijks leven & beste praktijken
Citalopram wordt meestal voorgeschreven bij depressieve stoornissen en angststoornissen. Het is belangrijk het medicijn dagelijks op een vast tijdstip in te nemen, bij voorkeur met water, en niet te kauwen. De behandeling start vaak met een lage dosis die langzaam wordt opgehoogd.
- Typische dosering: Volwassenen starten meestal met 20 mg per dag, eventueel later verhoogd naar max. 40 mg per dag.
- Voor ouderen (≥65 jaar): Startdosering max. 10-20 mg per dag (vanwege verhoogd risico op bijwerkingen).
- Kinderen/adolescenten: Alleen op strikte indicatie, startdosering meestal 10 mg (off-label gebruik, specialistisch advies vereist).
- Normale duur tot effect: Eerste verbetering meestal na 1-2 weken, volle werking vaak na 4-6 weken.
Inname in de ochtend vs. avond
U mag citalopram ‘s ochtends of ‘s avonds innemen. Sommige mensen zijn overdag wat slaperig of juist onrustig; overleg met uw arts wat het beste moment is. Regelmaat is belangrijk, iedere dag op dezelfde tijd helpt om het niet te vergeten. Bij bijwerkingen als slapeloosheid is ochtendinname aan te raden; bij vermoeidheid kan avondinname beter zijn.
Inname met of zonder voedsel
- Citalopram kan zowel met voedsel als op een lege maag worden ingenomen; maaltijden hebben geen invloed op de werking.
- Advies bij Nederlandse eetcultuur: Inname met een lichte maaltijd of tijdens het ontbijt/lunch kan helpen herinneren aan de dagelijkse dosering.
Interactiewaarschuwingen
| Interactie | Voorbeeld(en) | Advies |
|---|---|---|
| Alcohol | Bier, wijn, sterke drank | Vermijd gelijktijdige inname; verhoogde kans op bijwerkingen (slaperigheid, verwardheid) |
| Geneesmiddelen | MAO-remmers, andere antidepressiva, anticoagulantia, triptanen, bepaalde antipsychotica | Overleg altijd met arts/apotheker i.v.m. kans op serotoninesyndroom, bloedingen of QT-verlenging |
| Voeding(supplementen) | St Janskruid (Hypericum perforatum) | Niet combineren: kans op meer bijwerkingen en/of verminderde werking |
| Andere | Grapefruitsap | Mogelijke beïnvloeding van werking en bijwerkingen; overleg met arts |
Indicaties
| Indicatie | Officieel (SmPC) | Off-label |
|---|---|---|
| Depressieve stoornis | ✔ | |
| Angststoornissen (paniekstoornis, sociale angst) | ✔ | |
| Dwangstoornis, gegeneraliseerde angststoornis | ✔ | |
| Andere (bijv. premenstruele syndroom, posttraumatische stressstoornis) | ✔ |
Dosering per indicatie en patiëntgroep
| Patiëntengroep | Startdosering | Max. dagdosering |
|---|---|---|
| Volwassene (depressie/angst) | 20 mg | 40 mg |
| Oudere (≥65 jaar) | 10-20 mg | 20 mg |
| Kind & adolescent (onder specialistische begeleiding) | 10 mg | 20 mg |
| Nier- of leverfunctiestoornis | 5-10 mg | 20 mg |
Veiligheidsprofiel & bijwerkingen
- Vaak (≥1/10): Misselijkheid, droge mond, slaperigheid, zweten, hoofdpijn, slapeloosheid, seksuele stoornissen, verminderde eetlust.
- Soms (≥1/100, <1/10): Vermoeidheid, duizeligheid, trillen, gewichtsverandering, nervositeit, diarree of obstipatie.
- Zelden (<1/1000): Hartritmestoornissen (QT-verlenging), hyponatriëmie (vooral bij ouderen), serotoninesyndroom, leverfunctiestoornis.
| Bijwerking | Ernst | Actie |
|---|---|---|
| Misselijkheid, maagklachten | Mild | Vaak tijdelijk, doorgaans binnen 1-2 weken over |
| Slaperigheid/slapeloosheid | Mild-matig | Tijdstip inname aanpassen, huisarts informeren |
| Seksuele stoornissen | Mild-matig | Bespreek alternatieven met arts |
| Hartritmestoornissen | Ernstig | Bij hartklachten direct arts waarschuwen |
| Suïcidale gedachten (start behandeling) | Ernstig | Direct melden bij arts of 113 (zelfmoordpreventie) |
Richtlijnen voor goed gebruik
- Neem citalopram dagelijks op hetzelfde tijdstip in, bij voorkeur niet vergeten.
- Stop niet ineens zonder overleg met uw arts; afbouwen vermindert kans op onttrekkingsverschijnselen.
- Bewaren bij kamertemperatuur, buiten bereik van kinderen.
- Bij vergeten dosis: niet dubbel nemen, sla over en ga verder volgens schema.
- Vertel uw apotheker over alle andere geneesmiddelen en supplementen die u gebruikt.
- Regelmatige controle door arts, zeker bij ouderen of bij andere aandoeningen.
Alternatieven bij vergoeding door de zorgverzekering
- Andere SSRI's (Serotonineheropnameremmers): Fluoxetine, sertraline, paroxetine, escitalopram – vergelijkbare werking, verschillen in bijwerkingen en interacties.
- SNRIs: Venlafaxine, duloxetine – bij onvoldoende effect SSRI’s, andere bijwerkingen.
- Tricyclische antidepressiva: Amitriptyline, nortriptyline – effectiever bij bepaalde klachten, meer bijwerkingen.
- Andere: Mirtazapine, bupropion, agomelatine.
Citalopram wordt volledig of gedeeltelijk vergoed door Nederlandse zorgverzekeraars na voorschrift door arts. Keuze voor alternatief hangt af van effect, bijwerkingen, co-medicatie en persoonlijke voorkeur.
Wettelijke registratie & vergoeding in Nederland
- Geneesmiddel met volledige Europese registratie, UR-status (Uitsluitend Recept), gecontroleerd door het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- Vergoeding vanuit basisverzekering (Zorgverzekeringswet, Zvw), veelal als generiek merk.
- Leverbaarheid via Nederlandse apotheken; vergoeding geldt alleen bij gebruik volgens officiële indicatie.
Recente klinische inzichten (2022-2025)
- Nederlandse multidisciplinaire richtlijn ‘Depressie’ (herzien 2024, Trimbos-instituut) bevestigt effectiviteit van citalopram als eerste keus bij milde tot matige depressie en sommige angststoornissen.
- Meer nadruk op shared decision making: samen met arts keuze voor antidepressivum bepalen op basis van voorkeuren, eerdere ervaringen en bijwerkingen.
- Laatst gepubliceerde RCT’s tonen géén groot verschil in effectiviteit maar wel verschillen in uitval door bijwerkingen tussen SSRI’s (NHG, 2023).
Beschikbaarheid, levering & indicatieve prijs
| Verpakking | Tabletten aantal | Indicatie prijs (eigen risico) | Gem. levertijd (Apotheek NL) |
|---|---|---|---|
| Blistverpakking | 30 x 10/20/40 mg | Ca. €7-12 voor 30 tabletten (meestal volledig vergoed) | Voorraad; direct of binnen 1 werkdag |
| Oplossing (druppels) | 15 ml, 30 ml | Ca. €13-17 (veelal vergoed) | Direct verkrijgbaar/1 werkdag |
Indicatieve levertijden voor grote steden: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht: 0-1 werkdag. Overige steden/regio’s: 1-2 werkdagen. Spoed: overleg met uw apotheek.
Veelgestelde vragen
- Hoe snel werkt citalopram?
Meestal merkt u pas na 1-2 weken verbetering. Het kan tot 4-6 weken duren voor volledig effect. - Kan ik citalopram samen met andere medicijnen gebruiken?
Overleg altijd met apotheek/arts. Sommige middelen versterken of verzwakken elkaars werking, of verhogen het risico op bijwerkingen. - Mag ik autorijden als ik citalopram slik?
In het begin kunnen slaperigheid of duizeligheid optreden. Heeft u hier last van, dan mag u niet rijden. Meestal verdwijnt dit na verloop van tijd. - Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?
Sla de vergeten dosis over en neem de volgende dosis op het normale tijdstip. Nooit dubbele dosis innemen! - Kan ik alcohol drinken tijdens de behandeling?
Alcohol wordt afgeraden omdat het bijwerkingen kan versterken en het effect van citalopram kan beïnvloeden.
