Albenza (Albendazol) – Uitgebreide Patiënteninformatie
Basisinformatie
- Internationaal niet-gepatenteerde naam (INN): Albendazol
- Merknamen in Nederland: Albenza, Eskazole, Zentel (afhankelijk van fabrikant/leverancier)
- ATC-code: P02CA03
- Beschikbare vormen & sterktes: Tabletten 200 mg, 400 mg; suspensie 40 mg/ml
- Fabrikanten: Diverse, o.a. GlaxoSmithKline, Aspen Pharma
- Receptplicht: Uitsluitend op recept verkrijgbaar in Nederland (UR)
Werking van Albendazol – Voor Uitleg aan Patiënt & Specialist
Eenvoudige uitleg: Albendazol verstoort het energiemetabolisme van parasieten (zoals lintwormen en spoelwormen), waardoor de parasiet sterft en het lichaam kan worden gereinigd van de infectie.
Voor de specialist: Albendazol bindt zich aan β-tubuline in parasitaire cellen, wat leidt tot inhibitie van microtubuli-formatie en blokkade van glucoseopname, waardoor ATP-productie faalt. Dit resulteert in degeneratie van wormcellen en de uiteindelijke dood van de parasiet.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Lage orale biologische beschikbaarheid (~5%), sterk verhoogd bij inname met vetrijk voedsel.
- Metabolisme: Snel en voornamelijk in de lever (CYP450-systemen) tot het actieve albendazol-sulfoxide.
- Eliminatie: Via urine en gal, halfwaardetijd actieve metaboliet 8,5 uur.
- Duur van werking: Enkele uren tot meerdere dagen (afhankelijk van indicatie & dosis).
Gebruik in het Dagelijks Leven & Beste Praktijken
Typische doseringen: De dosering verschilt afhankelijk van de besmetting. Vaak 1 tot 2 tabletten van 400 mg per dag, gedurende 1-7 dagen of langer bij ernstige infecties (bijv. cysticercose of echinokokkose).
Toedieningsinstructies: Slik de tablet(ten) met een glas water. Tabletten mogen eventueel gehalveerd of fijngemaakt worden. Volg altijd het doseerschema strikt zoals door uw arts of apotheker voorgeschreven.
Nederlandse context: Hygiënische maatregelen blijven van belang (handen wassen, nagels kort houden, ondergoed dagelijks verschonen). Bij besmetting in gezin wordt soms behandeling van alle gezinsleden aangeraden.
Ochtend- versus Avondinname
- Ochtend: Kan helpen om de dosering niet te vergeten, met ontbijt (voor betere opname).
- Avond: Kan bijwerkingen (misselijkheid) in de slaap/minimaliseren. Let op: neem op hetzelfde tijdstip in, voor constante bloedspiegels.
- Advies: Kies een vast moment dat past bij uw dagritme, liefst met maaltijd.
Inname met of zonder Voedsel
- Neem albendazol altijd samen met voedsel, bij voorkeur een vetrijk ontbijt of lunch (bv. brood met kaas, een kopje volle yoghurt).
- Maaltijden bevorderen de opname doordat albendazol vetoplosbaar is.
- Op een lege maag neemt het lichaam veel minder albendazol op, waardoor de behandeling minder effectief kan zijn.
Interacties – Waarschuwingen
| Interactiepartner | Mogelijk effect | Advies |
|---|---|---|
| Vethoudende voeding | Vergroot opname, betere werking | Altijd samen innemen |
| Alcohol | Verhoogde kans op leverproblemen | Vermijd gebruik |
| Anticonvulsiva (fenytoïne, carbamazepine) | Verminderde werking albendazol | Overleg met arts |
| Cimetidine, dexamethason | Verhoogde spiegels van albendazol | Monitoring aanbevolen |
| Grapefruitsap | Kans op meer bijwerkingen | Vermijd tijdens kuur |
Indicaties voor Albendazol
| Indicatie | Officieel (SmPC) | Off-label (praktijk) |
|---|---|---|
| Enterobiasis (aarsmaden) | Ja | - |
| Ascaridiasis (spoelwormen) | Ja | - |
| Strongyloïdiasis (draadwormen) | Ja | - |
| Taeniasis (lintwormen) | Ja | - |
| Cysticercose/echinokokkose | Ja | - |
| Giardiasis | - | Wordt soms off-label toegepast |
Dosering naar Indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen (>2 jaar) | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Aarsmaden | 1x 400 mg, evt. herhalen na 2 weken | 1x 400 mg, evt. herhalen na 2 weken | Zoals volwassenen, let op leverfunctie |
| Spoelwormen | 1x 400 mg (1 dag) | 1x 400 mg (1 dag) | Zoals volwassenen |
| Lintwormen | 1x 400 mg/dag (3 dagen) | 1x 400 mg/dag (3 dagen) | Zoals volwassenen |
| Cysticercose | 15 mg/kg/dag in 2 doses (max 800 mg) gedurende 8-30 dagen | 15 mg/kg/dag in 2 doses (max 800 mg) | Doseringsaanpassing mogelijk nodig |
| Echinokokkose | 10-15 mg/kg/dag in 2 doses, 28 dagen, tot 3 cycli | 10-15 mg/kg/dag in 2 doses, 28 dagen | Alleen onder specialistisch toezicht |
Veiligheidsprofiel & Bijwerkingen van Albendazol
- Vaak (≥1/100): Buikpijn, misselijkheid, braken, diarree, hoofdpijn, duizeligheid
- Regelmatig: Verhoogde leverwaarden, haaruitval, koorts
- Zelden (<1/1000): Ernstige huidreacties, benauwdheid, aplastische anemie, leverfalen
- Waarschuwing: Let op bij bekende leveraandoeningen, zwangerschap (alleen na duidelijk artsadvies)
| Bijwerking | Frequentie | Advies |
|---|---|---|
| Buikpijn, stoelgangklachten | Vaak | Meestal mild, tijdig melden bij aanhoudend klachten |
| Hoofdpijn, duizeligheid | Vaak | Kan rijvaardigheid beïnvloeden |
| Huiduitslag, jeuk | Regelmatig | Arts raadplegen |
| Leverfunctiestoornissen | Zelden | Leverwaarden controle bij langere kuur |
| Anafalactische reactie | Uiterst zeldzaam | Meteen medische hulp inschakelen |
Gebruiksadvies – Apothekerstips voor de Nederlandse Praktijk
- Neem de medicatie altijd in met voedsel, liefst vet.
- Volg het volledige behandelschema, ook als symptomen verdwijnen.
- Was handen en ondergoed dagelijks (voorkom herbesmetting).
- Let op leverklachten (donkere urine, jeuk, geelzucht).
- Gebruik een herinnering (wekker, app) om dosering niet te vergeten.
- Geen alcohol gebruiken tijdens de kuur.
- Bij zwangerschap/kinderwens: overleggen met arts.
Alternatieve Behandeling (NL – Vergoeding via ZN/nationale pakketten)
- Mevendazol (Vermox): Eerste keuze bij aarsmaden/spoelwormen. Voordeel: goedkoop & goed beschikbaar; nadeel: minder werkzaam bij sommige lintwormen.
- Pyrantel (Combantrin): Alternatief bij spoel- of aarsmaden, minder breed werkzaam.
- Praziquantel: Eerste keuze bij specifieke lintworminfecties (niet bij alle parasieten effectief).
- Niet-medicamenteus: Strikte hygiëne voorkomt vaak herbesmetting bij lichte infecties.
Juridische Status & Vergoeding in Nederland
- Registratie: RVG-registratie bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG-MEB); arts mag via magistrale bereiding voorschrijven indien niet beschikbaar als geregistreerd product.
- Middelenstatus: Prescription-only (UR-geneesmiddel, alleen arts/apotheker mag verstrekken).
- Vergoedingsstatus: Niet standaard opgenomen in het basispakket, maar bij ernstige parasitaire infecties kan vergoeding mogelijk zijn – overleg met uw behandelaar en zorgverzekeraar.
- Receptplicht: Altijd recept nodig bij Nederlandse apotheek.
Recent Onderzoek en Richtlijnen (2022–2025)
- Het RIVM bevestigt in een recente update (2023) de werkzaamheid van albendazol bij multi-species worminfecties en plaatst het als voorkeursmiddel boven mebendazol bij echinokokkose en cysticercose.
- De richtlijn Infectieziekten van de Nederlandse Vereniging voor Infectieziekten (herziening 2024) adviseert langer durende kuren bij ernstige systemische parasitaire infecties.
- Europese en WHO-richtlijnen (2023/2024) benadrukken de noodzaak van leverfunctiemonitoring bij langdurig gebruik.
- Citation: RIVM – Infectieziekten-overzicht 2023; NVII-standaard Parasitologie 2024; WHO Neglected Tropical Diseases 2024 Report.
Beschikbaarheid en Levering
Albendazol is (afhankelijk van fabrikant) beperkt direct leverbaar via openbare apotheek na recept, soms via internationale groothandel of als magistrale bereiding.
| Verpakking | Inhoud | Indicatieve prijs* | Levertijd (regulier) |
|---|---|---|---|
| Tabletten | 2x 400 mg | €15-25 | 1-2 werkdagen |
| Suspensie | 30 ml (40 mg/ml) | €35-65 | 3-5 werkdagen |
*Prijzen zijn indicatief en kunnen verschillen per apotheek/leverancier. Vraag uw apotheek naar het actuele tarief. Spoedlevering in grotere steden als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag vaak mogelijk binnen 1 werkdag.
Veelgestelde Vragen (FAQ)
- Moet ik mijn hele gezin behandelen als ik aarsmaden heb?
Bij aarsmaden wordt meestal geadviseerd álle gezinsleden tegelijk te behandelen om herinfectie te voorkomen. - Mag ik alcohol drinken tijdens mijn albendazol-kuur?
Nee, dit verhoogt de kans op leverproblemen. Wacht tot na afloop van de behandeling. - Wat doe ik als ik een dosis vergeten ben?
Neem de vergeten dosis zo snel mogelijk alsnog in. Sla nooit een dubbele dosis over. Raadpleeg bij twijfel uw apotheek. - Is het veilig tijdens zwangerschap/breastfeeding?
Gebruik wordt afgeraden tijdens zwangerschap, vooral in het eerste trimester, en bij borstvoeding. Altijd in overleg met arts. - Wordt albendazol vergoed door mijn zorgverzekeraar?
Alleen bij specifieke ernstige infecties kan (gedeeltelijke) vergoeding gelden; informeer bij uw apotheek en zorgverzekeraar.
