Ivermectine: Patiënteninformatie voor Nederland
Basisinformatie over het product
| Internationale Naam (INN) | Ivermectine |
|---|---|
| Nederlandse Merknamen | Soolantra® (crème), Scabioral® (tablet), generieke Ivermectine |
| ATC-code | P02CF01 |
| Beschikbare vormen & Sterktes | Tabletten 3 mg; Crème 10 mg/g (1%) |
| Fabrikanten | Galderma, Medopharma, diverse generieke leveranciers |
| Voorschriftstatus | Alleen op recept (UR-geneesmiddel) |
Werkingsmechanisme van Ivermectine
Eenvoudige uitleg: Ivermectine doodt parasieten zoals schurftmijten en bepaalde wormen. Het werkt door de zenuwen en spieren van deze parasieten te verstoren, waardoor ze verzwakken en sterven. Voor de mens is ivermectine bij juist gebruik veilig, omdat het nauwelijks doordringt tot het centrale zenuwstelsel bij de doseringen voor parasitaire infecties.
Wetenschappelijke uitleg: Ivermectine bindt selectief aan glutamaat-afhankelijke chloridekanalen in zenuw- en spiercellen van invertebraten, waardoor instroom van chloride-ionen wordt bevorderd, wat leidt tot hyperpolarisatie, paralyse en uiteindelijk de dood van de parasiet. Ivermectine heeft een hoge affiniteit voor deze kanalen bij parasieten, maar niet voor menselijke zenuwcellen.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Orale inname wordt goed opgenomen (ongeveer 60-80% bij gebruik met vetrijke maaltijd).
- Maximale plasmaspiegel: Binnen 4-5 uur na inname.
- Metabolisme: Wordt voornamelijk gemetaboliseerd in de lever (CYP3A4).
- Eliminatie: Grotendeels via feces, geringe hoeveelheid via urine.
- Duur van werking: 1 tot 2 weken afhankelijk van indicatie en toedieningsvorm.
Toepassing in het dagelijks leven en gebruiksaanwijzing
- Typische doses:
- Volwassenen: 200 mcg/kg lichaamsgewicht per orale dosis voor schurft.
- Crème 1% eenmalig per dag aangebracht voor rosacea.
- Toedieningswijze: Tabletten innemen met wat water, bij voorkeur op een lege maag. Crème dun aanbrengen op aangedane huid.
- Dutch context: Behandel samenwonenden mee bij schurft; overleg met huisarts over indicatie voor orale toediening.
Gebruik: Ochtend vs. avond
Ivermectine kan op elk moment van de dag worden ingenomen, maar voor optimale opname wordt de voorkeur gegeven aan inname 's ochtends op een lege maag. Structuur en regelmaat zijn belangrijk; kies een vast tijdstip.
- Voordelen ochtend: Minder kans op vergeten, optimale opname vóór ontbijt.
- Voordelen avond: Voor patiënten die bijwerkingen zoals lichte duizeligheid ervaren; neem dan voor het slapengaan.
Gebruik bij voedsel of nuchter
Ivermectine wordt sneller en in hogere concentratie opgenomen als het samen met een vetrijke maaltijd wordt ingenomen. Echter, Nederlandse behandelrichtlijnen adviseren vaak inname op een lege maag vanwege verhoogde bijwerkingen bij vetrijke maaltijden.
Advies: Neem ivermectine in met een glas water, minimaal 1 uur vóór of 2 uur na een maaltijd.
Interactiewaarschuwingen
| Interactie | Effect | Advies |
|---|---|---|
| Alcohol | Kan bijwerkingen op het centraal zenuwstelsel versterken | Vermijd alcoholgebruik tijdens de behandeling |
| Grapefruitsap | Verhoogt bloedspiegels van ivermectine | Vermijd gelijktijdig gebruik |
| Macrolide-antibiotica (zoals claritromycine) | Verhoogd risico op bijwerkingen | Overleg met arts bij combinatie |
| CYP3A4-remmers (bijv. ritonavir) | Vertragen afbraak, risico op toxiciteit | Strikte controle, overleg huisarts/apotheker |
| Andere antiparasitaire middelen | Onvoorspelbare interacties | Gebruik alleen op doktersadvies |
Indicaties
| Indicatie | Status |
|---|---|
| Schurft (scabiës) | Officieel geregistreerd (oraal) |
| Rosacea | Officieel geregistreerd (topisch) |
| Strongyloïdiasis, andere parasitaire worminfecties | Officieel |
| Lymphatische filariasis, rivierblindheid | Geregistreerd bij tropenpatiënten |
| COVID-19 | Niet geregistreerd, off-label gebruik sterk afgeraden <Nederlandse behandelrichtlijn 2022> |
Dosering per klinische indicatie
| Indicatie | Volwassenen | Kinderen (>15 kg) | Ouderen |
|---|---|---|---|
| Schurft | 200 mcg/kg eenmalig, herhalen na 7-14 dagen | 200 mcg/kg volgens artsadvies | Idem, maar controle op leverfunctie |
| Rosacea (crème) | 1x per dag dun aanbrengen | Niet aanbevolen < <18 jr | Idem volwassenen |
| Strongyloïdiasis | 200 mcg/kg als eenmalige dosis | Volgens artsadvies | Volgens volwassenen, controle nier/lever |
Veiligheidsprofiel & Bijwerkingen
- Vaak voorkomend (>10%):
- Misselijkheid
- Lichte diarree
- Vermoeidheid
- Jeuk of huiduitslag
- Soms voorkomend (1-10%):
- Hoofdpijn
- Draaierigheid
- Buikpijn
- Lichte verhoging van leverenzymen
- Zelden (<1%):
- Overgevoeligheidsreacties (angio-oedeem, netelroos)
- Oogklachten
- Zware neurologische klachten (vooral bij te hoge dosering of nierfunctiestoornis)
- Waarschuwingen: Bij bestaande leverziekten, bij zwangerschap of borstvoeding, of bij ernstige nierinsufficiëntie alleen gebruiken na overleg met arts.
Adviezen van apotheek en behandelaar
- Houd strikt aan de voorgeschreven dosering; neem niet meer dan voorgeschreven.
- Was kleding, beddengoed en handdoeken op minimaal 60 °C bij behandeling van schurft.
- Informeer uw apotheek over alle andere medicatie die u gebruikt.
- Bij gebruik van de crème: wassen van handen na aanbrengen, vermijd contact met ogen en slijmvliezen.
- Let op klachten van bijwerkingen; meld deze direct bij huisarts of apotheek.
Alternatieve behandelingen
- Schurft:
- Permetrhine crème 5% (eerste keus, volledig vergoed, lokaal toe te passen)
- Benzylbenzoaat (alternatief, minder effectief, meer huidirritatie)
- Zwavelpreparaten (zeldzaam, bij allergieën voor andere middelen, lokaal sterk ruikend)
- Rosacea:
- Metronidazol gel/crème (eveneens vergoed en effectief)
- Azelaïnezuur crème (mild, weinig bijwerkingen)
Juridische status, registratie & vergoeding (Nederland)
- Geregistreerd bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG).
- UR-geneesmiddel: alleen op recept verkrijgbaar.
- Vergoed bij schurft (orale vorm) en rosacea (crème) via basisverzekering bij medische indicatie, met of zonder eigen risico afhankelijk van uw polis.
- Controle door Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en Nederlandse Zorgautoriteit.
- Verstrekking uitsluitend via erkende apotheken.
Nieuwste onderzoek & klinische leidraden (2022-2025)
- Volgens de SWAB-richtlijn 2024 is ivermectine aanbevolen als tweedelijnsbehandeling bij resistente schurft, mits er contra-indicaties zijn voor permetrine.
- Nieuw onderzoek (NEJM 2023; T. van Nunen et al.) bevestigt veiligheid en effectiviteit bij schurft, met gunstig profiel ten opzichte van eerdere middelen.
- Uit de NHG-Standaard Rosacea 2023 blijkt dat ivermectinecrème effectief en veilig is als onderhoudsbehandeling.
- Voor COVID-19 wordt het gebruik van ivermectine per 2024 door de Gezondheidsraad en het RIVM afgeraden wegens gebrek aan bewezen werking.
Beschikbaarheid en levering
| Verpakkingsgrootten | Indicatieve prijs (€)* | Aflevertermijn (voorraad/levering) |
|---|---|---|
| Tabletten 3 mg, 8 stuks | circa € 28,50 | Voorraad meestal direct leverbaar |
| Crème 1% 30 g | circa € 42,00 | Binnen 1 werkdag |
- Levertijd grote steden:
- Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht: meestal op zelfde dag af te halen of binnen 24 uur bezorgd
- Overige steden en dorpen: binnen 1–2 werkdagen
* Prijzen veranderen; exact bedrag afhankelijk van apotheek en verzekeraar.
Veelgestelde vragen (FAQ)
- Mag ik ivermectine gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding?
Gebruik van ivermectine tijdens zwangerschap of borstvoeding wordt afgeraden, behalve als het echt noodzakelijk is en duidelijk door de arts is voorgeschreven. - Kan ik ivermectine met mijn andere medicatie combineren?
Er zijn enkele geneesmiddelen waarmee ivermectine niet goed samengaat, zoals bepaalde antibiotica of middelen die de leverwerking kunnen beïnvloeden. Informeer uw arts en apotheek altijd over uw huidige medicatie! - Ik ben vergeten mijn dosis in te nemen: wat nu?
Neem de gemiste dosis zo snel mogelijk in. Ligt het bijna op het moment voor de volgende dosis? Sla de vergeten dosis dan over. Neem nooit een dubbele dosis. - Is ivermectine geschikt voor kinderen?
Ivermectine tabletten worden alleen gebruikt bij kinderen boven 15 kg lichaamsgewicht, onder strikte begeleiding van arts of apotheker. - Wanneer merk ik effect van het middel?
Bij schurft merkt u doorgaans vermindering van klachten na een paar dagen. De huidreactie kan echter tot twee weken aanhouden vanwege restontsteking. Bij rosacea kan verbetering na 4-8 weken zichtbaar worden.
Voor meer informatie en persoonlijk advies, neem contact op met uw apotheek of behandelend arts. Raadpleeg bij twijfel altijd een zorgprofessional!
