Actigall (Ursodeoxycholzuur): Uitgebreide Patiëntinformatie
Basisinformatie
| Internationale Naam (INN) | Ursodeoxycholzuur |
|---|---|
| Merknaam in Nederland | Actigall®, Ursochol®, Ursoplus® |
| ATC-code | A05AA02 |
| Beschikbare vormen / sterktes | Capsules: 250 mg, 300 mg; Tabletten: 500 mg; Oplossing: 50 mg/ml (voor kinderen en slikhulp) |
| Fabrikanten in Nederland | TEVA Nederland, Certa Pharmaceuticals, Sandoz, Mylan |
| Receptstatus | UR (Uitsluitend op Recept) |
Werkingsmechanisme
Simpel uitgelegd: Ursodeoxycholzuur (UDCA) is een galzuur dat voorkomt in de lever. Het helpt bij het afbreken en oplossen van cholesterolrijke galstenen en beschermt levercellen tegen schade. Het maakt het gal vloeibaarder en minder schadelijk, waardoor steenvorming wordt voorkomen.
Voor specialisten: UDCA vermindert de hydrofobiciteit van galzuren, remt hepatocellulaire apoptose en bevordert cholerese via verhoogde expressie van galzoutafhankelijke transporters. Het vermindert toxiciteit van endogene galzuren, wat resulteert in minder levercelbeschadiging en fibrosevorming.
Farmacokinetiek
- Absorptie: Orale biologische beschikbaarheid ligt rond 60-80%. Beste absorptie bij inname met een vetrijke maaltijd.
- Metabolisme: Gemetaboliseerd in de lever tot taurine- en glycineconjugaten. Ondergaat enterohepatische cyclus.
- Eliminatie: Voornamelijk via de gal, kleine hoeveelheid via urine.
- Werkingsduur: Plasmaconcentratie piekt na 1-3 uur; steady state na 3 weken consequent gebruik.
Gebruik in het dagelijks leven & Best practices
- Typische dosering: Volwassenen krijgen gewoonlijk 8-10 mg per kg lichaamsgewicht per dag, verdeeld over 2-3 doses. Voor kinderen meestal 10-20 mg/kg/dag.
- Instructie voor Nederland: Neem de capsules/tabletten met wat water in. Gebruik bij voorkeur vaste tijdstippen, bijvoorbeeld tijdens ontbijt en avondmaaltijd. Koud kraanwater is prima. Voor kinderen is een suspensie beschikbaar.
- Geen alcoholgebruik tijdens behandeling, tenzij anders geadviseerd door de arts.
Verstrek een volledig verloop van de kuur zoals voorgeschreven, ook als u zich beter voelt. Wend u voor advies of bijwerkingen altijd tot uw apotheker of (huis)arts.
Ochtend- versus avondgebruik
- Voordeel ochtend: Regelmaat, makkelijker te combineren met ontbijt.
- Voordeel avond: Maximale werking bij nachtelijke galproductie; sommige studies suggereren minder maagproblemen in de avond.
- Tip: Kies een tijd die goed aansluit bij uw dagritme en houd u daar dagelijks aan voor optimale effectiviteit.
- Let op: Altijd verdelen over meerdere doses als voorgeschreven, tenzij arts anders adviseert.
Inname met of zonder voedsel
Inname met de maaltijd wordt sterk aanbevolen omdat dit de opname bevordert en maag-darmklachten voorkomt. Een vetarme maaltijd (zoals gebruikelijk bij een Nederlands dieet) is voldoende, maar het mag ook bij een vettere maaltijd zoals avondeten. Vermijd inname op een lege maag.
Interacties (voedsel, alcohol, geneesmiddelen)
| Interactant | Effect | Advies |
|---|---|---|
| Cholestyramine, colestipol (galzuurbinders) | Verminderde absorptie UDCA | Minimaal 2 uur pauze tussen innames |
| Cyclosporine | Verhoogde plasmaconcentraties cyclosporine mogelijk | Controleer spiegels, dosisaanpassing kan nodig zijn |
| Oestrogenen, orale anticonceptiva | Toegenomen kans op galsteenvorming | Extra alertheid op symptomen, overweeg alternatieven |
| Alcohol | Verhoogd risico op leverbelasting | Beperk of vermijd alcoholgebruik |
| Voeding | Vetrijke maaltijd verbetert opname | Neem bij de maaltijd |
Indicaties (officieel en off-label)
| Indicatie | Status in Nederland | Toelichting |
|---|---|---|
| Symptomatische galstenen bij niet-operabele patiënten | Officieel (geautoriseerd) | Als chirurgie niet mogelijk of niet gewenst is |
| Primaire biliaire cholangitis (PBC, vroeger PSC) | Officieel | Vast onderdeel van de behandeling |
| Cystische fibrose-gerelateerde leverziekte | Off-label | Op specialistisch advies |
| Intrahepatische cholestase van de zwangerschap | Off-label | Toegepast onder gynaecologisch toezicht |
| Hepatobiliaire aandoeningen bij kinderen | Off-label | Specifiek gebruik bij kinderen, o.a. Alagille syndroom |
Doseringen naar klinische indicatie
| Indicatie | Leeftijd | Dosering |
|---|---|---|
| Galstenen | Volwassen | 8-10 mg/kg/dag, verdeeld in 2-3 doses |
| Primaire biliaire cholangitis | Volwassen | 13-15 mg/kg/dag, eenmalig of verdeeld |
| Kinderen (overige indicaties) | 1-18 jaar | 10-20 mg/kg/dag, verdeeld over 2-3 doses |
| Ouderen | > 65 jaar | Idem volwassenen, maar start voorzichtig i.v.m. comorbiditeit |
Veiligheidsprofiel & bijwerkingen
- Vaak: Diarree, lichte buikpijn, misselijkheid
- Soms: Jeuk, hoofdpijn, huiduitslag
- Zeldzaam: Allergische reacties, leverenzymstijging
- Waarschuwingen: Regelmatige bloedmetingen (lever, gal), monitoring bij bijwerkingen
| Bijwerking | Frequentie | Advies |
|---|---|---|
| Diarree | Vaak (>1/100) | Kijk voeding na, raadpleeg arts bij aanhouden |
| Huidreacties | Soms (<1/1000) | Melden bij apotheek/arts |
| Leverenzymstijging | Zeldzaam | Leverfunctietesten controleren, evt. dosis aanpassen |
| Allergische reactie | Uitzonderlijk | Stop direct, medische hulp inschakelen |
Adviezen voor juist gebruik (Nederlandse context)
- Neem de medicatie steeds op gelijke tijdstippen in, bij voorkeur bij de maaltijd.
- Bewaar bij kamertemperatuur, uit zonlicht en buiten bereik van kinderen.
- Slik capsules/tabletten in zijn geheel door, niet kauwen of pletten.
- Meld bijwerkingen of bijzonderheden altijd aan uw apotheker of arts.
- Laat minimaal 2 uur tussen UDCA en galzuurbinders/antacida/tabletten met ijzer of calcium.
- Gebruik een medicatieherinnering (zoals de MedGemak-app van de apotheek) voor betere therapietrouw.
- Spreek bij langdurig gebruik af voor periodieke bloedcontroles (leverwaarden, cholestase).
Alternatieve behandelingen
- Chirurgie: Laparoscopische verwijdering van galstenen. Voordeel: vaak snel effect, nadeel: operatie-/anesthesierisico.
- Andere galzuren: Chenodeoxycholzuur (CDCA, beperkt toegepast wegens bijwerkingen).
- Farmaca als obeticholzuur (Ocaliva®): Officieel geregistreerd bij PBC; mogelijke bijwerkingen zoals jeuk.
- Symptomatisch beleid: Pijnstilling, dieetmaatregelen, leverondersteuning. Voor specifieke gevallen soms rifampicine bij jeuk of corticosteroïden.
In Nederland worden UDCA en alternatieven deels of volledig vergoed, afhankelijk van uw polis en indicatie. Raadpleeg uw zorgverzekeraar of de apotheek voor details.
Wettelijke, registratie- & vergoedingsstatus
- Registratie: UR-geneesmiddel. Goedgekeurd door het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen).
- Vergoeding: Op recept en afhankelijk van indicatie meestal opgenomen in de GVS. Chronisch gebruik bij PBC is standaard vergoed. Raadpleeg altijd de polisvoorwaarden.
- URPL: Product is geregistreerd onder Europese regelgeving; toezicht door IGJ (Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd).
- Apotheekplicht: Uitsluitend af te halen bij apotheek na doktersrecept.
Nieuwste wetenschappelijk inzicht & richtlijnen (2022–2025)
- Recent Nederlands onderzoek (Liver International, 2023) bevestigt de effectiviteit van UDCA bij PBC, met gunstige langetermijnresultaten en mild bijwerkingenprofiel.
- De EASL (European Association for the Study of the Liver) Guideline 2022 beveelt UDCA aan als eerste keus voor PBC; alternatieven zoals obeticholzuur slechts bij non-respons.
- NHG-Standaard en Nederlands-Vlaamse consensus bevestigen het nut van UDCA bij galstenen alleen wanneer chirurgie niet mogelijk of onwenselijk is.
- Onderzoek naar combinatietherapieën (EASL 2024) en het effect van nieuwe galzuurmodulatoren loopt nog.
Beschikbaarheid & levering
Ursodeoxycholzuur is in Nederland ruim beschikbaar via openbare apotheek of ziekenhuisapotheek. De meest voorgeschreven verpakkingen bevatten 40, 60 of 100 capsules/tabletten.
| Verpakking | Indicatieve Prijs (2024, excl. receptbijdrage) | Levertijd (Amsterdam) | Levertijd (Rotterdam) | Levertijd (Maastricht) | Levertijd (Groningen) |
|---|---|---|---|---|---|
| Ursodeoxycholzuur 250 mg, 100 stuks | €37 | Voorraad/1 dag | 1 dag | 1-2 dagen | 1-2 dagen |
| Ursodeoxycholzuur 500 mg, 60 stuks | €26 | 1 dag | 1 dag | 1-2 dagen | 1-2 dagen |
| Suspensie 50 mg/ml, 250 ml | €49 | 1-2 dagen | 1-2 dagen | 2 dagen | 2 dagen |
Veel apotheken bieden tegenwoordig thuisbezorging (vaak binnen 24 uur; informeer bij uw lokale apotheek).
Veelgestelde vragen (FAQ)
- 1. Hoe lang moet ik Actigall/UDCA gebruiken?
De behandelduur varieert van enkele maanden (bij galstenen) tot levenslang (bij chronische leverziekten zoals PBC). Houd u aan de voorgeschreven duur en stop niet zonder overleg met uw arts. - 2. Mag ik Actigall samen met andere medicijnen innemen?
Vaak wel, maar sommige middelen (zoals galzuurbinders, anticonceptie, bepaalde antibiotica) kunnen invloed hebben op de opname of werking van UDCA. Vraag bij twijfel uw apotheker. - 3. Waar moet ik op letten bij bijwerkingen?
De meeste bijwerkingen zijn mild, zoals lichte buikklachten of diarree. Meld ernstige klachten, geelzucht, hevige jeuk of allergische reacties altijd aan uw arts. - 4. Wordt Actigall vergoed?
In Nederland wordt UDCA bij de meeste geautoriseerde indicaties volledig vergoed vanuit het basispakket. Controleer voor off-label gebruik en eigen bijdragen uw polis of informeer bij de apotheek. - 5. Kan ik veilig reizen of sporten tijdens gebruik?
Ja, dat is mogelijk. Neem uw medicatie gewoon op vaste tijden in, ook in het buitenland. Bij sporten: let extra op hydratatie. Bewaar de medicatie koel en donker bij warm weer.
Voor aanvullende vragen, opties rondom uw specifieke ziektebeeld, of zorg op maat: neem gerust contact op met uw apotheker of behandelend arts.
